Şair Yahya Kemal Beyatlı’nın dediği gibi, "İnsan bu âlemde hayal ettiği müddetçe yaşar." O halde hayal etmeliyiz ki yaşamaya ve mutlu olmaya devam etmeliyiz. Bu önerim bu gün hayali bir proje gibi görülebilir, ancak zamanla bunun yapıldığı mutlaka görülecektir.
Günümüzde enerji her alanda kullanılmaktadır, bu nedenle enerjiye ihtiyaç vardır. Her ne kadar güneş enerjisinden faydalanma ve üretimi armasına rağmen daha fazla enerji güneşten sağlanabilir. Özellikle güneş enerji sistemleri (GES) için fevkalade uygun olan Orta Anadolu bölgesi gibi bazı bölgelerimizde güneş enerjisinden faydalanmak için tarla alanlarında GES kurulmaktadır.
Temmuz 2023 sonu itibariyle Türkiye’nin Kurulu gücü ise 105.135 MW’yi görmüştür. Elde edilen kaynaklara göre; %30’u hidrolik enerji, %24,1 doğal gaz, % 20,7 kömür, %11 rüzgâr, % 9,9 güneş, %1,6 jeotermal ve%2,6 diğer kaynaklardan elde edilmektedir.
Görüldüğü gibi %enerjinin %10 kadarı güneşten elde edilmekte ve her geçen yıl Türkiye’de tesis sayısı ve elde edilen enerji miktarı da artmaktadır. Türkiye’nin 78 şehrinde GES bulunuyor. Bu illerin yarısına yakınında 100 MW kapasitenin üzerinde güneş enerjisi tesisleri bulunmaktadır. Türkiye’nin güneş enerjisinde en yüksek kurulu gücü Konya’dadır.
GES’lerin kurulduğu alanların bazıları ekilebilir tarla alanları olmasına rağmen sözde marijinal alanlar diye nitelendirilerek tesis kurulmaktadır. Güneş enerjisi üretilmek amacıyla kullanılan tarlalara güneş tarlaları ve meralara da güneş meraları denilmektedir. Esasında ne tarla, ne de mera güneş enerjisi üretmemekte, enerjiyi üzerine kurulan tesis üretmektedir.
TÜİK verilerine göre Türkiye'nin toplam tarım alanı 37,8 milyon hektar olup bunun yaklaşık 15,5 milyon hektarlık kısmı tahıllar ve diğer bitkilerin üretiminde kullanılıyor. Toplam nadas alanı ise yaklaşık 3,5 milyon hektar (35.000.000 dekar).
Konya, 2.6 milyon hektarlık tarım alanı ile ülkenin toplam tarım alanının %11.2'si oluşturmaktadır. İlin toplam yüz ölçümünün 2.659.890 hektar alanı tarıma elverişli durumdadır. Konya’da nadas alanları oldukça fazla olup yaklaşık 3.000.000 dekar civarında nadas alanı vardır. Görüldüğü gibi ülkemizde ve ilimizde oldukça geniş alanlar nadasa bırakılmaktadır.
Bu geniş alanları sulama imkânı olan yerlerde kısmen bazı tek yıllık yem bitkileri yetiştirerek değerlendirebiliriz. Hububat – Nadas sisteminin uygulandığı bölgelerde tarla yaklaşık 13-15 ay boş kalmaktadır. Yağış dağılımı uygun olan yerlerde ara ürün olarak yem bitkileri yetiştirilmesi söz konusu olabilir. Nadas yapmanın esas amacı yağışın yeterli olmadığı yerlerde toprakta su biriktirmek olduğu için çiftçi mecburen tarlasını nadasa bırakmaktadır. Ekilen ürün hasat edildikten sonra bir sonraki yıl arazi boş kaldığından iki yetiştirme döneminde bir ürün almaktadır.
Günümüzde birçok şeyin seyyar olanları yapılmaktadır. Seyyar sağım makinesi, seyyar mutfak, seyyar hastane, seyyar kütüphane gibi örnekleri daha çok çoğaltabiliriz.
Tarımda bazı alanlarda küçük çaplı da olsa taşınabilir güneş enerji sistemleri yapılmakta ve kullanılmaktadır. Özellikle elektrik olmayan arazilerde römork üzerine monte edilen güneş panelleri tarım alanlarının sulanmasında faydalanılmaktadır. Nadas alanları bazı bölgelerimizde ve ilimizde ürüne göre temmuz- ağustos ayında tahıl hasadından sonra boşalmakta ve ertesi yıl eylül- ekim ayına kadar boş kalmaktadır. Arazi otlatmaya uygunsa hayvanlar tarafından otlatılarak, otlatılmayacaksa hasattan hemen sonra nadasa bırakılacak bu alanlara seyyar güneş panelleri taşınarak değerlendirilmelidir. Bu amaçla projelendirilerek yapılacak taşınabilir (seyyar) güneş enerji panelleri nadas alanlarında 13-15 ay kullanılarak elektrik enerjisi elde edilmelidir. Seyyar güneş panelleri hasat sonrası nadas alanına getirilmeli ve ertesi ekim dönemi öncesi tarladan çıkarılmalıdır. Böyle bir uygulama ile güneşten faydalanma ve GES ile üretilen enerji miktarı da artırılmış olacağından ülke enerjisine katkı sağlanacaktır.
Ayrıca güneş enerji panelleri altında toprakta buharlaşma ve ot yetişmesi daha az olacağından nadasla toprakta biriktirilen su miktarı artabilir. Bu konu araştırılmalı ve uygulamaya geçirilmelidir.
Nadas ile toprakta biriktirilebilen su miktarı normal şartlarda en fazla %33 civarındadır, yani 300 mm yağış alan bir bölgede uygun bir nadas ile 100 mm kadar su biriktirilmektedir. Nadas da ileri tarihlerde yapılan sürüm veya arazide fazla ot yetişmesi durumunda 100 mm kadar da su biriktirilememektedir.
Belediyeler; üst geçitler, kalabalık yürüme yoları, park ve pazar alanları üzerine de güneş enerji panelleri koyarak ihtiyaç duyulan elektrik enerjisini sağlayabilir.
Çiftçilerimiz ev ve müştemilatı üzerine güneş panelleri koyabilirler. Hayvancılık işletmeleri ahır, çardak, yem depoları ve padokların üzerlerine güneş panelleri koyarak işletmenin ihtiyacı olan elektrik enerjisini kendileri üretebilirler.
GES kurulan birçok yerleşim yerinde mera alanları veya belirli bir yatırımla tarıma uygun olabilecek alanlar hayvancılığı özellikle de merayı en iyi değerlendiren küçükbaş hayvancılığın azalmasına neden olduğundan böyle bir uygulama hayata geçirilirse bu alanlarda GES yatırımları tehdidinden kurtarılmış olacaktır.
Bu hususta tesis kurulumu özendirici hale getirilmeli, kolaylaştırılmalı ve mevzuatlarını buna imkân tanıyacak hale getirilere enerji üretimi arırılmalıdır.
Ülke olarak birçok kaynağımızı koruyalım doğal halinde tutabilmek için koruma tedbirleri almak için kanuni müeyyideler koyup yasaklar getirirken nadas alanlarını da korumuş ve gelir getirecek alana dönüştürmüş oluruz.
Ucuz, temiz ve tesis masrafları dışında hammadde gerektirmeyen yenilenebilir enerji kaynakları için yeni bir kurulum alanı açılmış olacaktır.
İnsan ve diğer canlılar için yiyecek öncelikli ihtiyaç olduğundan ürün yetiştirilen alanlar başka bir amaçla kalıcı kullanılmamalıdır. Yiyeceğimizi üreten alanlar korunmalı, mevcut üretime uygun veya bazı tedbirlerle üretimde kullanılabilecek alanlar yok edilmemelidir. Bu öneri hayata geçirilirse hem tarıma uygun alanlar korunmuş hem de nadas alanlarında seyyar güneş panelleriyle elektrik üretimi yapılmış olacaktır. Hayalilerin gerçekleşmesi dileklerimle.
