Bir zamanlar insanlar bir şeyleri kendileri için alır, kendileri için giyinir, güzel bir yere gittiklerinde oranın tadını çıkarırlardı. Şimdi ise bazen bir şeyi yaşamadan önce nasıl paylaşacağımızı, nerede fotoğraf çekeceğimizi, kaç kişinin göreceğini düşünüyoruz. Peki, hayatımızı yaşamakla onu başkalarına göstermek arasındaki sınırlarımızı ne zaman kaybettik?

Sabah uyandığımızda gün içinde ne yapacağımızı düşünürüz. Hava nasıl, ne giyeceğiz, nereye gideceğiz, evde hangi işler bizi bekliyor? Fakat artık bu soruların arasına farkında olmadan yenileri de eklendi. Gideceğimiz yerde fotoğraf çekilecek güzel bir köşe var mı? Üzerimizdeki kıyafet fotoğrafta nasıl durur? Kahvemizi hangi açıdan çeksek daha güzel görünür? Gittiğimiz mekânın dekoru paylaşacağımız fotoğrafla uyumlu mu?

Artık birçoğumuzun hayatında böyle hesapların giderek daha fazla yer tuttuğunu inkâr etmek de zor. Çocuklardan yetişkinlere, hatta ileri yaştaki insanlara kadar geniş bir kesim, artık günün bir bölümünü başkalarının hayatlarına bakarak, kendi hayatını da başkalarına göstermek için düzenleyerek geçiriyor.

Artık bir yere gittiğimizde daha oraya varmadan telefonumuz elimizde oluyor. Önce fotoğraf, sonra paylaşım, ardından kimlerin gördüğünü ve nasıl tepki verdiğini kontrol etme… Bütün bunlar olurken bulunduğumuz yerin, yanımızdaki insanların ve yaşadığımız anın kendisi de geride kalabiliyor.

HAYATIMIZI MI YAŞIYORUZ, HAYATIMIZI MI SERGİLİYORUZ?

Bence bu değişimin üzerinde biraz daha durmak gerekiyor. Çünkü konu yalnızca alışveriş alışkanlıklarımızın değişmesi değil. İnsanların kendileriyle, çevreleriyle ve hatta mutluluk anlayışlarıyla kurdukları ilişki de değişiyor.

Bir düşünün; eskiden yeni bir elbise aldığımızda onu giymek için bir bayram, bir düğün ya da başka özel bir gün beklerdik. Beğendiğimiz bir çantayı, ayakkabıyı veya ev eşyasını gerçekten ihtiyacımız olduğu ya da hoşumuza gittiği için alırdık. Şimdi ise bazı alışverişlerimizin arkasında başka bir düşünce var: Acaba bunu görenler ne düşünür? Paylaştığımda nasıl görünür? Arkadaşlarımın sahip olduğu şeylerden benim neyim eksik?

Özellikle Instagram ve facebook ve belki daha başka mecralarda karşımıza çıkan içerikler, tüketim alışkanlıklarımızı da etkiliyor. Bir bakıyoruz, herkes aynı tarzda giyiniyor, aynı kahve makinesini, pişirme robotunu kullanıyor, aynı mekânlarda fotoğraf çekiliyor, aynı tatil yerlerine gidiyor. Bir süre sonra bunlar yalnızca birer tercih olmaktan çıkıp sanki sahip olunması zorunlu olan şeylere dönüşüyor.

Üstelik bu döngü kendiliğinden oluşmuyor. Sosyal medya platformlarının çalışma biçimi de bunda etkili. Beğendiğimiz, izlediğimiz veya üzerinde biraz fazla durduğumuz içeriklerin benzerleri yeniden karşımıza çıkıyor. Bir süre sonra kendimizi sürekli aynı yaşam biçiminin, aynı güzellik anlayışının ve aynı tüketim alışkanlıklarının içinde bulabiliyoruz.

Türkiye İstatistik Kurumunun 2026 yılı Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması'na göre 16-74 yaş grubunda internet kullanım oranı yüzde 92,3'e ulaşmış durumda. Instagram kullanım oranının da yüzde 71,1 olduğu görülüyor. Bu rakamlar bize dijital dünyanın artık hayatımızın kenarında duran bir araç olmadığını, gündelik yaşamın içine ne kadar yerleştiğini gösteriyor.

Elbette bu kadar yaygın kullanılan bir mecranın düşüncelerimizi, tercihlerimizi ve ilişkilerimizi etkilemesi şaşırtıcı değil. Fakat burada kendimize sormamız gereken bir soru var: Biz sosyal medyayı mı kullanıyoruz, yoksa zamanla sosyal medyanın oluşturduğu beklentilere göre mi yaşamaya başladık?

BAŞKALARININ HAYATINA BAKARKEN KENDİ HAYATIMIZI KÜÇÜMSEMEK:

Bana göre meselenin en önemli taraflarından biri de bu. İnsan, sürekli başkalarının hayatını izlediğinde kendi hayatını da değerlendirmeye alıyor. Üstelik bu değerlendirmeyi çoğu zaman objektif ve hiç de adil olmayan bir karşılaştırmayla yapıyor.

Birinin güzel döşenmiş evini görüyor, eş-aile yaşantısına bakıyor; kendi ilişkisindeki, evindeki eksiklikleri(!) fark ediyor. Başkasının tatil fotoğraflarına bakıyor, kendi tatilini yetersiz buluyor. Bir başkasının sürekli güldüğü, gezdiği, eğlendiği görüntüleri karşısına çıkıyor ve kendi günlük hayatının ne kadar sıradan(!) olduğunu düşünüyor.

Oysa gördüğümüz şey, bir insanın bütün hayatı değil. Onun paylaşmayı tercih ettiği birkaç dakikası. Bir insanın hayatını, bize gösterdiği birkaç güzel kareden ibaret sanıyoruz.

Burada çok önemli bir yanılgı ortaya çıkıyor. Kendi hayatımızın bütün gerçeklerini, başkasının hayatının seçilmiş ve düzenlenmiş görüntüleriyle karşılaştırıyoruz. Sonra da kendimizi eksik, yetersiz veya geride kalmış hissedebiliyoruz.

Özellikle gençlerde bu durumun daha dikkatli ele alınması gerekiyor. Çünkü henüz benlik algısını, hayattan beklentilerini ve kişisel değerlerini oluşturmaya çalışan bir gencin sürekli başkalarının görünüşüyle, başarısıyla, sahip olduklarıyla karşılaşması, kendi değerini dışarıdan gelen tepkiler üzerinden ölçmesine yol açabiliyor.

Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun 2025 yılında yayımladığı Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması da bu konunun önemini gösteren veriler içeriyor. Araştırmada gençlerin günlük ortalama sosyal medya kullanım süresi 3 saat 24 dakika olarak açıklanmış. Bu süre, dijital dünyanın gençlerin gündelik hayatında ne kadar büyük bir yer tuttuğunu anlamak açısından oldukça dikkat çekici.

Burada gençleri suçlamak yerine yetişkinlere de bakmamız gerekiyor. Çünkü çocuklar ve gençler, söylediklerimizden çok yaptıklarımızı örnek alıyor. Sürekli telefonuyla ilgilenen, her alışverişini paylaşan, başkalarının yaşamını takip ederek kendi hayatını değerlendiren bir yetişkinin çocuğuna sosyal medya konusunda sınır koyması ne kadar etkili olabilir?

PEKİ YA, MUTLULUĞUMUZU BAŞKALARINA İLLA Kİ GÖSTERMEK ZORUNDA MIYIZ?

Bir aile yemeği düşünün. Herkes aynı masada ama birinin gözü telefonda, diğeri fotoğrafın nasıl çıktığıyla ilgileniyor. Yemek henüz yenmeden fotoğrafı çekiliyor, paylaşım yapılıyor. Sonrasında kimlerin beğendiğine bakılıyor. O sırada masadaki insanların birbirleriyle gerçekten ilgilenip ilgilenmediğini ise pek düşünmüyoruz.

Aynı durum düğünlerde, nişanlarda, doğum günlerinde ve hatta daha kişilere özel günlerde bile karşımıza çıkabiliyor. Bazen bir ibadet, bir hayır işi veya bir iyilik de paylaşılacak bir görüntüye dönüşebiliyor.

Burada yanlış anlaşılmak istemem. İnsan güzel bir anını paylaşabilir. Bir yardım faaliyetini duyurabilir, bir hayır işine başkalarını teşvik edebilir.Fakat yaptığımız iyiliğin değerini kaç kişinin gördüğüyle, kaç kişinin takdir ettiğiyle ölçmeye başladığımızda işin anlamı değişiyor.

Bizim kültürümüzde gösterişten uzak durmak, mahremiyete önem vermek, yapılan iyiliği başa kalkmamak ve insanın niyetini sorgulaması gibi değerler vardır. İnancımızda da amelin değerinin niyetle ilişkili olduğu vurgulanır.

Bazen kimsenin bilmediği bir iyilik, kimsenin görmediği bir emek, fotoğrafı çekilmeyen bir aile sofrası çok daha kıymetli. Çünkü her güzel şeyin görünür olması gerekmiyor. Her mutluluğun ispatlanması, her başarının duyurulması, her özel anın başkalarının değerlendirmesine sunulması da gerekmiyor.

Elbette ki İnsan, çevresi tarafından fark edilmek ve değerli bulunmak ister. Bu ihtiyacın kendisinde bir yanlışlık yok. Sorun, bu ihtiyacın karşılanmasını giderek daha fazla dışarıdaki tepkilere bağlamamız.

Bir süre sonra insan kendi kendine şu soruları sormaya başlıyor: Güzel miyim? Başarılı mıyım? Yeterince ilgi çekici miyim? İnsanlar beni seviyor mu? Fakat bu soruların cevaplarını kendi yaşamında, ilişkilerinde ve iç dünyasında bulmak yerine beğeni sayılarında arıyor.

Sosyal medya bu ihtiyacı sürekli canlı tuttuğunda genç, kendisini olduğu gibi kabul etmekte zorlanabiliyor.Yetişkinlerde de durum çok farklı değil. Kırkında, ellisinde, hatta daha ileri yaşlarda insanlar da kendilerini başkalarıyla karşılaştırabiliyor. Yani yaşımız ilerlese de beğenilme ihtiyacımız ortadan kalkmıyor. Yalnızca kendisini gösterme biçimi değişiyor.

Aile danışmanlığı açısından baktığımda, burada üzerinde durulması gereken önemli bir konu var: İnsan kendi değerini neye göre belirliyor?

Eğer kişi kendisini yalnızca dış görünüşü, sahip oldukları, sosyal çevresi veya başkalarının kendisine gösterdiği ilgi üzerinden değerlendiriyorsa, bu oldukça yorucu bir yaşam biçimine dönüşebilir. Çünkü başkalarının beğenisi her zaman aynı kalmaz. Bugün beğenilen bir şey yarın sıradanlaşabilir. Bugün ilgi gören bir insan yarın aynı ilgiyi görmeyebilir. Kendi değerimizi bu değişken ölçülere bağladığımızda da sürekli yeniden onaylanmaya ihtiyaç duyarız.

HERKESİN MUTLU GÖRÜNDÜĞÜ BİR DÜNYADA MUTSUZ HİSSETMEK…

Beni düşündüren başka bir konu da sosyal medyanın mutluluk anlayışımızı nasıl etkilediği.

Sanki mutlu olmak için sürekli gezmek, güzel yerlerde yemek yemek, iyi giyinmek, yeni şeyler satın almak ve hareketli bir sosyal yaşama sahip olmak gerekiyormuş gibi bir algı oluşuyor. Oysa hayat her zaman böyle değil. Hepimizin sorumlulukları, maddi imkânları, ailevi meseleleri, sağlık sorunları ve zaman zaman içine kapandığı dönemleri var.

Bazen bütün gün ev işleriyle uğraşmak, yaşlı bir anne babanın ihtiyacını karşılamak, çocuklarla ilgilenmek, geçim sıkıntısı içinde ay sonunu getirmeye çalışmak da hayatın kendisi. Her günümüzün özel, heyecanlı ve fotoğraf çekilmeye değer olması mümkün değil.

Fakat sürekli başkalarının en güzel anlarını izlediğimizde kendi sıradan günlerimizi değersiz görmeye başlayabiliyoruz. Bir başkasının hafta sonu tatili bizim dinlendiğimiz pazar gününü yetersiz hissettirebiliyor. Bir başkasının yeni aldığı evi, arabayı veya kıyafeti kendi sahip olduklarımızdan memnun olmamızı zorlaştırabiliyor.

Oysa insanın hayatındaki huzur her zaman öyle büyük olaylarda saklı değil. Akşam eve geldiğimizde ailemizle oturup çay içebilmek, sağlığımız yerindeyken sevdiklerimizle vakit geçirmek, borçsuz bir gün geçirebilmek, evimizde güven içinde uyuyabilmek de mutluluğun parçalarıdır.

Bizim kültürümüzde buna karşılık gelen çok güzel bir kavram var: Kanaat. Kanaat etmek, hiçbir şey istememek veya daha iyisini arzulamamak anlamına gelmiyor. Sahip olduklarımızın kıymetini bilirken hayatımızı sürekli başkalarının sahip oldukları üzerinden değerlendirmemek anlamına geliyor.Her zaman bir yenisi, daha güzeli, daha pahalısı ve daha gösterişlisi karşımıza çıkacaktır. Bu yarışın da doğal olarak bir bitiş çizgisi yok.

Bütün bunları konuşurken sosyal medyayı hayatımızdan tamamen çıkarmamız gerektiğini düşünmüyorum. Teknoloji hayatımızı kolaylaştırıyor, bilgiye ulaşmamızı sağlıyor, uzaktaki insanlarla iletişim kurmamıza yardımcı oluyor. Doğru kullanıldığında oldukça faydalı bir araç.

Ancak bir aracın hayatımızı yönetmeye başlamasıyla onu bizim yönetmemiz arasında önemli bir fark var.

Belki de önce küçük değişiklikler yaparak başlayabiliriz. Yemek yerken telefonu bir kenara koymak, ailemizle sohbet ederken sürekli ekrana bakmamak, bir yere gittiğimizde önce oranın tadını çıkarmak, her güzel anı paylaşmak zorunda olmadığımızı kendimize hatırlatmak… Bunlar çok büyük kararlar değil. Fakat zamanla hayatımızdaki bazı alışkanlıkları değiştirebilir.

Alışveriş yaparken de kendimize küçük bir soru sorabiliriz: Ben bunu gerçekten istediğim için mi alıyorum, yoksa başkalarında gördüğüm için mi? Bir fotoğraf paylaşmadan önce, paylaşmasam da bu an benim için aynı derecede güzel kalır mı? diye düşünebiliriz.

Bir de mahremiyet meselesi var. Her özel anın, her aile meselesinin, her sevincin ve her üzüntünün paylaşılması gerekmiyor. Çocuklarımızın fotoğraflarını, aile içindeki özel durumları, evimizin her köşesini ve günlük hayatımızın bütün ayrıntılarını paylaşırken biraz daha dikkatli olmalıyız. Çünkü özel hayatın da kendine ait bir sınırı olmalı. Herkesin görebildiği bir hayat, her zaman daha güzel veya daha değerli bir hayat değildir.

Bir zamanlar izlediğimiz The Truman Show filmi bu konuda hâlâ düşündürücü bir örnek. Filmde Truman, bütün hayatının başkaları tarafından izlendiği büyük bir düzenin içinde yaşadığının farkında değildir. Onun için gerçek olan dünya, aslında başkalarının hazırladığı bir sahneden ibarettir.

Bugün bizim hayatımız elbette filmdeki gibi değil. Ancak bazen kendi tercihlerimizi bile başkalarının ne düşüneceğini hesap ederek yaptığımızı fark ediyoruz. Ne giyeceğimiz, nereye gideceğimiz, nasıl görüneceğimiz, ne satın alacağımız… Bunların hepsinde görünmez bir izleyicinin fikrini hesaba katabiliyoruz.

Belki de asıl mesele tam burada başlıyor. İnsan, bir süre sonra kendi hayatının seyircisi haline geliyor. Yaşadığı anın içinde olmak yerine onu dışarıdan izliyor; nasıl göründüğünü, nasıl değerlendirildiğini düşünüyor.

Belki bugün kendimize küçük ama önemli bir soru sorabiliriz:

En son ne zaman bir şeyi yalnızca kendimiz istediğimiz için yaptık? Kimse görsün, beğensin, yorum yapsın diye düşünmeden…

Bir yere gittik, fotoğrafını çekmeden orada vakit geçirdik mi? Güzel bir yemek yedik, paylaşmadan tadını çıkardık mı? Bir iyilik yaptık, kimsenin bilmesine ihtiyaç duymadık mı? Bir başarı elde ettik, bunu hemen duyurmak yerine kendi içimizde yaşadık mı?

Bence zaman zaman bunları kendimize sormamız gerekiyor.

Çünkü hayatımızı başkalarının ekranlarında güzel göstermek için harcadığımız zaman, bazen kendi hayatımızın güzelliklerini fark etmemize engel olabiliyor.

Başkalarının bizi nasıl gördüğünü düşünürken, kendimizi nasıl hissettiğimizi unutmayalım.