Ülkemiz, coğrafi konumu nedeniyle yüksek güneş enerjisi potansiyeline sahip olması bakımından çok şanslıdır. Bu şansını iyi değerlendirmesi gerekmektedir. Bu nedenle de GES yatırımları her geçen gün artması sevindiricidir. Güneş enerjisi ile ilgili çok sayıda yazı yazdım, tekrar yazıyorum. Çağımız artık birçok konuda bilinenlerin dışına çıkmamızı gerektiriyor. Bilinenlerin dışına çıkmakta araştırma sonucu bulunan tasarım, düşünce ve ortaya konulmul olan yeniliklere dayandırılmalıdır. Bu hususta araştırıcılar çalışmalı ve proje hazırlayanlar ve uygulayıcılar da yenilikleri takip etmelidir.
Enerji ihtiyaçtır ve Güneş enerjisi sistemleri elektriğin ihtiyaç duyulduğu çok yerde kullanılmaktadır. Güneş Enerji Santralı (GES) adıyla veya farklı isimlendirmelerle uygulanabilmektedir. Yeterli güneşlenme olan her yerde bu sistemler kullanılmakta ve daha da yaygınlaşması beklenilmektedir. Elektrik enerjisi tesislerinin olmadığı yerlerde ihtiyacın karşılanması için güneş panelleri yaygın olarak kullanılması yanında daha fazla elektrik eled etmek için GES tesisleri kurulmaktadır.
Son günlerde mahalli gazetelerde haber olarak verildi. Bir belediyemiz yapmış olduğu Güneş Enerjisi Santrali (GES) projesinde yapım çalışmaları tamamlanarak tesis devreye alındı. Hayırlı olsun enerji üretimi fevkalade güzel bir yatırım ve ülkemizin de ihtiyacı olan yatırımdır. Ancak tesislerin kurulduğu arazi ve kuruluş yüksekliğine bakıldığında düz bir arazi ve paneleler yere yakındır.
Güneş enerjisi herkes için stratejik ve çevre dostu bir kaynaktır. Bu kaynak için Konya güneşlenme süresi bakımından en fazla güneş alan illerdendir. Bu yapılan yatırımlarla iyi değerlendirilerek ülkemizin elektrik ihtiyacı karşılanmalı ve dışa bağımlılığımız azaltılmalıdır. Ancak bir kaynak kullanılırken başka değerlendirmeye tabi olan mevcut kaynaklar da heba edilmemelidir.
Günümüzde güneş enerjisi üretilmek amacıyla kullanılan arazilere güneş tarlaları ve meralara ise güneş meraları denilmektedir. Esasında ne tarla, ne de mera güneşten elektrik enerjisi üretmemektedir. Tarla ve mera, farklı kullanım özelliklerine sahip bu iki ayrı alan güneş enerjisi üreten sistemlerin kurulduğu yerlerden olduğundan bu GES tesis edilen yerler isimlendirirken “Güneş Tarlaları” veya “Güneş Meraları” denilmektedir.
Genelde elektrik üretim amacıyla tesis kurulan tarlada yetiştirilen ve merada doğal olarak yetişen bitkiler güneş enerjisinden faydalanarak bitkisel besin maddesi üretmektedirler. Bu özellikleri besin maddesi oluşumu ve döngüsü açısından çok çok önemlidir. Doğadaki tüm canlılık olayları enerjiyle gerçekleşmektedir. Bütün canlılar, canlılığını devam ettirebilmeleri için metabolik faaliyetler gerçekleştirmeli, yapım- onarım yapmalı, büyüyüp gelişmeli ve neslini devam ettirmelidir. Bütün canlılar bu faaliyetlerini sürdürebilmeleri için ortak ihtiyaç duydukları şey enerjidir.
Yeryüzündeki bütün canlıların temel enerji kaynağı ise güneş olup güneş ışık, sıcaklık vd. kaynağıdır. Bitkiler güneş enerjisinden fotosentez yaparak faydalanmaktadırlar. Bitkiler; güneş enerjisinden doğrudan faydalanabilen canlı grubu olması ve bu özelliklerinden dolayı bazı filozoflara göre dünyadaki canlılar içerisinde en değerli olanı olarak da belirtilmektedir.
Bitkilerin fotosentez ile besin maddesi üretimleri ve solunum ile besin maddeleri kullanma oranları önemli faktörlerin etkisi altındadır. Mera bitkileri tarla kültürü içerisinde yetiştirilen birçok bitkiye göre yaprak alanı indekslerinin yüksek olması yani toprağı daha fazla yaprak yüzeyi ile kaplaması nedeniyle daha fazla güneş enerjisinden faydalanabilmektedir. Genelde bitkiler güneş enerjisinden en fazla %3 oranında faydalanmaktadırlar. Bitki ıslahçıları ıslah çalışmalarında kullanım özellikleri yanında öncelikleri güneş enerjisinden daha fazla oranda faydalanabilen bitkileri araştırarak bulmaya çalışmaktadırlar.
Güneş enerjisine dayalı GES üretim tesisi kurmak üzere yapılan birçok proje uygulamalarında; tapulu tarla arazileri, tapu kaydı mera veya tescil harici olan alanlar tercih edilmektedir. Tesis kurulma öncesi belirli amaç için kullanılan bu alanlar güneş enerjisi üretimi amacıyla kullanılmalarına müsaade edildiği zaman ilk kullanım amacı tamamen ortadan kalkmaktadır. Güneş enerjisi elde edilen tesislerde ve tesislere ait görsellerde birçok resminde görüleceği gibi arazi güneş panelleri ile kaplanmış, arazinin esas kullanım özelliği ortadan kaldırılmıştır. Hâlbuki GES tesis öncesi bu araziler bu güne kadar bir amaç için kullanılmaktaydı. Ekonomik getirisi tartışılabilir ancak iyi düşünülmelidir ki toprak ve üzerindeki bitki örtüsü binlerce yılda oluşmaktadır. Oluşan bu toprak ve bitki örtüsü bazı uygulamalarla çabuk bozulabilir, fakat eski haline çok uzun zamanda geri getirilebilmektedir. O nedenle bu alanlar mümkün olduğunca amacı dışında kullanılmamalıdır. Toprağa ve tarımsal üretim alanlarına her zaman ihtiyaç olacaktır. Amaç dışı kullanılması gerektiğinde de ülkenin tarım alanlarına ihtiyacı göz ardı edilmemelidir.
GES tesisleri yapım aşamasında planlamada bazı hususlar göz ardı edilmeden biraz yüksek yapılsa ve biraz fazla masraf edilerek sera veya başka amaç gibi farklı amaçlarla kullanıma uygun projelendirilmiş olsa bu alanlardan daha fazla faydalanılmış olacaktır. Bu fayda dikkate alınarak sera veya benzeri amaçlar için ortaya konulacak yeni tasarımlara ihtiyaç vardır. Böylece GES tesisleri çok amaçlı kullanılır hale getirilerek yapılan tesislerden hem elektrik enerjisi hem de diğer zirai ürünler yetiştirme veya başka amaç için faydalanma sağlanmış olacaktır.
Güneş enerjisinden faydalanılarak halen birçok ilimizde otobüs durakları, karayolları işaret levhaları ve benzer tesisler güneş panelleri ile aydınlatılmaktadır. Bazı şehirlerde bisiklet yollarının üzeri güneş panelleri ile kapatılarak elektrik enerjisi elde etmenin yanında yolun üstü tamamen kapalı olduğundan bisiklet sürücüleri güneşten ve yağıştan korunmuş olmaktadırlar. (Devam edecek).
