Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, deprem güvenliğini en üst seviyeye çıkarmak ve yapılara sonradan yapılan usulsüz müdahalelerin önüne geçmek amacıyla kapsamlı bir yönetmelik taslağı hazırladı. Yeni düzenleme ile birlikte apartman ve iş yeri sahiplerini doğrudan ilgilendiren periyodik kontrol süreci devreye alınıyor. 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecek olan bu yeni sistem sayesinde, binaların mevcut durumları düzenli aralıklarla uzman ekipler tarafından mercek altına alınacak.
Hazırlanan taslağa göre, yapının taşıyıcı sistemine zarar veren kolon kesme, taşıyıcı duvar yıkma ve projeye aykırı tadilat yapma gibi hayati risk taşıyan ihlaller erken aşamada tespit edilecek. Bakanlık yetkilileri, mevcut yapı stokunun güvenliğini koruma altına almak adına bu denetim mekanizmasının kesintisiz işletileceğini vurguluyor. Yürürlüğe girecek kurallar çerçevesinde, binaların ilk inşa edildiği gündeki projeye sadık kalıp kalmadığı 5 yıllık periyotlarla titizlikle kontrol edilecek.
Düzenlemenin Kapsamına Giren Yapılar
Yeni denetim zorunluluğu, ilk aşamada Bina Kimlik Sertifikası bulunan yapıları kapsayacak şekilde planlandı. 2021 yılından itibaren yapı kullanma izin belgesi alan ve iş bitirme aşamasını tamamlayan yeni binalar için zorunlu tutulan bu sertifika, artık düzenli saha kontrollerinin de temel dayanağı olacak. Söz konusu belgeye sahip olan tüm konut ve ticari yapılar, 5 yılda 1 kez gözlemsel teknik incelemeye tabi tutulacak.
Bakanlık kaynakları, geçmiş yıllarda yaşanan yıkıcı depremlerde ağır hasar alan binaların önemli bir kısmında sonradan yapılan bilinçsiz müdahalelerin bulunduğuna dikkat çekiyor. Özellikle alt katlarda yer alan ticari işletmelerde dükkan alanını büyütmek maksadıyla gerçekleştirilen kolon kesme veya bodrum katlarda yapılan izinsiz duvar yıkımları, yapının bütünlüğünü bozarak tüm sakinleri ölümcül bir tehlikeyle karşı karşıya bırakıyor. Bu tür dış müdahalelerin önlenmesi, düzenlemenin en temel hedefini oluşturuyor.
Saha İncelemelerinde Kontrol Edilecek Unsurlar
Görevlendirilecek teknik ekiplerin saha ziyaretleri sırasında dolduracağı periyodik denetim kontrol formu, yapının genel sağlığını ortaya koyacak çok yönlü kriterler barındırıyor. Uzmanlar, binanın mevcut kat sayısının ve oturum alanının onaylı ruhsat projesiyle birebir örtüşüp örtüşmediğini yerinde ölçecek. Dış cephede yer alan çıkmaların mevzuata uygunluğu ile yapının resmi kayıtlardaki kullanım amacının sahadaki fiili durumla uyumlu olup olmadığı da detaylıca raporlanacak.
Fiziksel kontroller esnasında yapının en hassas noktaları olan bodrum ve zemin katlardaki kolonların mevcut durumu büyük bir titizlikle incelenecek. Taşıyıcı elemanlarda güçlendirme müdahalesi gerektirecek düzeyde derin çatlakların veya deformasyonların oluşup oluşmadığı kayıt altına alınacak. Bununla birlikte bahçe ve çevre güvenliğini sağlayan istinat duvarlarının sağlamlığı ile bina içerisindeki asansörlerin yasal periyodik bakımlarının zamanında yaptırılıp yaptırılmadığı da denetim listesinin ayrılmaz parçaları arasında yer alıyor.
Görevlendirme Süreci Ve Denetim Takvimi
Periyodik kontrollerin şeffaf ve tarafsız bir şekilde yürütülmesi amacıyla görevlendirme işlemleri tamamen merkezi elektronik sistem üzerinden gerçekleştirilecek. Bakanlık, her yılın ocak ayında sistemdeki kayıtlı yapı denetim kuruluşlarını sırayla belirleyerek ilgili binalara atayacak. Ataması yapılan kuruluşun uzman mühendisleri, görevlendirme tarihinden itibaren en geç 2 ay içerisinde binaya giderek saha çalışmalarını tamamlamakla yükümlü olacak.
İnceleme sırasında şeffaflığın sağlanması adına denetim ekibine bina yöneticisi, kat maliklerinden bir temsilci veya ilgili mahalle muhtarı eşlik edecek. Kat maliklerinin ve yöneticilerin, görevli teknik personel binaya geldiğinde gerekli kolaylığı sağlaması ve ortak alanların kapılarını açması yasal bir zorunluluk olarak tanımlanıyor. 5 yıllık döngülerle tekrarlanacak bu takvim sayesinde, binalardaki olası yapısal bozulmaların büyümeden fark edilmesi amaçlanıyor.
Denetim Güvenliği Ve Hukuki Yaptırımlar
Sahada görev yapan denetim personelinin can güvenliğini korumak ve incelemelerin aksamasını önlemek için yönetmelik taslağında özel önlemlere yer verildi. Denetim ekibinin bina sakinleri veya işletme sahipleri tarafından engellenmesi, sözlü tehdide uğraması ya da fiziksel şiddete maruz kalması durumunda süreç derhal kolluk kuvvetlerine bildirilecek. Bu gibi gerginliklerin yaşandığı adreslerde teknik incelemeler polis veya jandarma ekiplerinin gözetiminde kesintisiz sürdürülecek.
Yapılan gözlemsel kontroller neticesinde projeye aykırılık, kolon tahribatı veya taşıyıcı sistemde ağır hasar tespit edilmesi halinde ilgili belediyelere ve bakanlık birimlerine anında bildirim yapılacak. Mevzuata aykırı işlem yaptığı belirlenen mülk sahipleri ve kiracılar hakkında idari para cezalarının yanı sıra Türk Ceza Kanunu kapsamında suç duyurusunda bulunulacak. Tespit edilen aykırılıkların giderilmesi ve yapının güvenli hale getirilmesi için mülk sahiplerine kesin süre tanınacak.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
