Hiçbir şeyin tadı yok..
Çok sevdiğimiz kıymet verdiğimiz şeylerin tadı yok, sabah içilen bir kahvenin, güne günaydınla başlamanın bile.. Gülümsüyoruz ama içimizde bir şey eksik.
Aslında bu hal bizde, pandemiden sonra, daha fazla görülmeye başladı. Pandemi öncesini hatırlamanızı istiyorum, nasıl bir koşturmacanın içindeydik, kalabalık iş toplantıları, öğle planları kahve saatleri, çay saatleri, belki veli oturmaları. Lise, ortaokul, üniversite toplantıları.. Kalabalık aile toplantıları, düğünler, nişanlar doğum günü organizasyonları.. Gündüz farklı akşam farklı buluşmalar 3-5 kişiyle de sınırlı değil.. Hayır diyemediğimiz.. Düşündüm de hayır demeyi de sanki pandemiyle öğrendik. Hayır demeyi de pandemi biz söyle öğretti, yanlış anlaşılmam sonuçta pandemi var, ayıp olmaz.. Düğüne davet edildik pandemi olduğu için gitmedik, gelmeyeni de kınamadık.. Ama pandemi öncesi bir konuşturduk değil mi, bak bak ben onun düğününe gittim, o gelmedi :) Aslında pandemiyle öğrendik hayır demeyi. Alışveriş merkezine gitme sıklığımızı bir düşünün. Pandemiyle birlikte hayata bir es verdik aslında.. Ya da hayat bize bi durun dedi ne oluyor? 300 km hızla yaşarken göremediğimiz her şeyi yavaşlayarak görmemizi sağladı.. Önce bir duvara tosladık mı, evet, peki ya sonra..
Birde şu açısı var ama, pandemiyle birlikte sosyal medyaya bağladık toplantılar görüşmeler hatta çoğu iş yerleri home ofise geçti ve buna devam etti.. bu seferde gerçeklikten uzaklaştık.. Peki bu nasıl oldu nelere mal oldu?
Gündelik Anhedoni..
Neden hayattan zevk alamıyorum, yani normal günlük aktiviteler bize vermesi kadar keyif vermiyor, eskisi kadar demiyorum, vermesi gerektiği kadar haz vermiyor.
Kelime açılımına bakalım:
Hedoni: keyif alma zevk alma anlamında terim
Anhedoni: ise bunun kaybı, keyif zevk alamama..
Peki haz nedir?
Haz: Hoşa giden bir şeyin duygu haline dönüşmesi, hoşa giden bir şeyin uyandırdığı duygu, hoşlanma duygusu, hoşlanma, tat alma. Anlık günlük ihtiyaç tüketim ve yaşam devamı için haz almamız gerekiyor. Bakın temel ihtiyaçlardan bahsediyorum.
Yemek yeme
Cinsel aktivite gösterme
Acıdan kaçınma
Güvenilir sosyal ortam…
Bunların hepsi belirli hazlarla bağlantılı.
Anphedoni belirtilerine basitçe bakalım
Sevilen işlerin yapılmasının azalması
Sevilen kişilerin yanında durmak istememek
Günlük rutin işlerin aksaması
Kolaylıkla yaptığımız gün içinde temel bakım olan:
Uyanmakla başlayalım
Banyo yapmak
Giyinmek güzel giyinmek
Bunları yaparken isteksiz olmak
Mesela eşle dostla görüşmekten haz almazsak, onlarla görüşmeyi keseriz.
Yemek yemekten haz almazsak yemekle ilişkimizi keseriz.
Diyoruz ki demek ki temelde haz bizim yaşamımızı sürdürebilmemiz için çok önemli bir mekanizma..
Telefonlardan örnek verebiliriz, canımızın her sıkıldığı anda sosyal medya ile gerçek dışı hazlarla zihnimizi rahatlatmamız, daha sonra normal günlük yaşantımızda yaşamak için haz duymamız gereken günlük aktivitelerden, gereken hazzı alamamamız.
Kişisel algoritmalar, sosyal medyada önümüze çıkan sadece kişiye özel haz alma duygularıyla oluşturulan argoritma.
Seni tanıyor ve buna göre haz veren şeyler seçiyor.
Günlük hayatımızda neden sosyalleşiriz, sosyal ilişkiler kurarız, neden yemek yeriz, neden acıdan kaçarız, neden daha enerjik dinamik olmaya çalışırız işte bunların hepsi hazlarla ilgili.
Eşimiz dostumuzla oturup sohbet muhabbet etme konusunda zaman geçtikçe daha bir sosyal problem yaşamaya başlamış olabiliriz. Etrafımızda buna dair çok fazla yakınmalar duyuyoruz. Belki bir çoğumuz şu an burada bunu düşünerek oturuyor hayattan keyif alıyorum da insanlardan alamıyorum diye.
Neden? İnsanlar artık birbirlerine daha az tahammül edebiliyor. Yine bu kaydırdığımız mecraların birinde okumuştum yaş ilerler tahammül biter diye. Gerçekten artık birbirimize tahammül edemiyoruz. Çünkü artık bütün temel işlerimizi yazışarak hallediyoruz. İnternette sadece muhabbetini sevdiğimiz insanlara açıp bakıp, canımız sıkılınca da çarpıya basıyoruz. Ya da kısa videolarda 10 15 30 saniyelik videolarda olduğu gibi atlaya atlaya sadece haz alabildiğimiz yerlere odaklandığımız bir etkileşimi, biz etkileşim sanıyoruz, böyle zannetmeye başladık.
Düşündüğümüz zaman eşimiz dostumuz arkadaşımız çocuğumuz var, diğer tarafta çarpıya basıp kapatma durumumuz var. Sanal hazza göre yani sıkıldığımız zaman çarpıya basıp yön değiştiriyoruz. Gerçek hayatta yüz yüze sıkıldığımız anlarda çarpıya basıp kapatma durumumuz olmadığı için, tahammülümüzde artık olmuyor.
Anhedoni aslında bir uyarı bizim için. Ebeveyn cezalandırması gibi düşünebiliriz. Yaramazlık yaparsan çikolata yiyemezsin. Hayattan keyif almamaya başladığımız anda, durup davranışlarımıza bir bakmamız gerekiyor. Ne kadar hangi hazların peşinde fazla koştuk nerede davranış sapması yaşadık.
Biz yaşamak için hayattan haz alırken, haz almak için yaşamaya döndük. Bunu farketmeliyiz. İnsan yaratılışında basit sistemler var haz almak için bunlardan uzaklaştık. Mesela edebiyat mesela sanat. Biz bu duyguları nerde kaybettik. Buna dönüp bakmamız gerekiyor. Hadi günlük hayatımızdaki davranış sapmalarını tekrar gözden geçirelim. Bizi bu hayattan soğutan neler var ve neden?
