İstanbul genelinde deprem riskine karşı binalarını yenilemek isteyen vatandaşlar için devlet tarafından sunulan finansal destek paketinin kapsamı ve süresi genişletildi. Uzun yıllardır milyonlarca insanın beklediği ve özellikle büyük deprem tehlikesi altındaki megakent için hayati bir öneme sahip olan çalışmalar hız kesmeden devam ediyor. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı eliyle yürütülen ve kamuoyunda büyük yankı uyandıran Yarısı Bizden kampanyası sayesinde binlerce aile güvenli yuvalarına kavuşmanın yolunu arıyor. Yapılan son açıklamalara göre destek paketinin uygulama süresinin 2027 yılının sonuna kadar uzatılması ev sahiplerine derin bir nefes aldırdı.
Mevcut riskli yapı stokunun hızla eritilmesi hedeflenen bu süreç kapsamında bugüne kadar milyonlarca bağımsız bölümün incelemesi yapıldı. Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından paylaşılan resmi verilere göre 2012 yılından bu yana İstanbul sınırları içerisinde toplam 1 milyon 298 bin bağımsız bölüm resmi olarak dönüşüm kapsamına alındı. Bu yapıların 1 milyon 7 bininde yenileme çalışmaları başarıyla tamamlanırken 291 bin bağımsız bölümde ise inşaat ve planlama süreçleri aktif olarak sürdürülüyor. Sadece Yarısı Bizden girişimi çerçevesinde ise bugüne kadar 544 bin 564 bağımsız bölümde dönüşüm süreçleri resmen başlatıldı ve bu rakamlar projenin ne kadar geniş bir kitleye hitap ettiğini açıkça gösteriyor.
Konut ve İşyeri Sahiplerine Sunulan Finansal Destek Detayları
Devlet tarafından sağlanan finansal yardımlar konut ve işyerleri için farklı kriterlere göre belirleniyor ve bütçeye çok ciddi bir katkı sunuyor. Kampanya çerçevesinde her bir konut için 875 bin lira hibe yani geri ödemesiz para, 875 bin lira düşük faizli kredi ve 125 bin lira taşınma yardımı olmak üzere toplam 1 milyon 875 bin liralık devasa bir destek paketi sağlanıyor. İşyeri sahipleri için ise koşullar biraz daha farklı düzenlenmiş olup 437 bin 500 lira hibe, 437 bin 500 lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteğiyle toplamda 1 milyon liralık bir kaynak aktarımı gerçekleştiriliyor.
Sağlanan desteğin yarısının tamamen geri ödemesiz hibe olması, ekonomik olarak zorlanan ve tek başına inşaat maliyetlerini karşılama gücü bulamayan ev sahipleri için büyük bir avantaj yaratıyor. Kredi kısmının geri ödeme şartları da vatandaşların bütçesi düşünülerek oldukça esnek tutulmuş durumda. Yapı ruhsatının resmi olarak alınmasından tam iki yıl sonra başlayan kredi geri ödemeleri, vatandaşlara 10 yıla varan vade seçenekleri sunarak ödeme kolaylığı sağlıyor. Bu sayede ev sahipleri ekonomik olarak sıkışıklık yaşamadan evlerini yenileme imkanı elde ediyor.
Ödeme Yöntemleri Ve İnşaat Aşamalarına Göre Aktarım Süreci
Devlet tarafından sağlanan hibe ve kredi desteklerinin suistimal edilmesini önlemek ve projelerin yarım kalmasını engellemek amacıyla çok katı bir ödeme mekanizması uygulanıyor. Bina bazlı gerçekleştirilen dönüşüm projelerinde hak sahiplerinin adına çıkarılan hibe ve kredi tutarları doğrudan inşaat yapacak olan yüklenici firmalara aktarılıyor. Paralar tek seferde verilmek yerine inşaat ilerleme oranına göre toplam dört ayrı aşamada serbest bırakılıyor. Bu yöntem sayesinde hem hak sahiplerinin hakları güvence altına alınıyor hem de müteahhitlerin işi zamanında bitirmesi teşvik ediliyor.
Kademeli ödeme planının ilk adımında işin başlamasıyla birlikte toplam desteğin yüzde 30'u firmaya ödeniyor. Taşıyıcı sistemin tamamen bitirilmesi durumunda yine yüzde 30'luk bir dilim daha aktarılırken, sıva aşamasına geçildiğinde de yüzde 30'u hesaplara geçiyor. İnşaatın tamamen bitmesi ve yapı kullanma izin belgesinin resmi olarak alınmasının ardından ise kalan yüzde 10'luk kısım firmaya ödeniyor. Taşınma yardımı niteliğindeki 125 bin liralık tutar ise doğrudan hak sahibinin banka hesabına tek seferde yatırılıyor ve bu para taşınma süresindeki masrafları karşılamak için kullanılıyor.
Başvuru Adımları Ve Geniş Alanlarda Uygulanan Dönüşüm Modelleri
Kampanyadan faydalanmak isteyen apartman veya site sakinlerinin izlemesi gereken bazı resmi ve idari adımlar bulunuyor. Sürecin ilk ve en önemli adımı binanın risk tespiti yaptırılması olup bu işlemin mutlaka Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş ve lisanslandırılmış kuruluşlara yaptırılması şartı aranıyor. Binanın riskli olduğu resmi raporlarla kanıtlandıktan sonra kat maliklerinin kendi aralarında salt çoğunlukla uzlaşması gerekiyor. Uzlaşma sağlandıktan sonra vatandaşlar kendi anlaştıkları özel yüklenici firmalar aracılığıyla binalarını yeniden inşa edebiliyorlar.
Eğer dönüşüm yapılacak alan tek bir bina değil de geniş bir site veya mahalle bazlı büyük bir bölgeyi kapsıyorsa bu durumda devreye TOKİ ve Emlak Konut GYO giriyor. Alan bazlı bu tür büyük projelerde inşaat faaliyetleri devlet kurumlarının denetiminde yürütülüyor ve her hak sahibine yine 875 bin lira hibe ile 125 bin lira taşınma desteği sağlanıyor. Hibe tutarları doğrudan inşaat maliyetlerinden düşerken, oluşan borç kısmı çok uzun vadeli ödeme seçenekleriyle taksitlendiriliyor. Uzmanlar kat malikleri arasındaki anlaşma ve ruhsat süreçlerinin uzun sürdüğünü belirterek vatandaşların vakit kaybetmeden başvuru adımlarını atması gerektiğini vurguluyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
