Bu yıl yağışların geçen yıllardan fazla olması üreticiler için önemli bir kolaylık ve sulamada tasarruf sağlamıştır. İklim değişikliğine bağlı olarak görülmekte olan kuraklık, aşırı sıcaklık, sel, fırtınalar, erozyonla toprak ve su kayıpları üreticiler için ürün ve hayvan yetiştirmeyi daha zor ve daha maliyetli hale getirmekte olduğundan yılın yağışlı geçmesi sevindiricidir. Bazı meteorolojik olaylar bazı riskleri de getirmektedir. Görülmekte olan bu riskler, iklim değişikliği ile mevsimlerin ileri kayması durumu üretimi zorlaştırmakta, bazı belirsizlikleri ve ürün kaybına veya maliyetlerin artmasına da neden olmaktadır. Tarımın daha bilinçli ve program dâhilinde yapılması ile bu risk en aza indirilebilir. Tarımsal üretimde riski göze alabilen genç nüfusa önem verilerek tarımsal faaliyetlerde tutma gayreti gösterilmelidir.
Ara ürün ne demek? Ara ürün, iki farklı anlamı ve uygulaması vardır.
· Birincisi zaman olarak; bir bölgede ekimi yapılan ana ürünlerin tarlayı boş bıraktığı dönemlerde yetiştirilen ürüne ara ürün denilir.
· İkincisi; araya ekim anlamındadır.
Ara ürün (araya ekim), iki veya daha fazla ürünün yakın bir alanda yetiştirilmesini içeren çoklu ekim uygulamasıdır. Ara (veya araya) ekimin temel amacı, tek bir ürün tarafından kullanılamayacak kaynakları veya ekolojik süreçleri kullanarak belirli bir arazide daha fazla ürün elde etmektir. Örnek; tahıllarla birlikte tek yıllık yonca ekimi gibi (tahıl hasadından sonra otlatmak amacıyla ekim yapılır). Ara ürün ekimi ile yetiştirilen ürün birim alanda hem toprağa hem de üreticiye bir kazanç sağlamaktadır.
Ara ürün bölgede ekimi yapılan ana ürünlerin yetiştirilmediği dönemlerde (arazinin boş kaldığı) yem kısa yetişme süreli yem bitkileri veya yöreye uygun bazı bitkilerin ekimi yapılarak hem araziye baklagillerin ve diğer bitkilerin toprağa sağladığı faydalardan yararlanılmış hem de aşağıda şekilde görüldüğü gibi ot veya başka ürün üretimi yapılmış olmaktadır.
1- Tahıl –Tahıl (aşağıdaki Şekil- 1’de a ile gösterilen) münavebesinde arazi 3-4 ay boş kalmaktadır. Sulama yapılan arazilerde uygun bitkiler yetiştirilmelidir.
2- Tahıl- erken ilkbaharda (b) ekim yapılan ana ürünlerin ekimi arasında 7-8 aylık sürede kışlık yem bitkileri karışımları ekilerek özellikle baklagillerin toprağa sağladığı faydalardan yararlanılmış hem de ot veya başka ürün üretimi yapılacak ve bu sürede bölgedeki sonbahar ve kış yağışlarından da faydalanılmış olunur.
3- Tahıl- Geç ekim (c) yapılan baharlık ekim yapılan ana ürünlerin (fasulye- mısır, çerezlik kabak ..gibi) ekimi arasında 7-8 aylık sürede kışlık yem bitkileri karışımları ekilerek özellikle baklagillerin toprağa sağladığı faydalardan yararlanılmış hem de ot üretimi yapılacaktır. Bu ekim şeklinde bölgemizde görülen sonbahar, kış ve ilkbahar yağışlarından da faydalanılmış olunur.
4- Tahıl- Tahıl (d) ekim sisteminde, arazi 14-16 ay boş kalmaktadır. Bu sürede kışlık veya baharlık yem bitkileri karışımları ara ürün veya ikinci ürün olarak ekilerek yem bitkilerinin toprağa sağladığı faydadan yararlanılmış ve yem üretimi yapılmış olmaktadır.
Ekimi yapılacak bitkilere birkaç örnek vermek gerekirse; arpa veya buğday hasasından sonra ekim zamanına göre kışlık veya yazlık baklagil yem bitkileri veya karışımları, mısır, yağlık ayçiçeği ve bölgeye uygun diğer bitkiler ekilebilir.
Bölgede uygulanan münavebe, su ve yağış durumuna göre ara ekim, ara ürün ve ikinci ürün ekimi yaygınlaştırılmalı ve desteklenmelidir. Hasattan hemen sonra saplar toplanıp 6- 8 günlük süre içerisinde toprak kısmen nemli olduğu için ekim yapılabilir. Tarladaki anız ve hasatta dökülen tahıllar çıkış yaparak ekimi yapılan bitkilere koruyucu bitki görevi de yaparlar.
Ara ürün ekiminde daha çok yem olarak kullanılan yem bitkileri ekilmektedir. Hayvan yemi olarak yetiştirilen yeşil yem, kuru ot ve silo yemi olarak veya otlatılarak değerlendirilen bitkilere de yem bitkisi denilir. Hayvan yetiştirmenin ekonomik olması için ucuz yem temin edilmeli ve ayrıca arazilerimiz ürün elde edilmesi yanında boş kalmayan ekili olan araziler erozyona karşı da korunmuş olmalıdır.
Şekil 1. Ana Ürün ve Ara ürün Ekim Aralıkları (M. Mülayim)
Türkiye'de yem bitkileri ekim alanı 2,75 milyon hektar civarında olup, bu rakam tarım arazilerinin yaklaşık %7,6 ile %9,5'i arasında değişmektedir. Yem bitkilerinin toplam ekim alanı içerisinde en geniş ekim alanına sahip olan yonca ve fiğin ekim alanı düzenli olarak artmaktadır. Son yıllarda kaba yem üretimi ve silaj amacıyla karışımlarda yaygın ekilmeye başlanılmıştır. Bu alanlara ek olarak Türkiye'nin yaklaşık 14,6 milyon hektar çayır ve mera alanı bulunmaktadır. Çayır ve meralar da diğer fayda ve önemleri yanında önemli bir yem kaynağı ve diğer arazileri koruyan alanlardır.
Hayvansal üretimde, üretim şekline de bağlı olarak işletme giderlerinin % 60-70’i gibi önemli bir kısmını yem oluşturmaktadır.
Hayvan beslenmesinde sayılan problemler arasında kaliteli kaba yem yetersizliği başta gelmektedir. Süt ineklerine mutlaka yeteri kadar kaba yem verilmesi; kaba yemin rasyondaki oranının % 40’ın altına düşmemesi; kaba yemlerin en az yarısının yonca-fiğ benzeri baklagil karışımlarından oluşturulması zorunludur. Besi hayvanlarında kaba yem oranı %15 olmalıdır. Yem açığı bulunan ülkemizde erken hasat edilen ürünlerin yerine yem bitkisi veya yem bitkisi karışımlarının ekilerek değerlendirilmesi bu açığın kapatılmasına ve toprağın yapısının iyileştirilmesine katkı sağlayacaktır.
Son yıllarda görülmekte olan iklim değişiklikleri ve bu süreçte özellikle tarımda bilinçsiz su kullanmaya bağlı gelmekte olan çölleşme tehdit olmamalı, bu nedenle yağışın görüldüğü mevsimlerde kışlık ara ürün, su problem olmayan arazilerde de yazlık ara (veya ikinci) ürün de yetiştirilmelidir.
Sürdürülebilir tarım, ancak insan ve doğal kaynaklar arasında bir dengenin kurulması, kırsal çevrenin korunması ve tarım alanlarında bilinçli uygulamaların yapılması ile mümkün olduğu unutulmamalıdır. Ayrıca canlıların dengeli beslenmesi için hayvansal gıdalara olan ihtiyacın karşılanması hayvancılığa ve hayvancılığında ihtiyacı da yeme’dir.
