Tahıllar, Türkiye tarımında geniş ekim alanına sahip olan ve özellikle buğday, arpa, çavdar, yulaf ve tritikale gibi türleriyle hem insan ve hayvan beslenmesi hem de endüstriyel açıdan büyük önem taşıyan bitkilerdir. Türkiye'de tahıl ekim alanı yıllara göre değişmekle birlikte yaklaşık 6,5 - 7 milyon hektar buğday ve 2,5 - 3 milyon hektar arpa olmak üzere toplamda 12-14 milyon hektar civarındadır. Yıllık toplam tahıl üretimi ise iklim şartlarına bağlı olarak 18-22 milyon ton buğday, 7-8 milyon ton arpa ve diğer tahıllarla birlikte 35-40 milyon ton tahıl üretimi yapılmaktadır. Bu kadar yüksek miktarda üretimi sürdürülebilir halde tutmak ve tahıl üretiminde yüksek ve kaliteli verim elde edebilmenin temel şartlarından biri ekim öncesinde toprağın doğru zamanda ve uygun yöntemlerle hazırlanmasıdır. Toprak hazırlığının amacı yalnızca toprağı kabartmak ve ekime uygun hâle getirmek değil; aynı zamanda tarladaki yabancı otların yok edilmesi, toprakta yeterli nemin ve erozyona karşı toprağın korunması, tohumun uygun bir ekim yatağına bırakılması ve ekimi yapılan bitkilerde kök gelişiminin sağlanmasıdır.
Tahıl yetiştirmede toprak hazırlığı ilk işlem olup önceki ürünün hasadından itibaren başlayan ve ekim işlemiyle tamamlanan bir süreçtir. Bu nedenle üreticinin yalnızca ekim zamanına odaklanması yerine, tarla hazırlığını önceki ürünün hasadından itibaren planlaması gerekir. Özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde toprakta bulunan suyun korunması, yabancı otların yok edilmesi başarılı bir tahıl üretimi açısından büyük önem taşımaktadır.
Toprak hazırlığında ilk yapılacak işlem bir önceki üründen kalan atıkların temizlenerek yüzeyden uzaklaştırılmasıdır. Bir önceki ürün tahıl ise kalan anız yakılmamalıdır. Anız ve diğer artıklarının yakılmasının zararlarını önceki yazılarımda belirtmiştim, o nedenle bu zararlara maruz kalmamak için anız yakılmamadır.
Anızın yakılması yerine, mümkün olduğunca toprağa kazandırılması, parçalanarak toprağa gömülmeli veya yüzeyde bırakılmalıdır. Özellikle kurak bölgelerde yüzeyde kalan bu bitki artıkları topraktaki suyun buharlaşarak kaybını azaltmaktadır. Ayrıca bu atıklar erozyona karşı koruyucu bir örtü oluşturmaktadır. Parçalanmış olan anızlar ekim mibzerlerinin rahat çalışmasına engel olmazlar.
Tohum yatağı hazırlığında ilk ve en önemli unsurlarından biri olan işlem toprak işlemedir, toprak işleme zamanının doğru belirlenmelidir. Toprak çok kuru veya çok ıslak iken işlenmemelidir. Çok kuru iken yapılan işlemler tarlada büyük keseklerin oluşmasına ve sürümde gereksiz ve fazla enerji tüketimine yol açar. Toprağın çok yaş olduğu dönemde yapılan toprak hazırlığı işlemleri de toprağın fazla sıkışmasına, hava dengesinin bozulmasına ve ekim sonrası kök gelişiminin zayıflamasına neden olmaktadır. Bu nedenlerle toprak hazırlığı uygun zamanda ve toprak tavlı iken yapılmalıdır. Toprak işleme uygun zaman ve tavında yapılmaz ise özellikle ağır bünyeli topraklarda toprak yapısının bozulmasına neden olmaktadır.
Tahıl ekiminde tohum yatağının hazırlanmasında, genellikle toprak işleme sisteminde pullukla sürüm, ardından kültivatör, diskaro veya tırmık gibi aletler kullanılmaktadır. Toprak derinliği az olan arazilerde çok derin sürüm yapılmamalıdır. Toprak derinliği az olan topraklarda derin sürüm alttaki ham toprağın yüzeye çıkmasına neden olur. Ayrıca her yıl aynı derinlikte sürüm yapılmamalı ve arazide taban taşı oluşmaması için 3-5 yılda bir defa patlatan çekilerek oluşan taban taşı kırılmalıdır. Azaltılmış toprak işleme ve doğrudan ekim gibi koruyucu tarım uygulamaları ile günümüzde tarla trafiğinin azaltılması öne çıkmakta olduğu için çok sayıda sürüm ve diğer işlemlerden kaçınılmalıdır. Böylece toprak daha az işlenerek hem toprakta ki nem korunmuş olur hem de yakıt ve işçilik giderleri en aza indirilmektedir.
Tahıllarda ekimde başarılı bir ürün çıkışı için iyi hazırlanmış bir tohum yatağı gereklidir. İyi bir tohum yatağında toprak ufalanmış, yüzeyi mümkün olduğunca düzgün, yeterince nemli, ibitki için gerekli besin maddelerin içeren ve tohumun toprakla iyi temas etmesini sağlayacak yapıda olmalıdır. İyi bir çıkış için toprağın çok iri ve çok toz hâline getirilmesi de istenmez.
Ekimde kullanılan tohum bölge şartlarına uygun, temiz ve mümkünse sertifikalı olmalıdır. Tohumun çimlenmesi için gerekli olan genel faktörler; nem, hava ve sıcaklıktır. Nem ve hava tohum yatağı hazırlanmasına bağlıdır. İyi hazırlanmış tohum yatağında çimlenme için gerekli uygun fiziksel ortamı oluşturulmalıdır. Bölgeye göre uygun zamanda ekim yapıldığında ekilen bitki çıkışı üst düzeyde olacaktır.
Toprakta organik madde yetersiz ise toprağa ekim öncesi organik gübre ve kimyevi taban gübresi verilmelidir. Ekim öncesi tohum yatağı hazırlığının önemli bir unsuru da gübrelemedir. Toprağa ekim öncesi verilecek gübre miktarı bir önceki ürüne ve toprak analizlerine göre belirlenmelidir. Yapılan toprak analizi sonucunda özellikle ihtiyaç duyulan fosfor, potasyum, organik madde ve diğer gerekli besin elementleri verilmelidir. Ekilecek bitkinin bu dönemlerde ki besin maddesi ihtiyacına göre ekimde verilecek miktarlar belirlenip tohum yatağına verilmelidir.
Ekim zamanı belirlenirken bölgenin iklim koşulları, toprak sıcaklığı, yağış durumu, çeşit özellikleri ve beklenen kış şartları birlikte değerlendirilmelidir.
Tahıllarda yüksek kalite ve verim alabilmek iyi hazırlanmış bir tarla ve uygun bir tohum yatağı, başarılı bir tahıl üretiminin ilk basamağıdır. Toprak hazırlığında temel hedef, toprağı mümkün olduğunca çok işlemek değil; bitkinin çimlenmesi, çıkışı ve kök gelişimi için gerekli şartların sağlanmasıdır. Toprak işleme ile başlayıp topraktaki yabancı otların yok edilmesi, toprağın neminin korunarak işlenmesi, düzeltilip bastırılması ve ekimin uygun zamanda gerçekleştirilmesi ile sağlanmaktadır.
Unutulmaması gereken husus tahıllarda yüksek verim ve kaliteli ürün almak için il işlem iyi bir tohum yatağı hazırlamakla başlamaktadır.
