Konya'da el emeği ile Mevlevi tespihi ve koleksiyonluk özel oyma sanat eserleri üreten geleneksel bir usta olan Hayati Gıvraklar, 2011 yılından bu yana el emeğiyle tespih üreticiliği sanatını gerçekleştiriyor. Başlangıçta yalnızca parçalar alıp sattığı perakende iş yeri açtığından bahseden Gıvraklar, tespih işçiliğinin rağbet gören bir meslek olduğundan ve bu sanata gösterilen ilginin fazla olduğundan bu sanata yoğunlaştığını ifade etti. Gıvraklar, tespih işçiliğine başladığında ustanın az olması nedeniyle mesleği öğrenim aşamalarının zorlu sürecinden bahsetti.
‘ÖĞRENMEK MALİYETLİ VE UZUN BİR SÜREÇTİ’
Sektörde ustanın az olması nedeniyle bu zanaatın kıymetli olduğunu ancak yine az olması sebebiyle öğrenmenin de güç olduğunu ifade eden Gıvraklar, bu nedenle işi öğrenmesinin uzun bir süre aldığını aktardı. Kullanılan malzemenin hatalarda kullanılamaz hale gelmesiyle birlikte masraflı bir öğrenme süreci yaşadığına da dikkat çeken Gıvraklar, “Ustanın azlığı nedeniyle bizim öğrenim ve yapma aşamamız biraz uzun sürdü. Neyi nerede ve nasıl kullanacağımızı bilmiyorduk, o yüzden bayağı zorlandık. Şimdi ise usta sayımız da gösteren de çok. O yüzden şimdiki öğrenecekler bize göre biraz daha avantajlı.” şeklinde konuştu.
ESKİ ÜRÜNLERİN DEĞERİ, TESPİHLERE AKTARILIYOR
Öğrenme sürecinde maliyeti en aza indirmek için uygun fiyatlı ürünlerle çalıştıklarından da bahseden Gıvraklar, öğrenme sürecinden ustalık sürecine evrilme başladığında ise daha kaliteli malzemelerle daha kaliteli işler çıkardıklarını kaydetti. Gıvraklar, şu anda ise kimi zaman sipariş usulü kimi zaman ise koleksiyonluk parçalar çıkarmak adına diledikleri gibi çalıştıklarını belirtti. Gıvraklar aynı zamanda yalnızca bilinen metallerle tespit çıkarmadığını; eski nesneleri kesip onlardan da malzeme elde ederek nesnenin eski değerini yeni ürüne de aktardığının altını çizdi.
MALZEME SINIRLIYSA HATA YAPMA OLASILIĞIN YOK!
Tespih yapımı sırasında malzemenin türünün öneminden bahseden Gıvraklar, kullanılan malzeme sınırlıysa çok daha dikkatli olunması gerektiğinden ve hata yapma olasılığının ortadan kalktığından bahsetti. Gıvraklar, herhangi bir hata yapıldığı anda tespihin tamamlanamayacağını ve yarım kalacağını söyledi. Objenin boşa gitmemesi için detaylı hesaplama ve ince işçilik süreçlerinden bahseden Hayati Usta, “Bunu yaparken de tespihi oluşturan taşların adedi önemli. 33 habbeyi kesiyoruz. Burada bu habbeleri işlerken kesinlikle hata yapmamanız, kırmamanız, çatlamamanız gerekiyor çünkü böyle bir şey olursa malzemenin devamı olmadığı için tespih yarıda kalır, bitiremezsiniz. Zorlayan kısım burasıdır. Habbelerin ve imame dizaynının tamamen birbirine uyum sağlaması, yapılan oymanın gerekli şekilde birbiriyle uyumlu ve simetrik olması gerekiyor ve tamamen bitmiş şekilde orijinal haliyle tek bir düzen halinde sunulması gerekiyor.” dedi. Gıvraklar, buna bir örnek olarak elinde olan mamut dişinden tespih yapmaya başladığını ancak malzemenin sınırlı olması dolayısıyla ürünü tamamlayamadığını belirtti.
KÜP ŞEKLİNDEN TESPİHE
Günümüzde tespihlerin makineyle de yapıldığından bahseden Gıvraklar, “Makine delimi oluyor ama biz kesinlikle onu tercih etmiyoruz. Tamamen elde yapıyoruz. Bunlar doğal malzemedir, en çok koleksiyonerlerin sevdiği ürünler bunlardır.” ifadelerini kullandı. Gıvraklar, kendilerine gelen malzemelerin ise küp şeklinde olduğunu; köşeleri kırdıktan sonra tornada ‘konik mil’ olarak adlandırılan ince cihazla taşa delik açarak işlemeye başladığını sözlerine ekledi.
