Türkiye’nin bilimsel ve teknolojik altyapısını güçlendirmeyi hedefleyen kamu Ar-Ge yatırımlarında yeni dönem rakamları açıklandı. Türkiye İstatistik Kurumu tarafından paylaşılan veriler doğrultusunda, merkezi yönetim bütçesinden araştırma ve geliştirme süreçlerine tahsis edilen kaynak tutarlarında belirgin bir artış kaydedildi. Geçtiğimiz yıla ait gerçekleşen harcama rakamları ile içinde bulunulan dönemin başlangıç ödenekleri, kamunun inovasyon ekosistemine sağladığı finansal desteğin boyutunu ve bu desteğin alanlara göre dağılımını göz önüne seriyor.
2025 YILINDA AR-GE İÇİN 253 MİLYAR TL'DEN FAZLA HARCAMA GERÇEKLEŞTİRİLDİ
Kamu finansman kaynakları üzerinden yapılan hesaplamalara göre, 2025 yılında araştırma ve geliştirme faaliyetleri bünyesinde toplam 253 milyar 544 milyon TL tutarında harcama yapıldı. Bu bütçenin genel kamu harcamaları içerisindeki payı incelendiğinde, söz konusu rakamın merkezi yönetim bütçesi içerisindeki oranının %1,58 olarak gerçekleştiği görüldü. Makroekonomik ölçekte yapılan değerlendirmelerde ise toplam 63 trilyon 20 milyar 906 milyon TL değerindeki Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) dikkate alındığında, yapılmış olan Ar-Ge harcamalarının milli gelire oranı %0,40 seviyesinde kaydedildi.
Yeni döneme ait bütçe planlamalarında ise kamu desteğinin ivme kazandığı gözlemleniyor. Bütçe başlangıç ödenekleri esas alınarak yürütülen hesaplamalar kapsamında, 2026 yılı merkezi yönetim bütçesinden Ar-Ge faaliyetlerine tahsis edilen toplam kaynak miktarının 308 milyar 568 milyon TL seviyesine çıkarıldığı belirtildi.
ASLAN PAYI ÜNİVERSİTELERİN: SOSYO-EKONOMİK HEDEFLERDE EĞİTİM ÖN PLANDA
Devlet tarafından finanse edilen Ar-Ge bütçelerinin hangi alanlara aktarıldığını gösteren sosyo-ekonomik hedef analizlerinde üniversiteler öne çıkıyor. Gerçekleşen harcamalara bakıldığında, 2025 yılında kamu kaynaklı Ar-Ge fonlamasının %64,9 gibi büyük bir oranı genel bilgi gelişimi hedefi doğrultusunda üniversitelere yönlendirildi. Bu ana kalemi takiben, endüstriyel üretim ve teknoloji alanı %11,5 ile ikinci sırada yer alırken; diğer kaynaklardan finanse edilen genel bilgi gelişimi %5,0, tarım sektörü %4,4 ve eğitim alanı %4,4 pay aldı.
Başlangıç ödeneklerinin baz alındığı 2026 yılı hedeflerinde de akademik kurumların liderliği devam etti. Yeni dönem bütçesinden en yüksek pay yine %69,5 ile genel bilgi gelişimi amacıyla üniversitelere ayrıldı. Sosyo-ekonomik amaçlar sıralamasında endüstriyel üretim ve teknoloji %8,9 ile ikinci sıradaki yerini korurken, bunu sırasıyla %5,5 ile diğer kaynaklardan finanse edilen genel bilgi gelişimi, %4,7 ile tarım sektörü ve %4,0 ile savunma sanayii takip etti.
ULUSLARARASI AR-GE PROGRAMLARINA MİLYARLIK KAMU FİNANSMANI
Kamu bütçesinden yurt dışı bağlantılı bilimsel projelere ve uluslararası teknoloji iş birliklerine aktarılan tutarlarda da artış yaşandı. 2025 yılında uluslararası Ar-Ge programları için merkezi yönetim bütçesinden toplam 1,82 milyar TL tutarında kaynak ayrıldı. Bu bütçenin alt başlıkları incelendiğinde, Avrupa çapında yürütülen ortak Ar-Ge projeleri 987 milyon TL ile en büyük payı aldı. İkili veya çok taraflı kamu Ar-Ge programlarına 435 milyon TL aktarılırken, uluslararası nitelikte Ar-Ge faaliyeti yürüten kurumlara gönderilen kamu fonu miktarının 402 milyon TL olduğu aktarıldı.
Açıklanan bütçe başlangıç ödeneği verilerine göre, 2026 yılında uluslararası kapsama sahip Ar-Ge programlarına tahsis edilen toplam miktar 1,95 milyar TL düzeyine ulaştı. Yeni dönem dağılımında ilk sırayı 1 milyar TL ile yine Avrupa ölçekli Ar-Ge programları üstlendi. Bu kategoriyi 489 milyon TL ile uluslararası Ar-Ge faaliyeti yürüten kuruluşlara aktarılan fonlar ve 460 milyon TL ile ikili veya çok taraflı uluslararası Ar-Ge projeleri izledi.
