Sosyal Güvenlik Kurumu bütçesinde uzun yıllardır uygulanan merkezi finansman modeli Temmuz ayında TBMM tarafından kabul edilen kanuni düzenleme ile köklü bir değişime uğradı. 2008 yılındaki sosyal güvenlik reformundan bu yana sürdürülen sistem kapsamında devlet, her çalışan adına Kurum bütçesine doğrudan nakdi destek sağlıyordu. Malullük, yaşlılık, ölüm ve genel sağlık sigortası prim tutarlarının %25,0'ine denk gelen bu katkı payı, 18 yıllık kesintisiz bir dönemin ardından Ağustos itibarıyla resmen sonlandırıldı.
Söz konusu finansal revizyon, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu arasındaki parasal akışın mantığını temelden değiştirdi. Otomatik aktarım mekanizmasının rafa kaldırılmasıyla birlikte Kurumun kendi prim gelirleriyle ayakta kalması ilkesi ön plana çıkarıldı. Yapılan bu hukuki hamle, kamu maliyesindeki şeffaflığı artırmayı ve sosyal güvenlik sisteminin kendi öz kaynakları üzerindeki reel mali dengesini netleştirmeyi hedefliyor.
Geçmiş Yılların Bütçe Rakamları Ve Gerçek Denge Analizi
Sosyal güvenlik istatistikleri incelendiğinde 2025 yılı verileri Kurumun bütçe yapısındaki hassas dengeleri açıkça ortaya koyuyor. Bahsi geçen dönemde Kurumun elde ettiği toplam prim geliri 4 trilyon TL seviyesinde gerçekleşirken, Hazine kanadından aktarılan devlet katkısı ise 888,6 milyar TL olarak kayıtlara geçti. Diğer kalemlerden sağlanan 663,1 milyar TL tutarındaki gelirle birleştiğinde toplam bütçe 5,9 trilyon TL hacme ulaştı ve 5,5 trilyon TL düzeyindeki giderlerin karşılanmasıyla 35,7 milyar TL tutarında sembolik bir bütçe fazlası sağlandı.
Kağıt üzerinde 23 yıl aradan sonra ilk kez fazla veren bir kurum tablosu çizilse de konunun uzmanları Hazine katkısı çıkarıldığında tablonun seyrinin tamamen değiştiğini ifade ediyor. Nitekim 888,6 milyar TL boyutundaki otomatik devlet transferi hesaptan düşüldüğünde Kurumun reel operasyonel dengesinin ciddi tutarda açık verdiği görülüyor. 2026 yılının ilk 5 aylık döneminde elde edilen 2 trilyon TL'lik prim gelirine karşılık 238,4 milyar TL devlet katkısı alınmasına rağmen 95,3 milyar TL açık verilmesi, söz konusu yapının sürdürülebilirliği noktasında radikal kararlar alınmasını zorunlu kıldı.
Çift Kanallı Destek Modelinin Sadeleştirilmesi Ve Tek Kalem Sistemi
Önceki finansman mimarisinde devlet, Sosyal Güvenlik Kurumuna 2 ayrı kanaldan bütçe aktarımı gerçekleştiriyordu. Bir yandan her ay düzenli olarak ödenen %25,0 oranındaki otomatik devlet katkısı aktarılırken, diğer yandan yıl sonlarında ortaya çıkan açıkları kapatmak amacıyla "açık finansmanı" başlığı altında ek transferler yapılıyordu. Örneğin 2025 yılında otomatik katkıya ilaveten bütçeden 75 milyar TL tutarında açık finansman desteği aktarılmış ve toplam merkezi yardım tutarı 1,9 trilyon TL sınırına dayanmıştı.
Yeni yasal düzenleme ile bu karmaşık ve çift başlı yardım yapısı tamamen kaldırıldı. Yeni sistemde Kurumun öncelikli olarak kendi gelirleriyle giderlerini karşılaması esası getirildi. Oluşabilecek olası nakit eksikliklerinde ise Hazine'den otomatik yüzde bazlı katkı yerine sadece ihtiyaç duyulan net miktar kadar "açık finansmanı" adı altında tek bir kalemden transfer yapılması kararlaştırıldı. Böylece bütçedeki çift kanallı destek yapısı sadeleştirilerek kamu harcamalarında daha denetlenebilir bir model inşa edildi.
Piyasa Dengeleri Çalışanlar Ve İşverenler Üzerindeki Reel Etkileri
Finansal transfer modelindeki bu radikal eksen kayması, iş dünyası ve çalışan kesim nezdinde "Primler artacak mı?" ya da "Maaşlardan kesilen tutarlar yükselecek mi?" şeklinde çeşitli endişelere yol açtı. Ancak konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan uzman isimler, yasa değişikliğinin tamamen devletin kendi kurumları arasındaki iç muhasebe ve bütçe aktarım teknikleriyle ilgili bir operasyon olduğunu vurguluyor.
Alınan kararlar neticesinde ne işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna yatırdığı prim oranlarında bir artış yaşanacak ne de çalışanların her ay maaş bordrolarına yansıyan kesinti tutarlarında bir değişiklik meydana gelecek. Günlük ticari hayata, üretim çarklarına veya bireysel çalışan haklarına herhangi bir olumsuz yansıması bulunmayan bu mevzuat değişikliği, devletin kamu maliyesinde gerçekleştirdiği teknik bir sadeleştirme adımı olarak yürürlüğe girmiş durumdadır.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
