Türkiye geneline yayılan akaryakıt dağıtım şebekelerinde 1 Ekim tarihi itibarıyla yürürlüğe giren yeni vergi düzenlemesi, tabela değerlerinde köklü değişimleri beraberinde getirdi. Eşel mobil mekanizmasının kademeli olarak devre dışı kalması ve Özel Tüketim Vergisi oranlarının yeniden güncellenmesi, benzin ve motorin maliyetlerine dolaysız biçimde yansıdı. İstanbul’un Avrupa yakasındaki servis istasyonlarında benzinin litre satışı 84,60 TL seviyelerine çıkarken, Anadolu tarafında ise meblağ 84,50 TL bandında dengelendi.
Başkent Ankara’da benzinin litresi 85,60 TL’ye ulaşırken, Ege’nin ticaret merkezi İzmir’de 85,90 TL sınırına dayandı. Standart binek bir aracın 50 litrelik deposunu doldurmak, büyükşehirlerde ortalama 4.230 TL tutarında bir harcamayı zorunlu kılıyor. Sektör temsilcileri, önümüzdeki kasım ve aralık periyotlarında devreye alınması beklenen ilave mali ayarlamaların, akaryakıt üstündeki fiyat baskısını canlı tutacağını ifade ediyor.
Motorinde Gerileme Yaşansa da Maliyet Yoğunluğu Sürüyor
Uluslararası ham petrol piyasalarındaki Brent tipi ham petrol varil fiyatının gevşemesi, motorin kanadında 3 Ekim itibarıyla sınırlı bir indirim penceresi açtı. Yapılan düzenlemeyle birlikte İstanbul Avrupa Yakası’nda motorinin litre fiyatı 95 TL’ye, Anadolu Yakası’nda ise 94,90 TL seviyesine çekildi. İndirim hareketi neticesinde Ankara’da motorin litre fiyatı 96,10 TL, İzmir’de ise 96,40 TL olarak kayıtlara geçti.
Yaşanan bu aşağı yönlü düzeltmeye rağmen ticari araç sahipleri ile lojistik firmaları üzerindeki maliyet yükü hafiflemiş değil. Son aylarda üst üste gelen zam dalgası düşünüldüğünde, motorinin litre bazındaki mevcut seviyesi yük ve yolcu taşımacılığında en baskın girdi kalemi olmaya devam ediyor. Nakliye firmaları, motorindeki bu yüksek seyir sebebiyle navlun fiyatlarını yeniden hesaplamak zorunda kalıyor.
LPG Fiyatları Ticari Araç Sürücülerinin Bütçesini Zorluyor
Ekim ayının girmesiyle birlikte otogaz tarafında da pompa fiyatları yukarı yönlü ivme kazandı. İstanbul’un batı yakasında LPG litresi 41,20 TL’den alıcı bulurken, doğu yakasındaki istasyonlarda 40,60 TL rakamı tabelalara yansıdı. Ankara pazarlarında otogaz 41,29 TL seviyesinde satılırken, İzmir’de tavan fiyat 41,20 TL civarında oluştu.
Özellikle şehir içi taksi filoları, hafif ticari araçlar ve dar gelirli sürücüler tarafından sıkça tercih edilen otogazdaki bu tırmanış, toplu ulaşım ile hususi kullanım giderlerini doğrudan artırdı. Ortalama 40 litrelik depoya sahip bir otogazlı aracın ikmali artık 1.640 TL tutarında bir bütçe gerektiriyor. Sürücüler, LPG ile benzin arasındaki makasın daralmasından şikayet ediyor.
Mutfak Enflasyonuna Akaryakıt Kaynaklı Yeni Geçişkenlik Riski
Lojistik ve dağıtım zincirinin temel girdisi olan akaryakıttaki artışlar, henüz gıda ve tüketim maddelerine tam anlamıyla yansımış değil. Ancak ekonomi uzmanları, nakliye, soğuk zincir depolama ve perakende dağıtım maliyetlerinin önümüzdeki haftalarda gıda etiketlerine doğrudan geçeceğini öngörüyor. Eylül ayına ait veriler, TEPAV Gıda Fiyat Endeksi kapsamında gıda enflasyonunun aylık yüzde 2,23, yıllık bazda ise yüzde 30,1 oranında arttığını kanıtlıyor.
TÜRK-İŞ tarafından yürütülen saha araştırmalarına göre, 4 kişilik bir ailenin aylık gıda harcamasını temsil eden açlık sınırı 37.801 TL düzeyine tırmanmış durumda. Aynı çalışmada mutfak enflasyonundaki yıllık artış yüzde 35,14, temeldeki yoksulluk sınırı ise 123.130 TL olarak hesaplandı. Tarımsal üretimin tarladan tezgaha taşınmasında kullanılan motorinin fiyatı arttıkça, semt pazarlarındaki patlıcan, domates ve meyve gruplarında yeni zam dalgalarının yaşanması kaçınılmaz görülüyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
