Türkiye ekonomisinde son dönemde en çok tartışılan konuların başında gelen borç yükü, bankacılık sektörünün resmi verileriyle birlikte yeniden gündemin ilk sırasına yerleşti. Vatandaşların ve küçük ölçekli işletmelerin bankalara olan yükümlülüklerini yerine getirmekte yaşadığı sıkıntılar, takipteki alacak rakamlarının rekor seviyelere ulaşmasına neden oldu. Özellikle enflasyon ve yüksek faiz sarmalının yarattığı ekonomik baskı, ödeme dengesinin bozulmasında başrolü oynamaya devam ediyor.
Anahtar Parti Genel Başkanı Yavuz Ağıralioğlu tarafından paylaşılan çarpıcı rakamlar, bankaların vadesinde ödenmediği için yasal takibe intikal eden alacaklarının kısa bir zaman zarfında 503 milyar liradan 992 milyar liraya çıktığını ortaya koydu. Sadece bir yıllık süre içerisinde yaşanan bu yüzde 97 oranındaki devasa artış, ekonomideki kırılganlığın ne denli derinleştiğini gözler önüne seriyor. Uzmanlar bu tablonun yalnızca banka bilançolarındaki birer teknik rakamdan ibaret olmadığını, doğrudan hane halkının mutfağına ve üretim çarklarına yansıyan ağır bir krizin habercisi olduğunu belirtiyor.
Küçük Ve Orta Ölçekli İşletmeler İle Vatandaşlar Borç Sarmalında Sıkıştı
Ağıralioğlu'nun kamuoyuyla paylaştığı detaylı verilere göre şu an itibarıyla 277 bin 500 küçük ve orta ölçekli işletme yasal takip sürecinde bulunuyor. Söz konusu KOBİ'lerin bankalara olan sorunlu kredi borçları 320 milyar liraya dayanırken, vatandaşların bireysel takipteki borçları ise 378 milyar liralık büyüklüğe erişmiş durumda. Bireysel kategorideki bu borçların ezici bir çoğunluğunun kredi kartları ile ihtiyaç kredilerinden oluştuğu biliniyor. Esnafın sattığı malın yerine yenisini koymakta büyük zorluk yaşadığı, sanayicinin ise yeni yatırımları tamamen askıya alarak sadece mevcut üretimini ayakta tutmaya çalıştığı bu dönemde borçlar katlanarak büyüyor.
Ekonomi yönetiminin izlediği politikaları eleştiren çevreler, enflasyonu düşürmek amacıyla devreye sokulan yüksek faiz ve daraltıcı adımların piyasadaki nakit akışını adeta kilitlediğini savunuyor. Bankaların yüksek karlar açıklamaya devam ettiği bir ekonomik iklimde işletmelerin borçlarını çevirememesi, esnafın kepenk indirmek zorunda kalması ve vatandaşların icra daireleriyle karşı karşıya gelmesi ciddi bir çelişki olarak değerlendiriliyor. Piyasada dönen çarkların yavaşlamasıyla birlikte gelirleri eriyen kesimler, günlük zorunlu harcamalarını dahi borçlanarak karşılamak zorunda kalıyor.
Bireysel Bütçelerin Çöküşü Ve Takip Sürecinin Ağır Hukuki Sonuçları
Paylaşılan istatistiksel verilere incelendiğinde, takipteki toplam alacakların neredeyse yarısının doğrudan bireysel borçlulardan, yaklaşık üçte birinin ise KOBİ'lerden meydana geldiği görülüyor. Bireysel takipteki borçların 378 milyar lirayı bulması, hane halkı bütçesinin artık bu maliyeti taşıyamaz hale geldiğini gösteren en net kanıt olarak öne çıkıyor. Artan kira bedelleri, temel gıda fiyatları ve enerji giderleri karşısında maaşların ve gelirlerin erimesi, milyonlarca insanı mecburen kredi kartlarına yönlendiriyor. Faizlerin bu denli yüksek seyrettiği dönemlerde ise ödenmeyen en küçük borç dahi kısa sürede kartopu etkisiyle büyüyerek yönetilemez bir boyuta ulaşıyor.
Bir kredi veya kredi kartı borcu, yasal olarak belirlenen süreler içerisinde ödenmediğinde bankalar tarafından takipteki alacak statüsüne alınır. Bu kritik eşikten sonra borçlu şahıslar veya tüzel kişiler hakkında yasal icra süreçleri başlatılır, ana borcun üzerine ağır gecikme faizleri ve çeşitli masraflar eklenir. Söz konusu durum, Risk Merkezi kayıtlarına anında işlenerek ilgili kişinin kredi notunu kalıcı olarak zedeler. Borç sonradan tamamen kapatılsa bile bu olumsuz sicil, uzunca bir süre yeni kredi veya kredi kartı kullanımını neredeyse imkansız hale getirir.
Borç Yükünden Kurtulma Yolları Ve Finansal Risklerin Doğru Yönetimi
Mali açıdan ciddi bir ödeme güçlüğü çeken vatandaşlara uzmanlar, borçlar tamamen yasal takibe intikal etmeden önce mutlaka ilgili bankalarla iletişime geçmelerini tavsiye etmektedir. Bankalar belirli şartlar altında kredi kartı borçlarını uzun vadeli taksitlendirme, anapara vadesini uzatma yağı gibi yapılandırma seçeneklerini devreye sokabilmektedir. Yasal takip süreci resmi olarak başlamadan yapılan bu tür yapılandırmalar hem ek icra masraflarının birikmesini engeller hem de kredi sicilinin daha az zarar görmesini sağlar. Birden fazla farklı kuruluşa borcu olanların ise yüksek faizli yükten kurtulmak adına borç kapatma kredisi alternatiflerini incelemesi gerekebilir.
Vatandaşlar güncel finansal durumlarını ve risk raporlarını Türkiye Bankalar Birliği'nin dijital sistemleri, e-Devlet kapısı ve Findeks platformu üzerinden kolaylıkla sorgulayabilmektedir. Bu raporlar sayesinde geciken ödemeler, toplam borç stoku ve kredi limitleri net bir şekilde takip edilebilir. Önümüzdeki dönemde bankaların kredi verme şartlarını çok daha sıkı bir noktaya taşıması beklendiğinden, finansal planlamaların son derece gerçekçi yapılması hayati bir önem taşımaktadır.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
