Her türlü iletişim araçlarının olduğu zamanımızda telefon, internet, televizyon, sosyal medya (tıvıtır mıvıtır, şudur budur) yazılı görsel basın olduğu halde yöneticilerimiz halka inemiyor ve dolayısıyla onların ihtiyacına cevap veremiyor.
Ya 500 yıl önce hemşerimiz Zembilli Ali Efendi ne yapmış? Ya şimdikilere ne yapıyor?
*
Zembil; Kelime olarak Türkçe’den Balkan dillerine de geçmiştir. Hasırdan, hurma liflerinden (bizim buralarda ise taze söğüt dallarından ) örülmüş olan kulplu torbaya zembil deniyor.
Zembil deyince benim aklıma Osmanlı Devleti zamanında yaşayan ve üç Sultana 2. Beyazıt, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni’ye Şeyhülislamlık yapan Şeyhülislam Zembilli Ali Efendi gelmektedir.
Bundan 500 sene önce hem ilim ehline hem devlet kademesindekilere hem de halka zamanın şartlarını zorlayarak hizmet etmesini bilmiştir.
Gelelim zembilin hikâyesine Mübarek mütebbessimdir, refiktir, yumuşaklığı sever. Ufacık çocukları bile muhatap edinir, onlara nasihat eder. İnsanların çekinmeden soru sorabilmelerini çok ister. Ancak üç kıtaya yayılan bir Osmanlı Devletinin şeyhülislamı halkın gözünde destan kahramanı gibidir. O, ne kadar mütevazı olursa olsun, karşısındakileri ter basar, huzurda sıkılırlar.
Mübarek pratik bir yol bulur. Zembilini camdan sarkıtır. Sorusu olan bir kâğıda yazıp zembile bırakır. Mübarek derhal cevabını yazar ve yine zembille sallandırır aşağı. Düşünürseniz zor iştir. Her gün önünüze gelen yüzlerce kağıt ve birbirine benzeyen sıradan sualler. Ama o bunu kurtuluşunun sermayesi bilir. Öyle ya, insanlara Allah’ın dinini öğretmekten güzel iş mi vardır?
Mübarek çok merhametlidir, kendisine ve çevresindekilere yapılanları görmezden gelir, ancak mukaddesatımıza saldıranlara acımaz. Hatta sultanı tavır koymaya zorlar. Yavuz’u Çaldıran savaşına sürükleyenlerden biri odur. Yine Mısır Seferini sonuna kadar destekler.
Rodos'ta geçen yıllar;
Kanuni bütün Avrupa'yı hizaya sokar. Ancak Rodos hâlâ Akdeniz'in çıbanıdır. Zembilli Ali Efendi Padişah'ı sefere inandırır. Mübarek gözü kara bir cihat sevdalısıdır. Hatta yiğitlere yoldaş olur, adanın fethine katılır. Eli kanlı eşkıyalara, fitneci şövalyelere karşı savaşır. Rodos ele geçince burada kalmaya niyetlenir. Ömrünün son demlerini yerli halka İslâmiyet’i anlatmakla geçirir. Burada medreseler, imaretler kurar ve ileri yaşına rağmen yıllarca imamlık yapar.
Nice Rum'un hidayetine vesile olur ki, Rodoslu Müslümanların mayasında onun gayretleri vardır.
Mübareğin sonu hoş olur. Ayan beyan ölüme hazırlanır. O gün görülmedik şekilde neşelidir ve çevresindekilerle tek tek helalleşir. Talebeleri ayrılık vaktinin geldiğini anlar, çok ağlarlar.
Nurlu kabri Zeyrek yokuşunda kendi dergâhının bahçesindedir.
Hayat hikâyesini kısaca anlatarak yazımızı bitirilelim:
Zembilli ALİ EFENDİ; 1445 yılında Karaman'da doğdu. İlköğrenimini burada yaptı. Daha sonra İstanbul'a giderek, ünlü alimlerden, Molla Hüsrev'in derslerine devam etti. Hocasının tavsiyesi üzerine Bursa'ya geçerek Mevlana Müslihiddin'den ders aldı ve onun kızıyla evlendi. Bursa'da dini ilimler okudu. İlk önemli görevini, Edirne'de Ali Bey Medresesi'nde yaptı. Hicaz ve Mısır'dan sonra, İstanbul'a gelerek yerleşti. Birçok Anadolu medresesinde müderrislik yaptı. 1502 yılında şeyhülislam oldu. Bu görevi 23 yıl aralıksız sürdü. Sultan II. Beyazıt, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni'ye şeyhülislamlık yaptı.
Yukarda da ifade ettiğim üzere evinin penceresinden her gün bir zembil sarkıtır, sorunu olanlar, dertlerini yazarak bu zembile bırakırlardı. Akşam olunca hu zembili çeker, sorunları cevaplayarak tekrar sarkıtırdı. Bu nedenle "Zembilli" lakabı verilmiştir. Zamanında şeyhülislamlık, vezirliğin çok üstünde bir görev haline geldi. 1526 yılında vefat etti.
Bugünün şartlarında zembil sarkıtıp halkın sorunlarına cevap verenler var mı?
Her şartta gayenin hizmet olduğunu bilen idarecilere selam olsun!