Konya’nın köklü geçmişe sahip ilçelerinden Akşehir, sivil mimari örnekleriyle geçmişin yaşam kültürünü bugüne taşımaya devam ediyor. Çoğunluğu 80, 90 ve 100 yaşında olan, aralarında 150 yıllık yapıların da bulunduğu tarihi Akşehir evleri, özgün planlamaları ve işlevsel mimari çözümleriyle görenleri hayran bırakıyor.
ODA ÖLÇÜLERİNİ PAZARDAKİ AHŞABIN BOYUTU BELİRLİYOR
Akşehir evlerinin mimari planlarında dikkat çekici bir tipleşme göze çarpıyor. Geleneksel dokuyu oluşturan bu evler genellikle iki veya üç "örtü" şeklinde inşa ediliyor. Mimari ölçülendirmede bir örtünün genişliği doğrudan bir odanın genişliğine eş tutulurken, evin ortak yaşam alanı olan "Haney" (Hayat) bölümünün genişliği de yine aynı ölçüde tutuluyor. Yaklaşık 70 metrekarelik bir alana oturan iki örtülü evlerde, oda genişliklerini ise pazardaki ahşap malzemelerin standart boyutları belirliyor. Genellikle 3,20 metre genişliğinde ve 4 ila 4,5 metre uzunluğunda inşa edilen odaların tavan yükseklikleri ise 3,20 ile 3,30 metre arasında değişiyor.
ÖLÇÜ BİRİMİ: "İKİ DÖŞEK BİR BEŞİK SIĞSIN YETER"
Tarihi Akşehir evlerinin yapım aşamasında kullanılan ölçü yöntemleri, dönemin sade ve işlevsel yaşam felsefesini ortaya koyuyor. Oda büyüklükleri belirlenirken halk arasında benimsenen temel ölçü anlayışı "iki döşek bir beşik sığsın yeter" sözüyle özetleniyor. İnşa sürecinde boyutların kimi zaman adımla hesaplandığı, kimi zaman ise merteklerin üzerine ve toprağın altına serilen hasırların boyutlarıyla saptandığı görülüyor. Evlerin arka kısımlarında yer alan ve "evardı" adı verilen bahçelerde ise ev halkının kendi ihtiyacını karşılayacağı sebze ve domatesler yetiştiriliyor.
ÜST KATTAN DOLDURULAN BUĞDAY DEPOSU: "SERPİN"
Akşehir evlerinin iç mimarisinde günlük hayatı kolaylaştıran geleneksel çözümler de yer alıyor. Bu evlerin büyük bir bölümünde "serpin" adı verilen özel tahıl depoları bulunuyor. Üst kattan doldurulan bir buğday deposu olarak tasarlanan serpinlerin alt kısmında yer alan sürgü mekanizması sayesinde, ev halkı ihtiyaç duydukça buğdayını pratik bir şekilde alabiliyor.
ÇINAR CADDESİ’NDEKİ ALT KAT DÜKKÂNLARININ HİKÂYESİ
İlçenin ticari ve sosyal hafızasında önemli bir yere sahip olan Çınar Caddesi üzerindeki evler ise farklı bir mimari ve kültürel dokuya ev sahipliği yapıyor. Orta Hamam’dan Gâvur Hamamı’na kadar uzanan hat üzerindeki geleneksel evlerin alt katlarında dükkânlar yer alıyor. Geçmiş dönemlerde bu evlerde yaşayan gayrimüslim hanımların, evlerinin altındaki bu dükkânlarda el emeği oyalar işleyip satışa sundukları biliniyor.
