Kamu maliyesinin son dönemdeki durumunu gözler önüne seren Hazine ve Maliye Bakanlığı verileri, bütçe üzerindeki mali baskının her geçen gün daha da derinleştiğini açıkça gösteriyor. Açıklanan resmi rakamlara göre, devletin yılın ilk 10 aylık zaman diliminde gerçekleştirdiği borç servisleri ve faiz ödemeleri devasa boyutlara ulaştı. Özellikle yılın başından bu yana küresel ve yerel finansal piyasalarda yaşanan dalgalanmalar ile yüksek seyreden maliyetler, kamu bütçesinden faize ayrılan payın rekor seviyelere çıkmasına zemin hazırladı. Bu durum, ekonomik göstergelerdeki dengelenme çabalarını zorlaştırırken mali disiplin tartışmalarını da yeniden alevlendirdi.
Söz konusu tablonun en dikkat çekici detaylarından biri, ekim ayındaki mali kırılmaların büyüklüğü oldu. Yalnızca ekim ayında devletin kasasından çıkan faiz ödemesi, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 74,58 oranında devasa bir artış kaydetti ve bu kalem tek başına 279 milyar 78 milyon liraya ulaştı. Ekonomistler bu sert artışın arkasında, geçmiş dönemlerde piyasaya sürülen yüksek faizli borçlanma enstrümanlarının vadelerinin dolması ve yenilenen borçların çok daha maliyetli oranlarla finanse edilmesinin yattığını vurguluyorlar.
Hazine Borçlanma Maliyetleri ve Nakit Açığı
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından paylaşılan nakit gerçekleşme tablosu, gelir ile gider arasındaki makasın açıldığını gözler önüne seriyor. Yılın ilk 10 ayında devletin elde ettiği toplam nakit gelir 13 trilyon 730 milyar lira civarında gerçekleşirken, toplam harcamalar 15 trilyon 937 milyar lira seviyesini aştı. Oluşan bu maliyet sarmalının neticesinde ortaya çıkan 10 aylık nakit açığı tam 2 trilyon 201 milyar lirayı buldu. Bu devasa açığın kapatılabilmesi için Hazine her geçen gün daha yoğun bir borçlanma mekanizmasına başvurmak zorunda kalıyor.
Mevcut açığı finanse etmek amacıyla Hazine bu yıl 3,4 trilyon liralık ana para borç geri ödemesi yaparken, bunun karşılığında 5,1 trilyon liradan fazla yeni borç senedi ihraç etti. Böylece net borçlanma tutarı 1 trilyon 719 milyar lira olarak kayıtlara geçti. Borçlanmanın yanı sıra nakit açıklarını dengelemek isteyen ekonomi yönetimi, hazine kasasında biriken rezervlerden de 441,2 milyar lira harcamak durumunda kaldı. Uzmanlar, artan bu borç stoğunun önümüzdeki dönemde faiz giderlerini beslemeye devam edeceğini ve bütçe dengesi üzerinde kalıcı bir baskı unsuru oluşturacağını belirtiyorlar.
Kamu Harcamalarında Faiz Yükünün Sebepleri
Devletin bütçesinden faize giden kaynağın bu denli artmasının ardında yatan temel etkenlerin başında, iç borç stokunun büyüklüğü ve faiz oranlarının seyri geliyor. Yüksek enflasyonist ortamla mücadele kapsamında uygulanan sıkı para politikaları, politika faizlerinin uzun süre yüksek kalmasına yol açtı. Bu durum, Hazine'nin piyasadan borçlanırken ödemek zorunda olduğu kupon ve faiz oranlarının da tırmanmasına neden oldu. Özellikle enflasyona endeksli devlet tahvillerinin kupon ödemeleri, enflasyondaki katılık sürdükçe bütçeye binen yükü katlayarak artırdı.
Bununla birlikte, kamu borçlanma vadelerinin kısalması da riskleri artıran unsurlar arasında gösteriliyor. Yatırımcıların uzun vadeli borçlanmaya mesafeli durması, Hazine'yi sık sık yüksek faizle borç yenilemeye (rollover) zorluyor. Borç çevirme oranlarının yüksek olduğu bu dönemde, her yeni ihraç bir önceki yıla göre bütçeye çok daha ağır bir faiz faturası yüklüyor. Ekonomi yönetiminin enflasyonu düşürme ve dezenflasyon sürecini tamamlama çabaları sürerken, faiz harcamalarının bu yüksek seyri bütçe hedefleri açısından en büyük risk alanı olmayı sürdürüyor.
Vatandaşın Yaşamına ve Hizmetlere Yansıması
Bütçe kaynaklarının çok büyük bir kısmının doğrudan faiz ödemelerine gitmesi, toplumsal hayatın diğer temel alanlarına aktarılabilecek bütçe ödeneklerini kaçınılmaz olarak kısıtlıyor. Eğitim, sağlık, nitelikli altyapı yatırımları ve dezavantajlı kesimlere yönelik sosyal destek ödemeleri, bu mali daralmadan doğrudan etkileniyor. Kamu maliyesindeki bu sıkışıklık hali, memur ve emekli maaş artışları ile sosyal yardım bütçelerinin belirlenmesinde hükümetin hareket kabiliyetini oldukça daraltıyor. Vatandaşlar ise artan maliyetlerin ve bütçe dengesizliklerinin dolaylı yoldan vergi ve harç artışları olarak kendilerine döneceğinden endişe ediyorlar.
Öte yandan, ekonomi bürokrasisi ve hükümet kanadı, önümüzdeki yıllarda enflasyonun gerilemesiyle birlikte faiz harcamalarında da kademeli bir rahatlama yaşanacağını savunuyor. Merkez Bankası'nın faiz indirim döngüsüne girmesi ve piyasa faizlerinin aşağı yönlü bir ivme kazanması halinde, Hazine'nin yeni borçlanma maliyetlerinin de düşmesi bekleniyor. Ancak bu iyileşmenin gerçekleşmesi için makroekonomik istikrarın ve dezenflasyon sürecinin kesintiye uğramadan devam etmesi gerektiği, piyasa aktörleri tarafından sıkça dile getiriliyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
