Doğaya bırakıldığında yüzlerce yıl yok olmayan plastik, cam ve metal atıkların ekonomiye kazandırılması için devreye alınan yeni mekanizma, 81 ilin tamamında ve tüm ilçelerde eş zamanlı olarak hayata geçirildi. Hem vatandaşların ev bütçelerine katkı sunan hem de tonlarca atığın ham maddeye dönüşmesini sağlayan entegre altyapı, ilk günlerindeki performansıyla beklentilerin çok üzerine çıktı.
81 İLDE EŞ ZAMANLI BAŞLAYAN UYGULAMAYA MİLYONLARCA VATANDAŞ AKIN ETTİ
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesinde faaliyetlerini yürüten Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) koordinasyonunda yürütülen Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, temmuz ayının ilk günü itibarıyla ulusal çapta resmen devreye girdi. Türkiye’nin 973 ilçesinde kurulan iade noktaları ve akıllı geri dönüşüm otomatları, çevre bilincine sahip vatandaşların akınına uğradı. Sistemin başladığı ilk 10 günlük zaman diliminde tam 18 milyon 775 bin 861 adet içecek ambalajı başarıyla toplanarak geri dönüşüm tesislerine sevk edildi.
Plastik, cam ve alüminyumdan üretilmiş içecek şişelerini çöpe atmak yerine kaynağında ayrıştıran vatandaşlar, bu ambalajları mahallelerinde bulunan depozito iade makinelerine ya da belirlenen manuel teslim noktalarına götürüyor. Sistem üzerinde yer alan özel logoya sahip her bir geçerli ambalaj için kullanıcılara net 1 lira teşvik bedeli ödeniyor. Dijital altyapıyla entegre çalışan otomatlar, teslim alınan atıkları taradıktan sonra hak edilen nakit bedelini vatandaşların akıllı telefonlarındaki dijital cüzdan uygulamasına anında yüklüyor. Kısa sürede sisteme kaydolan aktif kullanıcı sayısının yaklaşık 2 milyon sınırına dayanması, halkın projeyi ne denli sahiplendiğini gözler önüne seriyor.
OTEL RESTORAN VE KAFELER İÇİN SON BAŞVURU TARİHİ NETLEŞTİ
Bireysel katılımın yanı sıra ticari işletmelerin de bu sürdürülebilir döngüye dahil edilmesi amacıyla zorunlu bir yasal süreç işletiliyor. Turizm ve hizmet sektörünün lokomotifleri olan oteller, restoranlar ve kafeler, kendileri için hazırlanan Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS) üzerinden kayıt yaptırmakla yükümlü kılındı. Bu işletmelerin ekim ayının son gününe kadar dijital kayıt işlemlerini tamamlayarak, kendi bölgelerinde atıkları toplayacak yetkilendirilmiş saha operatörleriyle sözleşme imzalamaları gerekiyor.
Yasal olarak tanınan bu uyum sürecinin ardından sorumluluklarını yerine getirmediği tespit edilen ticari işletmelere yönelik, çevre mevzuatı kapsamında ağır idari ve cezai yaptırımlar uygulanacak. Kayıt süreçlerini sorunsuz tamamlayan işletmelerde biriken logolu ambalajlar, lisanslı operatörler tarafından tesislerden düzenli olarak alınarak geri dönüşüm halkasına dahil edilecek. İşletmeler de çöpe gidecek bu atıklardan ambalaj başına 20 kuruşluk bir teşvik primi elde edecek. Sürecin lojistik, nakliye ve doğrulama basamaklarının tamamı ise şeffaflık ilkesi gereği dijital sistemler üzerinden anlık olarak izlenebiliyor.
MAKRO HEDEF YILLIK 30 MİLYAR LİRALIK DEV BİR EKONOMİK KALKAN
Türkiye genelinde her yıl piyasaya sürülen ve doğa için büyük bir tehdit oluşturan yaklaşık 25 milyar adet içecek ambalajının tamamını kontrol altına almayı amaçlayan projenin ekonomik boyutu da dudak uçuklatıyor. Sistem tam kapasiteyle çalışmaya başladığında, geri kazanılan ham maddeler sayesinde ülke ekonomisine yıllık bazda yaklaşık 30 milyar liralık net bir tasarruf kalemi sağlanması hedefleniyor.
İlk etapta piyasadaki atıkların yarısının sisteme dahil edilerek yüzde 50’lik bir başarı oranının yakalanması, uzun vadede ise bu oranın yüzde 80 seviyelerine çıkarılması planlanıyor. Çevresel kazanımların yanı sıra ciddi bir istihdam kapısı da aralayacak olan bu dev ekolojik hamlenin, önümüzdeki yirmi ila otuz yıllık süreçte lojistikten teknolojiye, geri dönüşümden saha operasyonlarına kadar birçok farklı iş kolunda tam 20 bin kişiye yeni istihdam alanı yaratması bekleniyor.