Sürecin sorunsuz atlatılması, ibadetin ruhuna uygun şekilde tamamlanması ve en önemlisi insan sağlığının tehlikeye atılmaması adına her aşamada bilimsel doğrularla hareket edilmesi gerektiğini vurgulayan Veteriner Hekim Mesut Koçak, hayvancılık sektöründen mutfaklara kadar uzanan süreçteki kritik noktaları tek tek sıraladı.
MİLYONLARCA KESİM BÜYÜK RİSKLERİ VE EKONOMİK KAYIPLARI BERABERİNDE GETİRİYOR
Gıda ve hayvancılık alanındaki veriler incelendiğinde, içinde bulunulan 2026 yılında da geçmiş yıllardaki hareketliliğe benzer şekilde yaklaşık 790 bin büyükbaş ve 2 milyon 560 bin küçükbaş olmak üzere toplamda 3 milyon 350 bin civarında hayvanın kurban edileceği öngörülüyor. Bu devasa rakam, ülkemizde bir yıl boyunca gerçekleştirilen toplam kesim miktarının neredeyse yüzde 25'ine tekabül ediyor. Bu kadar yüksek sayıdaki canlının günlerle sınırlı bir sürede nakledilmesinin ve kesilmesinin, altyapı yetersizliği ve tedbirsizlikle birleştiğinde salgın hastalıkların yayılma hızını artıracağına dikkat çeken Veteriner Hekim Mesut Koçak, denetim dışı yapılan işlemlerin yalnızca toplum sağlığını tehdit etmekle kalmadığını belirtti. Koçak, derisinden sakatatına kadar ekonomiye kazandırılabilecek birçok hayvansal yan ürünün heba olduğunu ve ciddi finansal kayıpların oluştuğunu ifade etti. Kurban organizasyonunun çok yönlü yapısına değinen Koçak, bu büyük sürecin sağlıklı ve huzur içerisinde geçmesi için ciddi önlemler alınması gerektiğini hatırlattı.
GÖRÜNMEYEN TEHLİKE ZOONOTİK HASTALIKLAR VE DİŞTEN YAŞ TAYİNİ
Dünya genelindeki sağlık otoritelerinin verilerine göre, insanlarda enfeksiyona yol açan bin 415 mikrobiyolojik etkenin 815 tanesi hayvanlardan insanlara bulaşabilen, yani zoonotik karakterli hastalıklardan oluşuyor. İnsanlarda görülen hastalıkların yüzde 61'inden fazlasının, gıda kaynaklı risklerin ise yüzde 90'ının hayvansal kökenli olduğu gerçeği, kurbanlık seçiminde neden bu kadar titiz olunması gerektiğini açıkça ortaya koyuyor. Ülkemizde yaygın olarak görülen tüberküloz, şarbon, brusella ve kist hidatik gibi tehlikeli hastalıkların bir kısmının canlı hayvanda hiçbir dış belirti göstermeyebileceğini aktaran Mesut Koçak, bu yüzden kesim öncesi ve sonrası veteriner hekim muayenesinin kritik bir eşik olarak öne çıktığını vurguladı. Vatandaşların güvenli seçim yapabilmesi adına Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından kullanıma sunulan "TarımCebimde" mobil uygulaması üzerinden küpe numarası ile ırk, yaş ve aşı bilgileri sorgulanabiliyor. Dijital imkanların yanı sıra en pratik fiziki yöntem olan ön diş kontrolünde, sığır ve mandaların iki, koyun ve keçilerin ise bir yaşını doldurduğunu anlamak için alt çenedeki ön orta iki süt dişinin düşüp yerine kalıcı geniş dişlerin gelmiş olması gerekiyor. Dinen devesi için beş, sığır ve mandası için iki, koyun ve keçisi için bir yaşını doldurmayan hayvanlar kurban edilemezken, koyunların semizlik durumuna göre altı ayı tamamladıktan sonra da kesilebileceği biliniyor.
PAZARLARDA ASLA SATIN ALINMAMASI GEREKEN HAYVANLARIN BELİRTİLERİ
Güvenli bir ibadet süreci geçirmek isteyen tüketicilerin, pazarlarda belirli fiziksel kusurları ve yasal eksiklikleri olan hayvanlardan kesinlikle uzak durması gerekiyor. Resmi veteriner sağlık raporu bulunmayan, büyükbaşlarda kimlik kartı ve küpesi, küçükbaşlarda ise kulak küpesi eksik olan canlılar yasal risk taşıyor. Fiziksel olarak ise hamile olan, damızlık değeri yüksek dişi vasfı bulunan, aşırı zayıflamış, tüyleri karışık ve mat olan, topallayan veya yüksek ateşi bulunan hayvanların tercih edilmemesi gerekiyor. Bununla birlikte öksürük, nefes darlığı, geviş getirememe, ağız, burun, kulak veya anüs gibi doğal açıklıklardan anormal akıntı gelmesi ile kötü kokulu ve sulu ishal belirtileri gösteren canlıların kesinlikle kurban edilmemesi önem arz ediyor. Kurbanlık hayvanın genel görünümünün canlı ve sağlıklı olması gerekirken, bu süreçte veteriner hekimlerden destek alınması büyük fayda sağlıyor.
STRES FAKTÖRÜ ETİN KALİTESİNİ VE LEZZETİNİ DOĞRUDAN ETKİLİYOR
Hayvan refahı standartları, sadece insani bir görev değil, elde edilecek etin kalitesini belirleyen en temel unsurlar arasında yer alıyor. Kesim öncesindeki son 12 saat boyunca hayvanlara yem verilmemesi, sindirim sisteminin temizlenmesi ve et kalitesi açısından büyük önem taşıyor. Nakliye ve kesim alanlarında canlıların darp edilmesi, strese sokulması ve en önemlisi diğer hayvanların kesim anını görecek şekilde bekletilmesi hem hayvancılık etiğine aykırılık teşkil ediyor hem de etteki pH dengesini bozarak lezzet kaybına, sertliğe ve etin çok kısa sürede bozulmasına neden oluyor. Bu yüzden kesimlerin Bakanlık onaylı modern mezbahalarda veya hijyenik geçici kesim alanlarında, hayvanı ürkütmeden ve mümkünse askıya alarak süratle yapılması gerekiyor. Kurban atıklarının çöp varillerine ve gelişigüzel çevreye atılmaması, akarsulara dökülmemesi, çevre temizliği ve halk sağlığı açısından bu tür atıkların sokak hayvanlarının erişemeyeceği şekilde üzerine toz kireç dökülerek derin çukurlara gömülmesi temel kural olarak belirtiliyor.
ETLERİN OLGUNLAŞMASI VE MUHAFAZASINDA YAPILAN ÖLÇEK HATALARI
Kesim sonrasında elde edilen kurban etlerinin parçalar halinde temiz kaplara konulması ve önce güneş görmeyen serin bir yerde 5-6 saati geçmeyecek şekilde bekletilerek etin sıcaklığının düşmesi sağlandıktan sonra buzdolabına kaldırılması gerekiyor. Kurbanlık etler henüz kesim sıcaklığında iken buzdolabına poşet içinde veya hava alamayacak bir durumda büyük parçalar halinde üst üste konulursa, buzdolabı ısısı etin iç kısımlarını soğutmaya yetmiyor. Bu nedenle etin hava almayan kısımlarında çok kısa sürede, yani ikinci günde bozulma, kokuşma ve hatta yeşillenme görülüyor ve bu kısımların kesinlikle tüketilmeden atılması gerekiyor. Et ve et ürünlerinin bakterilerin çoğalmaları için son derece uygun bir ortam niteliğinde olduğunu ifade eden Veteriner Hekim Mesut Koçak, uygun koşullarda bir bakterinin 12 saatte 16 milyara ulaşabildiğini söyledi. Kurbanlık etin dayanma süresi, kesim kalitesi ve et parçasının büyüklüğüne göre değişmekle beraber normal buzdolabı koşullarında 5 veya 6 gün, kıymada ise genellikle 3 gün olarak belirlenirken, uzun süreli muhafaza için etlerin derin dondurucuda eksi 18 derecede saklanması öneriliyor.
ETTEKİ SİVİLCE BENZERİ YAPILARA KARŞI TÜBERKÜLOZ ALARMI
Kurbanlar kesildikten sonra en çok dikkat edilmesi gereken konulardan birinin tüberküloz olduğunu belirten Mesut Koçak, vatandaşların bu konuda çok hassas olması gerektiğini ifade etti. Hayvan kesildikten sonra kaburgası açıldığında, orada ince ince ve nokta nokta sivilceler şeklinde bir manzara görülmesi halinde durumun vakit kaybetmeden en yakın veteriner hekime bildirilmesi gerekiyor. Bu konunun asla hafife alınmaması ve veteriner hekim raporuna göre hayvanın etinin tüketimine karar verilmesi büyük önem taşıyor. Vatandaşların kendi başlarına bir sorun olmayacağı yönünde kararlar almaması, tüberkülozun ülkemizde yaygın bir sorun olması sebebiyle şüpheli her durumda veteriner hekimlere müracaat etmesi gerekiyor. Hastalık etkenlerinin büyük çoğunluğunun hem insanlar hem de hayvanlar için patojen olduğunu hatırlatan Koçak, insan, hayvan ve çevre sağlığını korumak amacıyla tüm İslam aleminin Kurban Bayramı'nı kutlayarak hayırlı bayramlar dilerken uyarıların dikkate alınması çağrısında bulundu.
