Kenevir, Cannabinaceae familyasından olup odunsu ve tek yıllık bir bitkidir. Kenevirin erkek ve dişi bitkisi farklıdır. Birçok bitkiye göre daha az su tüketmekte ve yetiştirme amacına göre 3-5 aylık dönemde tohumundan yetiştirilmektedir. Genellikle ekilen tohumdan %30-35 erkek bitki, %65-70 oranında dişi bitki elde edilmektedir. Yani üretici tohumu tarlaya ekerken erkek veya dişi bitki tohumu seçip ekme seçeneğine sahip değildir. Kenevir, yenilenebilir ve sürdürülebilir karakterde ve çok amaçlı yetiştirilen bir bitki olması sebebiyle ürünleri günümüzde bilimsel, sektörel ve ekonomik yönlerden günden güne önem kazanan bir malzeme olmaktadır. Kenevir bitkisinden farklı 25.000 adet ürün elde edilmektedir.
Kenevir bitkisi geçmişten günümüze insanlık tarihi boyunca kullanılmış en eski lif bitkilerinden birisidir. Cannabis sativa (endüstriyel kenevir), ana etken maddeleri ve aroma veren maddelerle birlikte 120 adet madde içermektedir. Yaygın olarak ekilmesi istenilen endüstriyel kenevirde, THC (Δ9-tetrahidrokannabinol) oranı kuru ağırlık cinsinden % 0,2 (Avrupa Birliği), % 0,3 (Kanada)’ ün altında olan türdür. Endüstriyel kenevirin THC oranının çok düşük, CBD (Cannabidiol) oranının ise yüksek olması istenmektedir.
20. yüzyıl başlarında, gelişen teknolojiyle beraber pamuk lifinin kullanılmaya başlanmasıyla birlikte daha ince iplikler üretilmiş, daha hafif elbiselerin üretimi mümkün olmuştur. Pamuk lifi ve geliştirilen sentetik liflerle birlikte kenevirden elde edilen tekstiller önemini yitirmeye başlamıştır. Dünyada birçok ülkede 1930’lu yıllarda çıkarılan esrar karşıtı yasalar, kenevir üretiminin büyük ölçüde azalmasına sebep olmuştur.
Kenevir üretimi, özellikle THC oranı yüksek Hint kenevirinin esrar elde edilmesinde kullanılması ve zamanla sentetik liflerin yaygınlaşması sebebiyle birçok ülkede yasaklanmış ve üretimi azalmıştır. Dünyadaki bu gelişmelere paralel olarak ülkemizde de kenevir yetiştiriciliği bitme noktasına gelmiştir. Kenevir ürünlerinden tekstil, ilaç, kâğıt, biyoyakıt, kozmetik, elektrik üretimi, inşaat, yalıtım, silah ve otomotiv sektöründe, yiyecek, içecek, yağ ve yem sanayisinde, asfalt ve yol yapımında kullanımı gibi birçok farklı sektörlerde kullanılmaktadır. Kenevir, petrol ve petrokimyanın kullanılmakta olduğu her alanda alternatif olabilen, üstün özelliklere sahip bir bitkidir. Kâğıt ve bazı ürünleri tekrar tekrar kullanılabilir ve geri dönüşüme uygundur. Daha da önemlisi kenevir bol oksijen üreten çevre dostu bir bitki olup ekolojik özellikleri sebebiyle de mevcut ekolojinin sürdürülebilirliğine önemli fayda sağlamaktadır. Bazı ürünlerin aşağıda resimleri verilmiştir.
Kağıt Sanayisinde Kullanımı
İnşaat Sektöründe Kullanımı
Akaryakıt Sektöründe Kullanımı
Yağ ve Kozmetik Sektöründe Kullanımı
Barınak ve Giyim Sektöründe Kullanımı
Otomotiv ve Yem Sektöründe Kullanımı
Birçok alanda kullanılmasına rağmen günümüzde araştırmacılar kenevir üzerine yaptıkları çalışmalarda kenevir bitkisinin özelliklerine göre değerlendirilmesini ve yeni üretim metotları geliştirmeye çalışmaktadırlar. Çünkü kenevir liflerinin ve atıklarının benzeri hammaddelerle karıştırıldığında daha dayanıklı ürünlerin üretilmesine imkân sağladığı bilinmektedir. Kenevir 3- 5 metre boylanabilmesi nedeniyle birim alandaki biyokütle verimi yüksektir. Bu nedenle tercih edilmelidir. Kenevir lifinin hafif olması özellikle ısı ve ses izolasyonunda etkinliği kenevir lifini öne çıkarmaktadır. Bu sebeple kenevir lifi şu an üretilmekte olan sentetik lifler, cam lifleri ve birçok life karşı rakip konumdadır. Kenevir lifinin sahip olduğu üstün ekolojik özellikleri sebebiyle organik ve sağlıklı tekstil ürünleri üretim potansiyelinin olması ve tekstil performans özelliklerinin iyi olmasından dolayı kenevir ürünlerinin üretim-tüketiminin önümüzdeki yıllarda ciddi artış olması beklenmektedir.
Özellikle kenevir ürünleri sanayisi geliştirilerek birçok yönden faydalı ve kullanılabilir olan kenevir ürünleri yaygınlaştırılmalı ve buna paralel olarak ekim alanları da artırılmalıdır. Bu sayede yeni pazarlar ve yeni istihdam alanlarının önünün açılmasına imkân verilmiş olması beklenmektedir. Özellikle kenevirin iyi bir karbon yutağı olması giderek karbon salınımı artan dünyada havayı temizleyen önemli bir bitki olması da küçümsenmemeli ve yetiştiriciliğinde bu özelliği de öne çıkarılmalıdır.
Türkiye’deki iklim şartları kenevir yetiştirmeye elverişli olduğu için 2016 yılında 19 ilimizde Kenevir ekimi müsaadeli olarak izin verilmiştir. Daha sonra verilen izinle 21 ilimizde kontrollü kenevir ekimi yapılmasına müsaade edilmiştir.
Bölgemiz iklim ve toprak şartları kenevir yetiştirmeye uygundur. Bu nedenle yetiştirilen kenevir bitkisinin kullanım alanlarının geliştirilmesiyle ülke ekonomisine ve istihdama büyük katkı sağlayacağı ön görülmektedir. Birçok endüstri sektörünün hammaddesi olan kenevir bitkisi endüstrisine ve temiz bir hava açısından da ayrıcalıklı bir bitki olduğundan ekimine önem verilmelidir.
Bölgemizde kenevirin yetiştirilmesi ile ilgili iklim ve toprak özellikleri bakımından herhangi bir problem bulunmamaktadır. Halen ürünlere işlenmesi, kenevir ürünlerini işleyecek sanayilerin kurulmamış olması başlıca problemdir. Kenevirin ürünlere işlenmesi hususunda yapılacak yatırımların geri dönüşünün hızlı bir şekilde gerçekleşmesi ön görülmektedir.
