Hafıza; başta aile, toplum ve millet olmak üzere, ortak değerlerimizin kuşaktan kuşağa aktarılmasıyla inşa edilir. Köklerden göklere yükselmek ancak hafıza, kimlik ve aidiyet bilinciyle mümkündür. Bugün karşı karşıya olduğumuz en temel sorunlardan biri de ekran bağımlılığı nedeniyle çocuklarımızda ortaya çıkan hafıza ve kimlik kaybıdır.

Bilindiği gibi çocuklar, 7-8 yaşlarına kadar gerçek ile kurguyu birbirinden ayırt etmekte zorlanırlar. Bizler, “Çocuk biraz oyalansın, biz de bu süre zarfında dinlenelim veya kendi işlerimize bakalım.” düşüncesiyle ellerine tutuşturduğumuz telefonlardaki oyunların, videoların ve animasyonların onların zihninde nasıl bir tahribata yol açtığının belki de farkında değiliz.

Sosyal medyada ve dijital platformlarda şiddet, korku ve pornografi içeren oyunlara sürekli maruz kalan çocuklar, zamanla bu içerikleri gerçek hayatın bir parçası olarak algılamaya başlayabilirler. Bunun sonucunda kaygı eşikleri, korku düzeyleri ve şiddete yönelik eğilimleri artabilir.

Modernitenin, özellikle de Batı merkezli kültür endüstrisinin bize sunduğu şiddet ve korku temalı dijital içeriklerin en büyük zararlarından biri, çocuklarımızı hafızasız, kimliksiz ve aidiyet duygusundan yoksun bireylere dönüştürme riskidir. Düşünme yetisini yeterince geliştiremeyen, kültüründen ve değerlerinden habersiz, ruhsal açıdan sorunlar yaşayan bireyler, zamanla şiddete yönelebilir ve kendilerini bu yolla kanıtlamaya çalışabilirler.

Üstelik tehlike yalnızca ruh sağlığıyla sınırlı değildir; beden sağlığımız da tehdit altındadır. Ekran bağımlılığı; beslenme bozukluklarından uyku problemlerine, derslerdeki başarısızlıktan fiziksel hareketsizliğe kadar pek çok olumsuzluğa yol açmaktadır.

Oysa biz, “Karıncanın yuvası bozulmasın.” anlayışını benimsemiş, “İnsan, insanın yurdudur.” diyen ve “Müslüman, elinden ve dilinden insanların emin olduğu kimsedir.” düsturunu hayatına nakşetmiş bir medeniyetin mensuplarıyız. Ne var ki bu medeniyetin çocukları, zaman zaman kendileri dışındaki insanları “öldürülmesi gereken bir pislik” olarak görebilecek bir şiddet dilinin etkisine girebilmektedir.

Ekrandaki kurguyu gerçekliğin ta kendisi olarak algılayan ve çevresindekilerden şiddet yoluyla intikam almaya yönelen çocukların yol açtığı acı olaylar, bu tehlikenin ne kadar ciddi olduğunu gözler önüne seriyor. Kahramanmaraş ve Manisa'da yaşanan okul saldırıları, üzerinde hassasiyetle durmamız gereken acı örneklerdir.

Çare Nedir?

1 Kasım 2026'dan itibaren uygulamaya konulan sosyal medyaya erişimde yaş kısıtlaması ve dijital kimlik doğrulaması, geç de olsa atılmış doğru adımlardır. Ancak bunlar yeterli midir? Elbette değildir.

Uzmanların da dikkat çektiği üzere, bu sorunun çözümünde iki temel unsur öne çıkıyor: Birincisi aile içindeki muhabbet, ikincisi ise çocuklarımıza kazandıracağımız sanat ve spor eğitimi.

Muhabbetten kastımız, ailece çocuklarımızla nitelikli zaman geçirmek, onlarla oyunlar oynamak, tabiatla buluşmak, çiçekleri, böcekleri ve hayvanları birlikte incelemektir. Onların gerçek insan ilişkileri kurmalarına imkân sağlamak, gerçeklik algılarının gelişmesine, aidiyet duygularının güçlenmesine ve kimlik bilinçlerinin oluşmasına büyük katkı sağlayacaktır.

İkinci olarak, çocuklarımızın eğitimine mümkün olduğunca erken yaşlarda, hatta anne karnındaki gelişim döneminden itibaren özen göstermeliyiz. İlerleyen yaşlarda güzel sanatlara veya herhangi bir spor dalına yönelik yeteneklerini keşfederek onları doğru alanlara yönlendirmeli ve teşvik etmeliyiz. Böylece hem çocuklarımızın zihinsel ve ruhsal gelişimini desteklemiş hem de hafızamızı ve geleceğimizi koruma yolunda önemli bir adım atmış oluruz.

Elbette bu konuda sorumluluk yalnızca ailelere düşmüyor. Okullardaki öğretmenlerimiz de çocuklarımızın yeteneklerini keşfederek onları doğru alanlara yönlendirmeli ve gelişimlerini takip etmelidir. Bu, geleceğimiz adına yapılabilecek en değerli hizmetlerden biridir.

Anadolu'nun Muhtarı olarak tanınan vakıf insanı Fethi Gemuhluoğlu'nun en önemli özelliklerinden biri, karşısındaki insanın içindeki cevheri keşfetmek, o cevheri ortaya çıkarmak ve gelişimini takip etmekti. Bugün çocuklarımız ve gençlerimiz için de tam olarak böyle bir anlayışa ihtiyacımız var.

Bu konuda sivil toplum kuruluşlarına (STK'lara) da önemli görevler düşüyor. Onlar da öncelik almalı, sosyal medya ağlarının girdabında çırpınan gençlerimizi bu ortamdan kurtaracak alternatif çözüm yolları üretmeli; onları sanatla, sporla, kültürle ve insanî değerlerle buluşturmalıdır.

Unutmayalım: Eğer biz bu gençlere ruh veremezsek, onlar birer “güruh” hâline gelecek; derdimizi ummana dökecek, asuman inleyecektir.

Selam ve dua ile…