Yaz döneminde görece sakin bir seyir izleyen mutfak harcamaları, sonbaharın ilk ayı itibarıyla tekrar yukarı yönlü bir ivme yakaladı. Perakende satış noktalarındaki etiket değişimlerini takip eden son araştırmalara göre, günlük yaşamın vazgeçilmezi olan 64 temel tüketim maddesini kapsayan alışveriş sepetinin toplam tutarı sadece bir ay içinde %2,7 oranında yükseldi. Haziran ayında %1,9, temmuz ayında %1,6 ve ağustos ayında %0,5 seviyelerinde gerçekleşen aylık fiyat değişimleri, eylül verileriyle birlikte yeniden ivmelenmiş oldu. Yıllık bazdaki gıda enflasyonu ise %52,3 seviyesine ulaştı.
Uzun vadeli istatistikler incelendiğinde, mutfak giderlerindeki artışın tam 76 aydır aralıksız bir şekilde devam ettiği görülüyor. Geçmiş döneme kıyasla yapılan hesaplamalar, Eylül 2021 ile Eylül 2026 arasındaki beş yıllık süreçte toplam maliyet artışının %2243 gibi çarpıcı bir seviyeye ulaştığını gösteriyor. Başka bir ifadeyle, beş sene önce tam 100 TL ödenerek tedarik edilen temel bir gıda sepetini bugün eve getirebilmek için 2343 TL tutarında bir bütçe ayırmak gerekiyor.
Bakliyat Ve Taze Ürünler Sepet Maliyetini Yukarı Taşıdı
Eylül ayındaki fiyat değişimleri ürün gruplarına göre incelendiğinde, listenin ilk sırasında bakliyat grubunun yer aldığı göze çarpıyor. Aylık bazda %9,1 oranında zamlanan bakliyat ürünlerini, %4,9 artışla taze sebzeler ve %4,6 yükselişle meyveler takip etti. Protein kaynakları arasında önemli bir yere sahip olan et ve balık ürünlerinde %3,4 oranında zam kaydedilirken; işlenmiş gıda maddeleri %3,1, katı ve sıvı yağlar %2,6, süt ürünleri ile yumurta grubu ise %1,1 oranında değer kazandı. Un, ekmek, pirinç ve bulgur gibi temel tahıl ürünlerindeki artış ise %0,3 ile daha sınırlı bir düzeyde kaldı.
Aylık bazda gözlemlenen bu genel yükseliş hareketi, zamların tek bir alanla sınırlı kalmadığını ve mutfak harcamalarının genel geneline yayıldığını açıkça ortaya koyuyor. Hanehalkı bütçesinde en büyük ağırlığı oluşturan taze gıda maddeleri, meyve, sebze ve hayvansal gıdalardaki eş zamanlı fiyat artışları, toplam sepet maliyetini doğrudan yukarı çekti. Tahıl ürünlerindeki sınırlı seyir haricinde kalan neredeyse tüm temel tüketim maddelerinde aylık ortalamanın üzerinde fiyat hareketleri kaydedildi.
Sebze Etiketlerinde Yıllık Artış Rekor Seviyeye Ulaştı
Yıllık değişim oranları incelendiğinde, fiyatı en çok yükselen ürün grubu açık arayla taze sebze oldu. Eylül 2025 ile Eylül 2026 dönemini kapsayan son bir yıllık zaman diliminde sebze fiyatlarındaki toplam artış %137,6 seviyesine kadar çıktı. Aynı dönem içerisinde meyve fiyatları %56,4, bakliyat çeşitleri %55,2, et ve balık ürünleri ise %49,2 oranında pahalandı. Temel unlu mamuller, ekmek ve makarna grubundaki yıllık fiyat yükselişi ise %45,6 olarak verilere yansıdı.
2026 yılının geride kalan dokuz aylık süreci dikkate alındığında da sebze grubundaki fiyat artışının %100,1 seviyesine ulaşarak ikiye katlandığı tespit edildi. Yılın başından itibaren geçen süreçte gıda kalemleri arasında belirgin bir fiyat ayrışması yaşanırken, sebzedeki olağanüstü tırmanış diğer gıda maddelerini geride bıraktı. Bununla birlikte bakliyat, meyve ve hayvansal gıdalardaki sürekli değer artışları da hane bütçesini zorlayan ana faktörler arasındaki yerini korudu.
Temel Tüketim Maddelerindeki Yükseliş Bütçeleri Zorluyor
Saha verileri, aylık bazdaki artış hızları zaman zaman yavaşlama gösterse bile genel fiyat seviyesindeki tırmanış eğiliminin kesintisiz bir şekilde sürdüğünü belgeliyor. Gelirinin büyük bölümünü zorunlu gıda harcamalarına ayırmak zorunda olan düşük ve orta gelirli aileler, etiketlerdeki bu aralıksız artışlar nedeniyle market alışverişlerinde her geçen gün daha yüksek tutarlarla karşı karşıya kalıyor. Temel ihtiyaç maddelerinin neredeyse tamamına yayılan bu zam dalgası, günlük yaşamın en temel gider kalemini daha da ağırlaştırıyor.
Sektördeki son durumu değerlendiren uzmanlar, et ve tavuk ürünlerinden süt ve süt ürünlerine, bakliyattan fırın ürünlerine kadar tüm temel gıda kategorilerinde yukarı yönlü hareketin devam ettiğini vurguluyor. Sebze ve meyve reyonlarında da benzer bir tabloyla karşılaşıldığını belirten gözlemciler, evde hazırlanan en sade ve ekonomik sofraların dahi artık geçmiş dönemlerle mukayese edilemeyecek kadar yüksek maliyetler çıkardığına dikkat çekiyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
