“Bismillah, her hayrın başıdır” der öyle başlarlar söze...
Bazı kitaplar hemen daha ilk sayfasında kendisini belli eder. Alışılmışın dışında bir dili, kendine mahsus bir anlatım biçimi vardır. Atalar Ne Söyler benim için böyle bir kitap oldu.
Kitabı okumaya başladığımda ilk dikkatimi çeken, herhangi bir ön söze yer verilmeden doğrudan konuya girilmiş olmasıydı. Fakat asıl dikkat çekici olan, kitabın kendine özgü üslubu. Edebİ, derin ve şiirsel bir anlatımın yanında hayatın tam içinden seslenen, düşündüren ve öğüt veren bir tarafı var. Geleneksel irfanın birikimini günümüz okuruyla buluştururken atasözlerini, insanın zaaflarını ve erdemlerini aynı potada eritiyor. Ortaya hem tanıdık hem de özgün bir anlatım çıkıyor. 37 Atasözü ve Deyimden ibaret olan bu kitabın bir bölümünde insanın bitmek bilmeyen arzuları, sahip olma tutkusu ve başkalarına özenme hali ele alınıyor. Yazar, birkaç satırda insanın dünya ile kurduğu ilişkiyi sorgulatıyor:
“Çalış çabala, elinden geleni yap elbette. Ama yetinmeyi de bil, gözün kalmasın fazla yüksekte. Başkalarına özentinle geçmesin günün. Herkesin nasibi ayrı, bence doymakla yetinsin özün.”
Bir başka bölümde, “Canı Canla Ölçmeli, İnsaf Etmeli” başlığı altında sorumluluk bilinci ve başladığı işi tamamlama meselesi işleniyor:
“Kendi rızan ile başladığın işi mutlaka bitirmelisin. Sorumluluk bilincini daima ön planda tutup, yılgınlığın üstesinden gelmelisin. Saatlerce yüzüp tam kıyıya varacakken sakın ha durma. Sonunu gör mutlaka yaptığın her uğraşın.”
Ne kadar güzel bir hatırlatma. Üstelik öğüt, kuru bir nasihat diliyle değil; nükteli, akıcı ve akılda kalıcı bir anlatımla veriliyor.
“Baş Başa Vermeyince Taş Yerinden Kalkmaz” başlıklı bölümde ise insanın dünyayı yalnızca kendi penceresinden seyretmesi üzerine şöyle bir tespit var:
“Sürekli kendi penceresinden dünyayı izleyenler vardır bir de. Hiç değişmez manzaralar, hep aynı çerçeve. Ölçütleri o penceredir; geniş ya da dar. Sorsalar gökyüzünü pencerenin büyüklüğü kadar.”
İnsan bazen kendi penceresini dünyanın tamamı zannediyor. Kendi düşüncesini tek ölçü, kendi tecrübesini herkes için geçerli bir hüküm kabul ediyor. Oysa ki bazen değişmesi gereken manzaradan ziyade, baktığımız penceredir.
“İşi Ehline Bırakmak” başlıklı bölümde insanın hassasiyetleri ve incinmişlikleri üzerine oldukça etkileyici bir anlatımla karşılaşıyoruz:
“İnanmıyorsan dön de bir bak insanların yaralarına, göreceksin ki hep korktukları, hep korudukları taraflarında. Sakındıkça gelip bulmuştur acı onları... Ah be insan! Deri en hassas yerinden deliniyor; insan ki her türlü deliği kendinden zannediyor.”
Bazen en çok koruduğumuz yerimizden yaralanırız. Yazarın bu kısa fakat derin anlatımı, insanın kendi hassasiyetleriyle yüzleşmesine vesile oluyor.
“Zaman Geçer, Konan Göçer” başlıklı bölümde ise mücadele etmekle insanın kendi sınırlarını bilmesi arasındaki denge üzerinde duruluyor:
“Gel orta yolu bulalım; ne göğe direk, ne de denize kapak hayalleri kuralım. Olacak olanın peşinden hevesle koşalım. İmkansızı değil, mümkünü umalım.”
Ne mücadeleden vazgeçmek ne de imkansızın peşinde ömür tüketmek... İnsanın biraz da neyin uğruna mücadele edeceğini bilmesi gerekiyor.
Son olarak “Taş ile Gelene Aş ile Git” başlıklı bölümden bir pasaj paylaşmak istiyorum:
“Konuşmak elbette güzeldir bir dost meclisinde; ancak boş kelam işkencedir hem kulağa hem göze. Bilir de öyle konuşursan ne âla. Bilmeden fazla konuşmaksa başına bela.”
Bugün sözün çoğaldığı, fakat anlamın giderek azaldığı bir zamanda yaşıyoruz. Herkesin söyleyecek bir sözü, her konuda verecek bir hükmü var. Oysa bilmek biraz da susmayı ve dinlemeyi gerektiriyor.
Kitabın bir solukta okudum. Ancak şimdiden okuduğum eserler arasında kendine mahsus bir yer edineceğini düşünüyorum. Her sayfanın altını çizmek ve bazı cümlelere dönüp yeniden bakmak istiyorum. Çünkü kitap yalnızca bir şeyler anlatmıyor; anlatırken düşündürüyor, düşündürürken insanın kendisine ayna tutuyor.
Kitaba dair:
Atalar Ne Söyler, geleneksel irfanı günümüz okuruyla buluşturan, atasözleri ve hayat tecrübeleri etrafında şekillenen bir eser. Yazar; insanın zaaflarını, erdemlerini, gündelik meselelerini şiirsel, edebî ve yer yer nükteli bir dille ele alıyor. Önsöz bulunmayan kitap, doğrudan kendi anlatım dünyasına davet ediyor okurunu.
Okuduğum bu eserin yazarı ve anlatım biçimiyle dikkat çekici bir çalışma ortaya koyduğunu söyleyebilirim.
Yazar: Gülşen Ünüvar
Yayınevi: Diyanet İşleri Başkanlığı yayınları
Sayfa sayısı: 128
