Akaryakıt piyasalarında küresel ölçekte yaşanan sıcak gelişmeler, Türkiye’deki pompa fiyatlarına tarihi bir zam dalgası olarak yansımaya hazırlanıyor. Uluslararası piyasalarda petrol ve işlenmiş ürün fiyatlarında kaydedilen sert tırmanış, yerel pazarda özellikle motorin ve benzin gruplarında olağanüstü artışları beraberinde getiriyor. Sektör temsilcilerinden edinilen bilgilere göre, bu gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere motorinin litre fiyatına 7,76 TL tutarında devasa bir zam yapılması öngörülüyor. Sürücüleri ve nakliye sektörünü derinden sarsacak bu gelişmenin netleşmesi için gözler enerji yönetiminin alacağı nihai kararlara çevrilmiş durumda.
Hesaplanan artışların pompaya aynen yansıması halinde, motorinin litre fiyatı birçok şehirde ilk kez 90 TL barajını aşarak tarihi bir rekor kıracak. Benzinde ise litre başına 3,29 TL seviyesinde bir maliyet artışı hesaplanırken, uygulanan vergi dengeleme mekanizmaları sayesinde bu artışın tüketicilere yansıması daha sınırlı kalacak. Sektör kaynakları, söz konusu fiyat güncellemelerinin uygulanıp uygulanmayacağına dair resmi tablonun bugün saat 16,00 itibarıyla netlik kazanacağını ifade ediyor. Akaryakıt istasyonlarında yaşanması muhtemel yoğunluk öncesinde tüketiciler ve ticari araç sahipleri gelişmeleri yakından takip ediyor.
Ortadoğu Gerilimi Brent Petrolü 95 Dolar Seviyesine Tırmandırdı
Akaryakıt fiyatlarındaki bu olağanüstü tırmanışın ana kaynağını, jeopolitik risklerin küresel enerji hatlarını tehdit etmesi oluşturuyor. ABD’nin İran’a yönelik gerçekleştirdiği son askeri hamlelerin ardından uluslararası ham petrol piyasaları adeta alev aldı. Saldırı haberlerinin basına yansımasıyla birlikte Brent petrolün varil fiyatı gün içinde %2,5’e varan oranlarda yükselerek 95-96 dolar bandına kadar tırmandı. Küresel arz güvenliğine ilişkin endişelerin tavan yapması, ham petrol fiyatlarının kısa sürede son ayların en yüksek seviyelerine ulaşmasına zemin hazırladı.
Pyasadaki ilk şok dalgasının ardından Brent petrol fiyatlarında bir miktar kar realizasyonu ve gevşeme gözlense de, varil fiyatı halen 94-95 dolar seviyesindeki yüksek seyrini koruyor. Uzmanlar, bölgedeki askeri ve siyasi gerilimin tırmanmaya devam etmesi halinde petrol fiyatlarındaki yukarı yönlü baskının sürebileceğini vurguluyor. Küresel ham petrol pazarındaki bu oynaklık, doğrudan işlenmiş akaryakıt ürünlerinin maliyetine yansıyarak ithalatçı ülkelerin enerji faturasını kabarık bir hale getiriyor.
Rafine Ürün Piyasasında Ton Fiyatları Rekor Düzeye Ulaştı
Sadece ham petrol değil, rafine edilmiş son tüketim ürünlerinin uluslararası borsa fiyatları da askeri çatışma haberleriyle birlikte adeta fırladı. Akaryakıt zamlarının belirlenmesinde temel kıstas olan Akdeniz ürün piyasasındaki motorinin metrik ton fiyatı, saldırı öncesinde 1257 dolar seviyesindeyken kısa sürede 1459 dolara kadar fırladı. Ürün fiyatlarında yaşanan bu 202 dolarlık ani sıçrama, cumhuriyet tarihinin en yüksek günlük maliyet artışlarından birinin ortaya çıkmasına neden oldu.
Sıcak çatışma bölgesinden gelen haberlerin ardından ton fiyatı bir miktar gerileyerek 1410 dolar düzeyinde dengelenmeye çalışsa da, mevcut seviyeler iç piyasadaki fiyat yapısını altüst etmeye yetti. Rafinerilerin ham madde tedarik maliyetleri ile işlenmiş ürün marjlarının aynı anda tırmanması, dağıtım şirketlerinin pompa fiyatlarını yukarı yönlü revize etmesini zorunlu kıldı. Uluslararası borsalarda yaşanan bu devasa maliyet artışı, doğrudan doğruya Türkiye'deki akaryakıt dağıtım kanallarına yansıtılmak üzere hesaplamalara dahil edildi.
Benzin Zammında Devlet Desteği Devreye Giriyor
Motorin tarafında 7,76 TL’lik dev zam beklenirken, benzin grubunda da 3,29 TL tutarında önemli bir maliyet artışı hesaplandı. Ancak benzin tüketicileri için sevindirici sayılabilecek bir gelişme, eşel mobil sisteminin devreye girmesi oldu. Enerji piyasasında fiyat istikrarını sağlamak amacıyla uygulanan bu mekanizma kapsamında, benzine yapılması gereken zammın %25,0’lik kısmı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gelirlerinden feragat edilerek karşılanacak. Devletin üstlendiği bu vergi desteği sayesinde benzin fiyatlarındaki artışın bir bölümü törpülenmiş olacak.
Yapılan teknik hesaplamalara göre, 3,29 TL’lik toplam zam ihtiyacının vergi sübvansiyonu dışında kalan 2,47 TL’lik kısmı doğrudan pompa fiyatlarına yansıtılacak. Böylece benzindeki artış motorine kıyasla daha makul bir seviyede tutulurken, tüketicinin üzerindeki yükün bir nebze olsun hafifletilmesi hedefleniyor. Buna karşın motorin grubunda benzer bir vergi esnekliği alanının bulunmaması, motorin kullanıcısı olan nakliye, tarım ve ulaşım sektörlerini doğrudan ve çok daha ağır bir maliyet baskısıyla karşı karşıya bırakıyor.
Pompa Fiyatlarındaki Dev Artış Tüm Sektörleri Diken Üstünde Tutuyor
Akaryakıt ürünlerine yapılması planlanan bu tarihi zamlar, yalnızca araç sahiplerini değil tüm ekonomiyi doğrudan etkileyecek bir zincirleme reaksiyonu tetikleme riski taşıyor. Lojistik ve taşımacılık maliyetlerinin merkezinde yer alan motorinin litresinin 90 TL eşiğini devirmesi, gıda ürünlerinden imalat sanayisine kadar pek çok kalemde yeni bir fiyat artışı dalgasını beraberinde getirebilir. Özellikle şehir içi ve şehirler arası yolcu taşımacılığı yapan esnaf ile tarlasını süren çiftçiler, artan akaryakıt giderleri karşısında çaresiz kaldıklarını dile getiriyor.
Sektör temsilcilerinin gözü kulağı saat 16,00’da yapılacak resmi açıklamaya kilitlenmiş durumdayken, zam haberini alan vatandaşlar gün içinde akaryakıt istasyonlarına akın etmeye başladı. Gece yarısı uygulanması beklenen fiyat artışlarından etkilenmek istemeyen sürücüler, depo dolum noktalarında uzun kuyruklar oluşturuyor. Enerji yönetiminin son dakika bir müdahalede bulunup bulunmayacağı merak konusu olmaya devam ederken, piyasalardaki yüksek tansiyon varlığını koruyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
