YAPAY ZEKÂ ARTIK BİR TEKNOLOJİ TERCİHİ DEĞİL

Yapay zekâyı hâlâ şirketlerin önümüzdeki yıllarda karar vereceği bir teknoloji yatırımı gibi konuşuyoruz. Oysa mesele artık bu değil. Yapay zekâ, birçok işletmede satıştan muhasebeye, müşteri ilişkilerinden insan kaynaklarına kadar günlük işlerin içine çoktan girdi. Şirketler “kullanalım mı, kullanmayalım mı?” sorusunu geride bırakıp “hangi işi ne ölçüde otomatikleştirebiliriz?” sorusunu sormaya başladı.

Benim alanda gördüğüm şu: Yapay zekâdan en fazla verimi alan şirketler, onu tek başına bir yazılım gibi satın alanlar değil; iş yapma biçimlerini baştan gözden geçirenler. Çünkü yapay zekâyı eski sistemin üzerine eklemek başka, şirketin çalışma düzenini yapay zekâya göre yeniden kurmak başka bir şey.

Bunu kendi iş hayatımda da her gün görüyorum. Müşterilerden bilgi istemek, belgeleri kontrol etmek, eksik evrakları belirlemek, aynı sorulara tekrar tekrar cevap vermek ve süreçleri takip etmek zaman alan işler. Yapay zekâ bu işlerin tamamını bizim yerimize yapmıyor; ancak tekrar eden bölümleri hızlandırıyor, bilgiyi düzenliyor ve insanın dikkatini gerçekten uzmanlık gerektiren noktalara yönlendiriyor.

Bugün bir işletme, bu süreçleri hâlâ tamamen manuel yürütüyorsa yalnızca zaman kaybetmiyor; aynı zamanda büyümesini de sınırlıyor. Çünkü iş hacmi arttıkça daha fazla çalışan almak zorunda kalıyor. Oysa doğru kurulmuş bir otomasyon sistemi, aynı ekibin daha fazla müşteriye daha hızlı ve daha az hatayla hizmet vermesini sağlıyor. Bu nedenle yapay zekâ artık gelecekte kullanılacak bir teknoloji değil, bugün iş yapma biçimini belirleyen temel araçlardan biri.

AYNI İŞİ DAHA AZ KİŞİYLE YAPMAK

Yapay zekânın şirketler üzerindeki ilk etkisi, aynı işin daha az insanla yapılabilmesi. Bu cümle kulağa sert geliyor olabilir; ancak iş dünyasında verimlilik çoğu zaman tam da böyle çalışır. Bir çalışanın gününün önemli bölümü e-posta yanıtlamak, veri girmek, rapor hazırlamak, dosya kontrol etmek ve daha önce yapılmış işlemleri tekrarlamakla geçiyorsa, bu işlerin önemli bir kısmı otomasyona bağlanabilir.

Bu, her şirketin çalışan sayısını azaltacağı anlamına gelmiyor. Aynı ekip, yapay zekâ desteğiyle daha fazla müşteriye hizmet verebilir, daha hızlı teklif hazırlayabilir, daha az hata yapabilir ve yöneticisinin zamanını tekrar eden işlerden kurtarabilir. Ancak iki şirket aynı sayıda çalışanla faaliyet gösterirken biri yapay zekâ sayesinde iki kat fazla iş üretiyorsa, rekabetin sonucu baştan belli olmaya başlar.

KOBİ’LERİN GÖRMEDİĞİ MALİYET

Büyük şirketlerin teknoloji yatırımlarına ayıracak bütçesi olduğunu, KOBİ’lerin ise bu yarışta geriden geldiğini düşünüyoruz. Aslında KOBİ’lerin en büyük avantajı, karar alma süreçlerinin daha kısa olması. Büyük şirketlerde aylar süren dönüşüm projeleri, küçük bir işletmede birkaç hafta içinde hayata geçirilebilir.

Buradaki asıl maliyet yapay zekâya yatırım yapmamak değil; aynı işi yıllardır aynı yöntemle yapmaya devam etmek. Bir teklifin hazırlanması iki gün sürüyorsa, müşteri sorularına saatler sonra yanıt veriliyorsa, muhasebe bilgileri farklı dosyalarda tutuluyorsa veya satış ekibi her müşteriyi yeniden tanımaya çalışıyorsa şirket görünmeyen bir verimsizlik bedeli ödüyor demektir. Bu bedel faturada ayrı bir kalem olarak görünmez ama kâr marjından, müşteri memnuniyetinden ve çalışanların zamanından eksilir.

OTOMASYON ÇALIŞANI DEĞİL, TEKRARI ORTADAN KALDIRIYOR

Yapay zekâ konuşulurken tartışma hemen “İnsanların işini elinden alacak mı?” sorusuna geliyor. Bence daha doğru soru şu: İnsanların zamanını hangi işlerden kurtaracak?

Bir muhasebe çalışanının bütün gününü fatura bilgilerini sisteme girmekle geçirmesi, satış danışmanının aynı sorulara defalarca cevap vermesi veya yöneticinin her hafta aynı raporu elle hazırlaması iyi bir çalışma düzeni değil. Otomasyon öncelikle bu tekrarları azaltmalı. Çalışan, müşterinin sorununu çözmeye, daha iyi analiz yapmaya ve daha doğru karar vermeye zaman bulabilmeli.

Fakat burada küçük bir ayrıntı var: Otomasyon kendi başına başarı getirmiyor. Kötü tasarlanmış bir süreci otomatikleştirirseniz, yalnızca kötü süreci daha hızlı çalıştırırsınız. Bu nedenle yapay zekâ projesine başlamadan önce şirketin hangi işi, neden ve nasıl yaptığını anlamak gerekiyor.

KURUCUNUN KAFASINDAKİ ŞİRKET ÖLÇEKLENMEZ

Küçük işletmelerde birçok süreç kurucunun hafızasında yaşar. Hangi müşteriye ne zaman dönüleceği, hangi çalışanın hangi işi takip ettiği, tekliflerin nasıl hazırlanacağı ve sorun çıktığında kimin aranacağı çoğu zaman yazılı değildir. Kurucu her şeyi bildiği için sistem varmış gibi görünür.

Şirket büyüdükçe bu yöntem çalışmaz. Kurucunun kafasındaki bilgi, ekibin ortak bilgisine dönüşmedikçe şirket ölçeklenemez. Yapay zekâ ve otomasyon burada yalnızca iş yükünü azaltmaz; şirketin dağınık bilgisini düzenler, süreçleri görünür hâle getirir ve kişilere bağlı çalışma biçimini azaltır.

Danışmanlık yaptığım şirketlerde en sık karşılaştığım sorunlardan biri de bu. Şirketin sahibi işlerin nasıl yapılacağını biliyor; ancak şirketin geri kalanı aynı bilgiye sahip değil. Sonra da her karar tekrar kurucunun masasına geliyor. Böyle bir yapıda yapay zekâdan önce süreçlerin yazılı hâle getirilmesi gerekiyor.

YAPAY ZEKÂYI KULLANAN EKİP ÖNE GEÇİYOR

Önümüzdeki dönemde rekabet yalnızca şirketler arasında yaşanmayacak. Aynı şirketin içinde, yapay zekâyı kullanmayı öğrenen çalışanlarla eski yöntemlerde ısrar eden çalışanlar arasında da bir fark oluşacak.

İyi bir satış çalışanı yapay zekâ ile müşteri geçmişini analiz edebilir, doğru soruları önceden hazırlayabilir ve teklifini daha hızlı kişiselleştirebilir. İyi bir muhasebe çalışanı, yalnızca kayıt tutmakla kalmaz; verilerden hareketle şirket yöneticisine riskleri ve fırsatları gösterir. İyi bir yönetici de yapay zekâyı kararın yerine koymaz ama karar vermeden önce daha fazla ve daha düzenli bilgiye ulaşır.

Bu nedenle şirketlerin çalışanlarından yalnızca “yapay zekâ kullanmalarını” beklemesi yeterli değil. Hangi araçların kullanılacağı, hangi bilgilerin sisteme girilebileceği, hangi kararların insan onayı gerektirdiği ve üretilen sonuçların nasıl kontrol edileceği de belirlenmeli.

DEĞİŞİME DİRENEN İŞLETMELERİN FATURASI

İşletmelerin bir bölümü yapay zekâdan uzak duruyor çünkü mevcut çalışma biçimleri bugüne kadar işe yaradı. Bu anlaşılır bir refleks. Ancak geçmişte işe yarayan yöntemlerin gelecekte de aynı sonucu vereceğini varsaymak, iş dünyasında oldukça pahalı bir hata, bir intihar.

Yapay zekâyı kullanmayan bir şirket yarın sabah mutlaka kapanmayacak. Fakat rakibi daha hızlı teklif verirken, daha düşük maliyetle hizmet sunarken ve müşterisini daha iyi tanırken bu şirketin rekabet gücü her gün biraz daha azalacak. Bir süre sonra sorun teknoloji kullanmamak değil; aynı işi daha pahalı, daha yavaş ve daha fazla insan hatasıyla yapmak hâline gelecek.

Üstelik müşteriler de değişiyor. İnsanlar artık yalnızca iyi ürün istemiyor; hızlı yanıt, kişiselleştirilmiş hizmet ve kesintisiz iletişim bekliyor. Bu beklentiyi karşılayamayan işletmelerin müşterisini kaybetmesi için rakibinin çok büyük olmasına gerek yok. Bazen daha küçük ama daha çevik bir şirket yeterli oluyor.

ASIL REKABET ŞİMDİ BAŞLIYOR

Yapay zekâ döneminde kazanan şirket, en çok yazılım satın alan şirket olmayacak. Hangi işini otomatikleştireceğini, hangi kararları insanda bırakacağını ve çalışanlarını bu yeni düzene nasıl hazırlayacağını bilen şirket öne çıkacak.

KOBİ’ler için başlangıç noktası da çok karmaşık değil. Önce her gün tekrarlanan işleri listelemek, ardından en fazla zaman kaybettiren süreçleri belirlemek gerekiyor. Satış takipleri, müşteri soruları, teklif hazırlama, toplantı notları, muhasebe kontrolleri ve raporlama gibi alanlar çoğu işletmede ilk sonuç alınabilecek noktalar.

Sonra küçük bir pilot uygulama yapılabilir. Bir süreci seçip ölçmek, ne kadar zaman kazandırdığını ve hata oranını ne ölçüde azalttığını görmek gerekiyor. Yapay zekâya geçiş büyük bir sloganla değil, küçük ama ölçülebilir iyileştirmelerle başlar.

Şirketler artık yalnızca sermaye, ürün ve insan gücüyle yarışmıyor. Aynı zamanda bilgiyi ne kadar hızlı işledikleri, kararları ne kadar çabuk aldıkları ve çalışanlarının zamanını ne kadar verimli kullandıklarıyla yarışıyor.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde bazı işletmelerin batış nedeni, yapay zekâ kullanmamaları değil; yapay zekâyı kullanan rakipleriyle aynı hızda çalışamamaları olacak. Rekabet, kimin daha büyük ekibe veya daha yüksek bütçeye sahip olduğundan çok, kimin bilgiyi daha hızlı işlediği ve müşteriye daha çabuk değer sunduğuyla belirlenecek.

Yapay zekâ kısa süre içinde şirketlerin teknoloji departmanında duran bir araç olmaktan çıkacak; satıştan muhasebeye, insan kaynaklarından yönetime kadar bütün çalışma düzeninin içine yerleşecek. O gün geldiğinde mesele yapay zekâyı kullanıp kullanmamak değil, onsuz nasıl çalışılabildiğini açıklamak olacak.