Mevlâna ve Mevlevilik araştırmaları konusunda Konya’daki önde gelen isimlerden biri de kuşkusuz, anne tarafından Mevlâna soyundan olan mimar, ressam, eğitimci ve araştırmacı Şahabettin Uzluk (öl. 4.7.1989) Bey’dir. Kardeşi Prof. Feridun Nafiz Bey (öl. 27.9.1974) gibi o da kendisini yetiştiği ocağın kültürüne ve irfanına adamış, bu yolda gerek kaleme aldığı eserlerle, gerekse diğer faaliyetlerle ardında rahmete vesile olacak birçok hayırlı iş bırakmıştır. Hz. Mevlâna’ya karşı beslediği büyük hürmet sebebiyle, mesai tanımaz bir fedakârlıkla çalışan Uzluk, başta Hz. Mevlâna ve Türbesi olmak üzere Mevlevîlik mekânları ve kültürü, Selçuklu şaheserleri üzerine müstakil kitaplar yazar, makaleler kaleme alır ve tebliğler sunar.
ÇELEBİ AİLESİNDENDİR
Şahabeddin Uzluk: 1316/1902 yılında Konya"da Çelebi Sokağı"nda doğdu. Çelebi ailesindendir. Babası Ahmed Bey"dir. İlk mektepleri Konya"da bitirdi. 1919"da Sanâyi-i Nefîse-i Âlî mektebinde Çallı İbrahim, Hikmet Onat, Âdil ve İhsan Bey"lerin atölyelerinde resim ve heykel gördükten sonra, mimarlık şubesinde Mimar Kemâleddin, Mimar Vedat, Mimar Mongeri (Monceri) Bey"lerin atölyelerinde de muhtelif stilleri öğrendi ve projeler tanzim etti. Teorik derslerden, Türk Mimarisi"ni Kemâleddin; Osmanlı Mimarisi"ni Vedat; Yunan, Bizans klâsiklerini ve İtalyan rönesansını Mimar Mongeri"den; Matematik, Kozmografya, Cebir ve Menâzır"ı Ahmed Ziya; İnşaatçılık"ı Mühendis Mahmud Şükrü; Geometrik Çizmeler"i Mühendis Ferid; Keşif Usûlü"nü Mühendis Salâhaddin; Betonarmecilik"i Mühendis Gâlib; Genel Sanat Tarihi"ni Vahid; Estetik dersini Ahmed Haşim, Fâzıl Ahmed ve İsmail Hakkı Baltacıoğlu Bey"lerden takip etti. Anadolu, Millî Mecmua, Servet-i Fünun dergileriyle, İkdam ve Alemdar gazetelerinde ressamlık ve mimarlık dallarına ait çeşitli makaleler yayınladı. Ayrıca 1922 yılında Sanâyi-i Nefîse Talebe Birliği"ni kurdu.
RESME BÜYÜK İLGİSİ VARDI
Henüz ortaokul ve idâdide resim ve hatta karşı büyük ilgisi vardı. Okulda resim öğretmeni Bekir Sıdkı (Akşehirli) ve yazı hocası Konyalı Müderriszâde Ahmed Efendi idi. Hatta o okullarda Namık Kemal"in ve Prens Sabahaddin"in kara kalem portrelerini çizdiği için izinsiz kaldığı gibi, Abdülmecid Efendi daha şehzâde iken, tayyâre şehidi Fethi Bey"in kendisiyle, uçağının resmini yapmış ve (ona) yollamıştı. Ayrıca kara kalem portre olarak Avusturya-Macaristan kralı Karl"ın portresini yapmış ve kraliçe Zita"ya sunmuştu. Cuma günleri kardeşiyle ziyaret eder, kitâbelerini (okumaya) ve resimlerini çizmeye çalışırdı.
1924"de Almanya"ya gitti. Berlin"de resim dersini Liberman"dan, heykeli de Veimar"da Engelman"dan takip etti. 1928"de yaptığı Koca Sinan rölyefinden dolayı hocasından takdir kazandı. Münih"te klâsik sanat tarihini, Knakfus"dan, ortaçağı Wölfflin"den, rönesansı, (?)"tan takip etti. Ayrıca büyük inşaatcılığı Bestelmayer, Schumacher"den, şehirciliği Fischer"den bahçeciliği ve mezarlığı Abel"den, Grosellin atölyelerinde çalışarak öğrendi. Berlin"de Jansen"in yanında asistan olarak 4 sene kaldı. T.H."de 4 ayrı ulustan olan asistanların biri oldu. Bu arada birçok çalışmalarla birlikte Ankara"nın şehir plânının çizimlerine iştirak etti. Tanınmış Alman bilginleriyle tanıştı ve muhâberelerde bulundu. (…)
ASKERİ OKULDA ALMANCA ÖĞRETTİ
1936"da Türkiye"ye döndü ve Konya"da özel işler yapmaya başladı. General Kurtcepe"nin ricası üzerine askeri ortaokulda Almanca hocalığını kabul etti. 1937"de sivil ortaokulun Almanca öğretmenliğini de (üstlenerek) 30 yılı aşkın bir süre çalıştı. Her iki okulda da Alman dilinin öğretiminde indirekt metodunu takip etti. Çocuklar okul içinde ve dışında yalnız Almanca konuştu. Okulda örenciler ve öğretmenler için dersten sonra kurslar açtı. Bu kurslar Alâaddin Tepesi yamacındaki Halkevi salonunda birçok kez tekrarlandı. Aynı yerde ressam Şemsi ile birlikte mimarlık ve ressamlık mevzuunda bir sergi açtı.
GAZETE VE DERGİLERDE YAZILAR YAZDI
Konya"daki bu çabaları yalnız Almanca öğretmenliğiyle kalmadı. Türk Sözü, Babalık, Çağ, Yeni Fikir ve Halkevi dergilerinde Türk güzel sanatları ve dallarına ait yüzlerce yazılar yazdı. Mevlâna"nın Ressamları, Mevlâna"nın Türbesi, Kelük bin Abdullah, Konya"nın Selçukiler Zamanı Şehir Mimarisi, Konya Âbideleri, Sinan bin Abdülmennan, Selçûkîlerin Konya Sarayı, Hindistan"da Mimar Sinan"ın Çırakları, Mevlevilik"te Resim ve Resimde Mevleviler (adlı eserleri kaleme aldı). F.Sarre"nin Konya Köşkü"nü Almanca"dan Türkçe"ye çevirdi; eser, Türk Tarih Kurumu tarafından basıldı.
KONYA’DA ÖNEMLİ ESERLERİN MİMARLIĞINI YAPTI
1951 yılında Türkiye Anıtlar Derneği"nin Konya şubesini kurdu. İdaresini ele alarak, Şems Türbesi ve Camii [1954], Şeyh Sadreddin Konevi Camii ve Türbesi [1957], Şeyh Osman Rumi [1958], Zenguri Mescidi [1958-1969] ve Hoca Ahmed Fakıh Türbe ve Camii [1961] onarımlarında (binaların) mimarlığını yaptı. Bu arada merkezle anlaşarak Türk âbidelerinin iç ve dış görünüşlerini (yansıtan) küçük ve büyük ölçüde kartlar ve takvimler yayınladı. Merkeze ve şubeye yardımda bulundu. Henüz yayına çıkmamış yazılar ve onarılacak yapıtlar varsa da üzüntüyle işaret edilebilir ki bunlar için henüz maddi imkânlar hazırlanmak üzeredir.
Bazı Eserleri
Türk Resim Sanatı, 1931 İstanbul Kainat Kütüphanesi
“Selçuki ve Osmanlı Çinileri İşçiliği”, Millî Mecmua, c. 8/87 (1 Haziran 1927)1401-1402.
Selçuklu ve Osmanlı Çini İşçiliği, (1931) İstanbul: Kâinat Kitaphânesi, 29 s.
Türk Resim Sanatı (İstanbul Kainat Kütüphanesi)
Konya’lı Mimar Hacı Alaeddin
Şehir Mimarisinde Mezarlıklar, 1931, İstanbul Belediyesi.
Konya Selçuklu Sarayı, 1936, Konya.
Sinan bin Abdülmennan, architekt, Şahabettin Uzluk, Konya: Babalık Basımevi, 1936, 30 s.
UZLUK, Şehabettin; “Anadolu’da Selçuklu Hastahaneleri”, Türk Tıp Tarihi Araştırmaları, 12 (1939) s.135-146.Selçuklularda Şehir Mimarisi (1939)
Konya Abideleri,' 1939, Konya.
"II. Türk-Anadolu Resim Mektebi", Konya Mecmuası, 39 (1942).12-26.
Mevlana’nın Ressamları, Konya Halkevi Güzel Sanatlar Komitesi yayınları seri 1, 1945, Cumhuriyet Halk Partisi Konya Halkevi, Yeni Kitap Basımevi, 91 s.
Mevlânâ'nın Türbesi, Konya Halkevi, Güzel Sanatlar Komitesi Yayınları, Seri: 1 No. 2. Konya 1946, 189 S.,
Mevlevîlikte Resim ve Resimde Mevlevîler, 1957, 155+18 s. 15 TL, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Seri: I No.: 5.
Kelük bin Abdullah, (1935) Konya: Babalık Basımevi
“Mevlana’nın Tabipleri Ekmeleddin Müeyyet-Beyhekim ve Gazanfer”, I Milletler Arası Mevlana Kongresi, Konya 1987.
“Felekâbât Sarayı Konya’nın Neresinde İdi, Kim İnşa Ettirdi, Çatısını Hangi Mimar Çattı?”, Türk Tarih Kurumu Bildiriler VII (1972), C. I, 374-381;
Tercümeleri
Konya Köşkü, Friedrich Theodor Sarre, [Çeviren: Şahabettin Uzluk], 1967, VIII+130 S., Türk Tarih Kurumu Yayınları, IV: 7.
Konya Köşkü, Friedrich Theodor Sarre, [Çeviren: Şahabettin Uzluk], 1989 (2. Baskı), VIII+130 S., 7,500 TL, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları, IV: 79.
Kaynakça
Dış bağlantılar
ŞAFAK, Yakup, (03 Ocak 2009) “Şahabettin Uzluk"un Notlarında İstanbul"daki Mevlevi Muhitinden Hatıralar” http://akademik.semazen.net/author_article_detail.php?id=1236
KARPUZ, Prof. Dr. Haşim, “Türkiye Anıtlar Derneği Konya Şubesini Var Eden Uzluk Ailesi”, Merhaba-Akademik Sayfalar, (3 Temmuz 2013) 366.
KAYSERİ, İlhan, “Mevlana’nın Soyundan Gelen Konyalı Bilim ve Sanatçı Dr. Şahabbettin Uzluk”, Merhaba Gazetesi: Akademik Sayfalar, C. 7, nr. 25, 4 Temmuz 2007.
MEHMET ALİ ELMACI