Gıda enflasyonu her geçen gün vatandaşın belini bükmeye devam ederken ekim ayı verileri mutfaktaki yangının daha da büyüdüğünü net bir şekilde gözler önüne serdi. Bağımsız araştırma birimlerinin gerçekleştirdiği son hesaplamalara göre temel gıda maddelerinin yer aldığı mutfak sepeti bir önceki aya kıyasla ciddi bir oranda zamlandı. Özellikle dar gelirli vatandaşların pazar ve market raflarında karşılaştığı bu artış tablosu geçim sıkıntısının boyutlarını gözler önüne sermeye yetiyor.
Mutfak masraflarındaki bu kontrol edilemez yükselişin arkasında yatan en büyük etkenlerden biri tarım sektöründeki girdi maliyetlerinin katlanması olarak gösteriliyor. Üreticilerin gübre, mazot, tohum ve ilaç gibi temel ihtiyaçlarda yaşadığı maliyet artışları doğrudan raflara yansırken vatandaşlar temel gıdaya erişmekte her geçen gün daha fazla zorlanıyor. Uzmanlar tarımsal üretimdeki bu kronik sorunların çözülmemesi durumunda mutfaktaki bu ateşin sönmeyeceğini ve fiyatların yukarı yönlü hareketini sürdüreceğini vurguluyor.
Taze Sebze Fiyatlarında Rekor Artış Yaşandı
Ekim ayında pazar tezgahlarında ve market reyonlarında en çok dikkat çeken kalemlerin başında taze sebzeler geldi. Sadece bir ay içinde taze sebze fiyatlarında yaşanan yüzde 23,7 oranındaki devasa artış vatandaşın cebini doğrudan yaktı. Mevsim geçişleri, lojistik maliyetleri ve seracılık giderlerindeki artışlar sebze fiyatlarının bu denli tırmanmasında başrolü oynadı.
Yıllık bazda incelendiğinde ise tablo çok daha vahim bir boyuta ulaşıyor ve son bir yılda sebze fiyatlarındaki artış yüzde 159,1 seviyesine dayanıyor. Domates, biber, patlıcan gibi mutfağın vazgeçilmez sebzelerini kilo ile değil gramla almak zorunda kalan tüketiciler bu durumun aile bütçesinde açtığı yarayı kapatmakta zorlanıyor. Halkın beslenme alışkanlıkları bu fiyat artışları yüzünden kökten değişirken sağlıklı ve taze gıdaya ulaşmak lüks haline geliyor.
Alım Gücü Her Geçen Ay Eriyor
Türkiye genelinde zincir market fiyatları baz alınarak yapılan uzun soluklu takipler gıda fiyatlarındaki artışın kesintisiz olarak 77 aydır devam ettiğini kanıtlıyor. Haziran 2020 tarihinden bu yana her ay bir önceki aya göre zamlanan gıda sepeti dar ve sabit gelirli vatandaşların belini büküyor. Eylül 2021 döneminden bu yana geçen beş yıllık süre zarfında gıda fiyatları toplamda yüzde 2.353 oranında bir artış kaydetti.
Buna karşın kamu çalışanlarının ve ücretli kesimin maaş artışları bu devasa enflasyonun çok gerisinde kaldı. Belirtilen beş yıllık süreçte kamu çalışanlarının maaşlarındaki artış yüzde 1.292 seviyesinde kalırken memur ve işçilerin gıda karşısındaki reel alım gücü yüzde 43,3 oranında azaldı. Geçmişte bir maaşıyla rahatlıkla doldurabildiği gıda sepetinin bugün ancak yarısından biraz fazlasını alabilen çalışanlar her geçen gün yoksullaşıyor.
Gıda Harcamaları Aile Bütçesini Zorluyor
Fiyatların gelir artışlarından çok daha hızlı bir ivmeyle tırmanması hanelerin bütçe dengesini tamamen alt üst etti. Gıda harcamaları özellikle dar gelirli ailelerin bütçesinde en büyük payı oluştururken vatandaşlar et, balık, taze meyve ve sebze gibi besleyici gıdalardan kısarak karbonhidrat ağırlıklı ve daha ucuz gıdalara yönelmek zorunda kalıyor. Bu durum toplum genelinde beslenme kalitesinin düşmesine ve gelecekte yaşanabilecek sağlık sorunlarının sinyallerinin verilmesine neden oluyor.
Önümüzdeki ocak ayında yapılacak olan memur, emekli ve asgari ücret zamları öncesinde bu tablo taraflar arasındaki tartışmaları da alevlendirmiş durumda. Sendikalar ve işçi temsilcileri açıklanan resmi enflasyon rakamlarının mutfaktaki gerçek yangını yansıtmadığını savunarak zam oranlarının gerçek hayat pahalılığı baz alınarak belirlenmesini talep ediyor. Milyonlarca çalışan ve emekli gözlerini gelecek aylarda açıklanacak verilere çevirmişken mutfaktaki bu ekonomik baskının hafifletilmesi için acil ve kalıcı önlemlerin alınması bekleniyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
