Sosyal güvenlik sisteminde 8 Eylül 1999 sonrasında iş hayatına atılan milyonlarca vatandaşın gözü kulağı Ankara'dan gelecek haberlere çevrilmiş durumda. Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesinin hayata geçmesiyle birlikte kapsam dışında kalan çalışanlar, ortaya çıkan yaş ve prim adaletsizliğinin giderilmesi adına yeni bir adım atılmasını talep ediyor. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş, kamuoyunda geniş yankı uyandıran kademeli emeklilik sistemine dair takvimini ve muhtemel uygulama modellerini paylaştı.
Söz konusu düzenlemenin kaçınılmaz bir noktaya ulaştığını vurgulayan Karakaş, mevcut tablonun hem toplumsal dengeler hem de aktüeryal hesaplamalar açısından uzun süre bu şekilde sürdürülemeyeceğini belirtti. Sistemde bir gün veya bir kaç aylık farkla emeklilik hakkını yıllarca ötelemek zorunda kalan kitlelerin oluşturduğu baskının, ekonomi yönetiminin de gündemine girmek zorunda kalacağı ifade ediliyor.
Milyonlarca Çalışanın Kaderini Belirleyecek Tarih Belli Oldu
Sosyal güvenlik alanındaki gelişmeleri yakından takip eden uzmanlar, düzenlemenin takvimi konusunda oldukça net bir tablo çiziyor. İsa Karakaş, yaptığı son değerlendirmelerde kademeli emeklilik beklentisi içinde olan vatandaşlar için 2027 yılını işaret etti. Ekonomi yönetiminin mevcut orta vadeli programı ve mali disiplin hedefleri göz önüne alındığında, yakın gelecekte bir yasal değişikliğin oldukça zor olduğunu ifade eden Karakaş, bu tarihten itibaren sürecin kaçınılmaz olarak hız kazanacağını savundu.
Hükümetin ve Sosyal Güvenlik Kurumunun aktüeryal dengeleri koruma isteği, kısa vadede radikal adımların atılmasını engelliyor. Ancak 2027 yılına gelindiğinde hem toplumsal beklentilerin zirveye ulaşacağı hem de siyasi konjonktürün bu talebe yanıt vermeyi zorunlu kılacağı öngörülüyor. Dolayısıyla bu tarihten önce resmi bir adım atılması beklenmese de arka plandaki teknik çalışmaların kademeli olarak olgunlaşacağı değerlendiriliyor.
Sosyal Ve Matematiksel Gerçekler Yeni Düzenlemeyi Zorunlu Kılıyor
Kademeli emeklilik talebi sadece belirli bir kesimin isteği olmaktan çıkıp sosyal güvenlik sisteminin temel mantığını ilgilendiren büyük bir meseleye dönüştü. İsa Karakaş, bu sistemin öyle ya da böyle hayata geçirileceğini belirtirken "kesinlikle gelecek" vurgusu yaptı. Yapılan hesaplamalara göre düzenleme directly 4.000.000 kişiyi doğrudan etkilerken, borçlanma imkanları ve aile fertleri de dahil edildiğinde yaklaşık 15.000.000 ile 20.000.000 arasında bir nüfusu yakından ilgilendiriyor.
Teknik açıdan bakıldığında 1999 yılı sonrasında işe giren bir çalışan ile bu tarihten birkaç gün önce sigortalı olan bir çalışan arasında 17 ile 20 yıla varan emeklilik yaşı farkı bulunuyor. Bu durum, sosyal güvenlik ilkelerindeki adalet kavramını zedeliyor. Matematiksel olarak sürdürülemez hale gelen bu makasın, kademeli bir yaş skalası oluşturularak makul seviyelere çekilmesi hem sosyal barış hem de sistemin işleyişi açısından şart görülüyor.
EYT Sonrası Derinleşen Adaletsizlik Ve Kadınların Öncelikli Rolü
EYT yasasının yürürlüğe girmesiyle birlikte aynı iş yerinde yan yana çalışan iki personelden biri emeklilik hakkı kazanırken diğerinin onlarca yıl beklemek zorunda kalması ciddi rahatsızlıklar yarattı. İsa Karakaş, bu durumun toplumun geniş kesimlerinde derin bir adaletsizlik hissi uyandırdığını ve hak arayışlarını kitleselleştirdiğini aktardı. Sigorta başlangıç yılına göre hak kaybına uğrayanların örgütlenerek seslerini duyurma çabası, konuyu siyaset kurumunun da öncelikli gündem maddelerinden biri haline getirdi.
Bu toplumsal mücadelenin ve kamuoyu oluşturma sürecinin öncülüğünü ise ağırlıklı olarak kadın çalışanlar üstleniyor. Çalışma hayatında yer alan kadınların hem ev hem iş yükü altında emeklilik hakkına ulaşma arzusu, taleplerin görünürlüğünü artırdı. Uzmanlar, kadınların organize ettiği bilgilendirme faaliyetlerinin ve kamuoyu baskısının, yetkililerin geri adım atmasında ve yeni bir model üzerinde çalışmasında belirleyici bir güç oluşturduğuna dikkat çekiyor.
Yeni Formül Herkesi Aynı Anda Emekli Etmeyecek
Gündemdeki düzenlemeye ilişkin en çok merak edilen konulardan biri de sistemin nasıl işleyeceği sorusu oluyor. İsa Karakaş, yeni yasa çıksa dahi tüm kapsamdakilerin aynı anda emekli olacağı gibi yanlış bir algıya kapılınmaması gerektiğini hatırlattı. Tasarlanacak yeni modelde, ilk defa sigortalı olunan tarihe göre esnek ve kademeli bir yaş-prim dengesi kurulması planlanıyor.
Öngörülen formüle göre 1999 ile 2008 yılları arasında işe girenler için sigorta başlangıç yılı geriye gittikçe emeklilik yaşı da kademeli olarak düşecek. Örneğin 1999 sonrası sigortalı olan bir kişi için yaş şartı 43-45 bandından başlayacak ve sigorta yılı ilerledikçe bu sınır 50-52 yaş seviyelerine doğru dereceli olarak artacak. Böylece tek bir gün farkla yıllarca beklemek zorunda kalan çalışanlar için kademeli ve daha adil bir geçiş süreci oluşturulması hedefleniyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
