Yer altı sularının korunması, ruhsatsız kuyuların kayıt altına alınması ve sürdürülebilir su yönetiminin sağlanması için bazı tedbirler alınmalıdır.
Türkiye'de, Konya Kapalı Havzası önemli tarımsal üretim yapılan bölgedir. Konya Kapalı Havzası içerisinde su ihtiyacı olan kurumlar ve kişiler yeraltı suyundan faydalanmak için kuyu kazmaktadırlar. Havzada imkânı olan üretici kuyu açıp yeraltı suyundan faydalanarak birim alandan daha fazla gelir elde ederken yanındaki veya yakınındaki üreticide zaman içinde borç dert kuyu kazdırarak kuru tarımdan sulu tarıma geçmektedir. Bu isteklilik ruhsatsız birçok kuyunun sahada kazılmasına ve yeraltı suyunun devlet kontrolü dışında kullanılmasına neden olmaktadır.
Yağışın yetersiz ve dağılımının düzensiz olduğu bölgelerde yer altı sularıyla sulama, tarımın devamlılığı açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle belirli bir cezayı göze alıp sahada çok sayıda kuyu kazıldığı yetkililerce ifade edilmektedir. Özellikle iklim değişikliği, yağışın yetersiz oluşu da yeni kuyu açılmasının sebepleri arasındadır. Neticede su ihtiyacının karşılanması için daha fazla yeraltı suyu kullanımına gidilmektedir. Bu ihtiyaç duyulan su sadece tarımda değil diğer sektörlerde de kullanılmaktadır.
Tarımsal sulamada yer altı sularına aşırı yüklenilmesi, çok kişi tarafından dile getirilirken yerleşim yerlerinin kullandığı su artışının su kaynakları üzerindeki baskısını çok az kişi dile getirmektedir. Su temel ihtiyaçtır, mutlaka temin edilmeli evde ve iş yerinde musluklardan akmalı ve tarlada ki bitkilerde sulanmalıdır.
Yeraltı suları üzerindeki baskıyı azaltmak ve kamuoyunda kaçak kuyu olarak adlandırılan ruhsatsız su kuyularının belirli planlamalar yapılarak disipline edilmesi şeklinde olmalıdır. Özellikle yağışın az olduğu yıllarda ruhsatlı ve ruhsatsız kuyulardan yeraltı suyu çekilerek yeraltı su seviyelerinin oldukça düşmesine, su kaynaklarının plansız tüketilmesine ve mevcut su rezervlerinin geleceği açısından ciddi risklerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Yeraltı suyu devletin ortak malı olduğuna göre ruhsatlı kuyu sahipleri ile ruhsatsız kuyu sahiplerinin müşterek kullanabileceği tedbirler alınmalı ki kullananlar arasında adalet ve eşitlik bakımından da problem oluşmasın.
Yeni kuyuların açılmasını önlemek için günümüz teknolojisi ile takip edilmesi mümkün hale gelmiştir, yetkili kurumlar bunu yaparak anında müdahale etmelidir. Bu meselenin halli için ceza uygulayarak çözüm bulmak mümkün değildir. Çünkü birçok üretici, sulu tarıma alışkın olan üretici tarımsal faaliyetlerini sürdürebilmek ve birim alandan daha fazla ürün almak için ürününü sulamayı bırakmayacaktır. Ayrıca ülkenin tarımsal ürün üretmesine de ihtiyacı vardır. Kuyuların kullanması arazi planlaması ve kuyuların verimliliği dikkate alınarak çözüm bulunmalı, böylece hem su kaynaklarının korunması hem de üreticilerin mağdur edilmemesi birlikte değerlendirilmelidir.
Ruhsatsız kuyular için nasıl bir çözüm uygulanabilir? Öncelikle, mevcut ruhsatlı ve ruhsatsız bütün kuyular tespit edilerek bir dökümü yapılmalıdır. Yer altı suyu kullanımının yoğun olduğu tarım bölgelerinde ruhsatlı ve ruhsatsız bütün kuyular belirlenerek bu kuyuların harita üzerinde yerleri (koordinatları), derinlikleri, su çekim kapasiteleri ve ne amaçla kullanıldığı kayıt altına alınmalıdır. Böylece bölgedeki gerçek su kullanımı ve kullanım amacına göre ihtiyaç duyulan su miktarı tespit edilmelidir. Bu verilere göre ortak kullanıma geçilecek yeni yaptırımlar ve kullanım prensipleri yeniden belirlenmelidir. Ortaya konulacak prensiplere göre kuyu kapasitelerine göre ortak kullanıma açılarak şartlara uygun olanlar mevcut kuyulara kayıt ve ruhsat imkânı sağlanmalıdır.
Özellikle yağışların yetersi olduğu Konya- Çumra ovasında birkaç yıldır su verilmeyen kanallar ve diğer su yapıları otlanma ve sürekli kuru kalmaları nedeniyle fonksiyonerliğini kısmen kaybetmiş olabilirler. Bu nedenle yağışa bağlı olarak baraj, göl ve göletlerin doluluk oranı yüksek olanlardan su salınarak ve kış ayalarında su fazlası olan su kaynaklarından bölgeye su getirilerek mevcut kanallara ve drenaj kanallarına su verilerek yeraltı suyu seviyesi yükseltilmelidir.
Geçmiş yıllarda açılmış ve hâlen tarımsal sulamada kullanılan kuyuların tamamını kaçak kabul ederek kapatmak yerine, bütün kuyuların teknik ve hidrolojik incelemeleri yapılarak su kapasitesine göre sulayabileceği asgari alan bir kuyu bölgesi olarak dikkate alınarak müşterek kullanım zorunluluğu getirilmelidir. Ayrıca bu bölgelerde su kısıtlı olduğu için yeraltı suyundan faydalanarak üretim yapan üreticilerin sulama suyu ihtiyacını karşılayacak olan ürün deseni ve münavebesi uygulaması mecbur tutulmalıdır.
Bu uygulamada sadece devlet kurumları değil üretici birlikleri ve sulama kooperatifleri de görevli ve yetkili olmalıdırlar.
Yeraltı su rezervlerini kullanacak yeni kullanıcılara da belirlenecek prensiplere bağlı olarak ruhsatlandırma veya kullanım izni verilmesi değerlendirilerek uygulamaya konulmalıdır.
Bölgenin toprak yapısı, iklim özellikleri ve yetiştirilen bitkinin dönemlik su ihtiyacı gibi özellikler dikkate alınarak üretici belirlenecek su miktarı kadar sudan faydalandırılacak ölçme sistemi getirilmelidir.
Su kullanımı önemli, ancak bölge topraklarında organik madde miktarı genelde düşüktür. Organik maddesi yüksek olan topraklar suyu daha fazla bünyelerinde tutarak bitkinin faydalanmasına sunduğu için su kullanımı azaltan toprak organik maddesini yükseltecek tedbirler alınmalı ve devletçe teşvikler yapılmalıdır.
Su tasarrufu sağlayan sulama sistemlerin yaygın kullanımı için üreticilere hibe, düşük faizli kredi ve teknik destek verilmeli, uygulamada olanlar devam ettirilmelidir.
Bütün kaynaklarımız gibi su kaynaklarımızın da sınırsız bir kaynak olduğu düşünülmemeli, kullanırken kaynağın önemi dikkate alınmalıdır. Yeraltı suları su biriktirme tedbirleriyle ve dış havzalarda su getirilerek zenginleştirilmeli ve sadece tarımda değil bütün sektörlerde bilinçli kullanılmalıdır.
