Ailede ve Okulda Demokrasi Eğitimi 2
Demokrasi Eğitimi ve Aile
Aile, yüz yüze ve içten ilişkilerin yani, birincil ilişkilerin en yoğun olduğu toplumsal gruplardandır. Çocuğun toplumsallaşma sürecinin ilk başladığı yer ailedir. Bu nedenle çocuğun davranışlarına yön vermek, kurallara uymasını sağlamak ve ona rehberlik etmek ailenin görevlerindendir. Ayrıca aile, geleceğin vatandaşlarının gelişimine yardım ederek kamusal anlamda önemli bir görevi daha da yerine getirmektedir. Eşit olarak değer vermenin görüldüğü, aile için konularda söz sahibi olmanın ve başkalarının düşüncelerine saygı göstermenin öğrenildiği ve hak kullanmanın beraberinde yükümlülükler de getirdiği- nin farkına varıldığı çocukluk deneyimleri, demokratik bir vatandaş olmak bakımından oldukça önemli öğrenme süreçleridir.
Çocuğun kişilik gelişimi de büyük ölçüde aile ortamında gerçekleşir. Çocuk, insan ilişkilerini düzenleyen anlaşma, uzlaşma, işbirliği ve dayanışma gibi bir çok demokratik kişilik özelliğini ilk olarak aile ortamında kazanmaya başlar. Demokratik yaşamın gelişmesinde önemli bir yere sahip olan aileyi, demokrasi eğitimi açısından önemli kılan sebepleri şöyle sıralayabiliriz:
1.Ailenin diğer eğitim kurumlarına göre bireye ilk ulaşan ve onu ilk eğitme fırsatını elinde bulunduran kurum olması,
2.Ailenin doğal bir çevresinin olması ve ayrıca resmî ilişkilerden çok duygusal ilişkilere dayanıyor olması,
3.Aile ilişkilerinin, yüz yüzelik ve içtenlik açısından çok güçlü olması,
4.Ailenin bireye çeşitli tutum ve davranışları kazandırmada birincil etkileşim sağlaması,
5.Ailenin sosyal etkileşimin ilk başladığı ve gelişerek devam ettiği bir çevre olması,
6.Ailenin eğitimin yaşam boyu devam eden bir kurum olması.
Tüm bu sebepler, demokratik bir toplum düzeni oluşturmada ve geliştirmede aile kurumundan etkin bir şekilde yararlanmayı zorunlu hale getirmektedir.
Demokrasi Eğitimi ve Okul
Bir yaşam biçimi olarak kabul edilen demokrasinin içerdiği değerlerin bireylere kazandırılmasında, aileden sonra gelen ikinci önemli toplumsal kurum ise okuldur.
Demokrasinin sahip olduğu değerlerin ve ilkelerin bireylere yalnızca bilgi düzeyinde kazandırılmasının yeterli olamayacağı gayet açıktır. Demokratik toplum yaşamı açısından önemli olan, demokratik değerlere ilişkin bilgilerin kazanılmasından çok, bilgilerin davranış olarak sergilenmesi önemlidir. Bu nedenle okuldaki bütün yapılanmanın demokratik ilkeler çerçevesinde gerçekleşmesi gerekmektedir.
Bilindiği gibi her siyasal sistem, varlığını korumak ve devamlılığını sağlayabilmek için kendi ilkelerini ve değerlerini topluma benimsetmeye çalışır. Bu noktada okul, bir eğitim kurumu olması yönüyle demokrasi anlayışının ilke ve değerlerinin öğrencilere kazandırıl- masında oldukça önemli bir yere sahiptir. Öğrencilere demokratik kişilik özelliklerini kazandırabilmek için öncelikle demokratik bir okul kültürünün oluşturul- ması gerekir. Demokratik bir okul kültürü oluşturmada okul yönetimine büyük görevler düşmekle birlikte, bireysel olarak her öğretmenin de bu konuda önemli rolleri vardır. Öğretmen, sınıf içi ve dışında sahip olduğu roller nedeniyle etkili bir demokrasi eğitiminin gerçekleştirilmesinde adeta bir lider konumundadır. Sınıf içerisinde öğretmenin, öğrencilerine öncelikle birbirlerinin haklarına ve farklı düşüncelere saygılı olma yönündeki kişilik özelliğini kazandırması gerekmektedir. Öğretmenin insan haklarına saygılı bir tutumla demokratik bir sınıf ortamı oluşturarak derslerini işlemesi ise öğrencilerin demokratik kişilik özelliği geliştirmelerinde önemli bir rol oynayacaktır.
Öğrencilere demokratik kişilik özelliklerinin kazandırabilmesi bakımından bir okulda yapılması gerekenleri şöyle sıralayabiliriz:
1.Okulda bulunan herkese, en geniş anlamda eşit fırsatlar sunulmalıdır.
2.Okulda görev yapan bütün herkesin işbirliği ve dayanışma içerisinde çalışması teşvik edilmelidir.
3.Karşılıklı saygı, hoşgörü ve açık görüşlülük teşvik edilmelidir.
4.Okulda demokratik bir ortam oluşturmaya yönelik uygulamaların arttırılması için gereli önlemler alınmalıdır.
5.Öğrencilerin okul içerisindeki uygulamalara katı- lımları sağlanmalıdır.
6.Derslere öğrencilerin aktif bir şekilde katılmala- rını sağlayacak öğretim stratejileri ve yöntemleri dengeli bir şekilde kullanılmalıdır.
Demokrasi, günümüz dünyasında gerek bir yönetim şekli olarak, gerekse bir yaşam biçimi olarak oldukça yaygın bir kavramdır. Türkiye'nin yönetim sisteminin merkezinde de günümüzde demokrasi bulunmaktadır. Ülkemiz, demokrasinin gelişmesi ve bir yaşam biçimi haline gelmesi adına her alanda çalışmalarına bugün de devam etmektedir.
Demokrasinin ve onun öngördüğü demokratik toplum düzeninin oluşturulmasında en temel görev hiç şüphesiz, eğitime düşmektedir. Çünkü bireylerin demokratik bir toplum yaşamının gerektirdiği kişilik özellikleri ile donanmış olarak yetişmeleri ancak onlara verilecek etkili bir demokrasi eğitimiyle sağlanabilir. Bu açıdan eğitim sisteminin her yönüyle demokratik bir yapıya kavuşturulması oldukça önemlidir.
Muhammed ACIYAN
Kültür Dünyamızdan
