Konya’da hizmet etmiş önemli medreselerden biri de Gühertaş Medresesi (Molla Atik Medresesi). Medrese, bilindiği kadarıyla düz toprak damlıdır. İnce Minare, Karatay vb. gibi kesme taştan kubbeli bir mimari abide değildir. Medrese Konya’nın çifte Merdiven Mahallesinde Seyfeyye Kümbeti’nin batısında idi. Eflaki’nin verdiği bilgiye göre medreseyi “Dizdar” lakaplı Emir Bedreddin Gühertaş, Sultanü’l-ulemanın isteği üzerine, onun çocukları için yaptırmıştır. (1232). Burası daha sonraları Mevlana’nın hankahı olmuştur. Zamanımıza kadar gelmediği için mimari durumu hakkında bilgimiz yok denecek kadar azdır.
YERİ: Çifte Merdiven veya eski adıyla Akıncı Mahallesi’nde Eski Selçuk Üniversitesi Rektörlük binası (Eski Kız Öğretmen Okulu) ile Seyfiye Kümbetinin arasında idi. Her ikisi ile de arlarında birer yol vardı.
YAPTIRAN-YAPIM TARİHİ: Medrese aslen Türkiye Selçukluları devrinde,“Alaeddin Keykubat (1220-1237)’ın Lalası”,bir ara Dizdarlık ya yapan Ahi Emir Bedrettin Gühertaş tarafından yaptırılmıştır. Mevlana (1207-1273)’ın babası Baha Veled (Sultanü’l-Ulema,ö.12 Ocak 1231); kendisine bağlı mürid olan Gühertaş’tan oğulları için bir medrese yaptırmasını ister. O da bu medreseyi yaptırır ve bir takım vakıflar bağışlar. Molla-i Atik yapım yılı olarak Baha Veled’in vefatından iki yıl sonraya tarihlenir. Buna göre medrese,630 H.71231M.yılında yapılmıştır.
ADI: Konya’daki diğer medreselerde görülmeyen çoklukta adının olması, eskiliğinden çok, ilk müderrisinden kaynaklanmaktadır. Bir defa Mevlana’ya Selçuklular devrinde “Hüdavendiğar” denilmektedir. Yaptıranından dolayı Gühertaş Medresesi denilmiştir. “Molla Hünkar” Mevlana için kullanılan bir tabirdir onun için medresesi de böyle adlandırılmıştır. Molla efendi, adı da yine Mevlana Medresesi kastedilerek Osmanlılar devrinde kullanılmıştır. Mevlana Dergahı’na yakın ve Mevlana’nın oğlu adına bir medrese daha yapılınca yaygın olarak eskisine Molla-i Atik yenisine Molla-i Cedid denilmiştir.
MİMARİSİ VE MÜŞTEMİLATİ: Bilindiği kadarıyla medrese, düz toprak damlıdır. İnce Minare, Karatay vb. gibi kesme taştan kubbeli bir mimari abide değildir. Kara örtü denilen damına çıkıp oturulan, abdest alınan, yemek yenen, yazın sıcak günlerinde, geceleri yatılabilen bir yapıdır. Konya Medreselerinin çoğunluğu gibidir. Zaten bu tİpte olanlar da günümüze gelememişlerdir. İçeride yüksekçe bir sahnı vardır. Ortada sofa açıklığı ve bir havuzu bulunmaktadır.
Medrese bilindiği gibi Mevlana’nın evidir. Sahndan açılan bir kapıdan hareme geçilmekte, burada bulunan odalarda, Mevlana’nın ailesi kalmaktadır. Hücreler arasında tahta perdeler bulunmaktadır. Onun İçin hücre duvarına çivi çakılabilmektedir. Yalnız medresenin kaç hücresi vardır, kütüphanesi ve diğer bölümleri nelerdi, henüz bilinmemektedir.
MÜDERRİSLER: Bilindiği gibi Molla-i Atik’in ilk müderrisi her en kadar babasının isteğiyle yapılmış olsa da Mevlana’dır. Mevlana Anadolu Selçukluları’nın “medreseler sitesi” olan yerdeki medresesi ve çevresindeki kurumlarda da dersler vermiştir. Bunlardan bir tanesi de şimdi Karpuzoğlu Camii adını alan Kadı İzzeddin Camii idi. Bu camide vaaz ederdi.
Mevlana’dan sonra çocukları ve Mevleviler’in kontrolüne geçen medresenin asırlar boyunca hizmet verdiği görülmektedir.7 Ramazan 1253/5 Aralık 1837 tarihli bir berata göre Molla-i Atik’in tevliyet ve müderrislik görevleri Seyyid Mehmed Said’in üzerindedir. Daha Önce İse aynı vazifeleri, babası Seyyid Hafız Mehmet ifa etmiştir. Seyyid Mehmed Said aynı zamanda Mevlana Dergahı postnişinlerindedir.
Gözlevili Hacı Ahmet Efendi: 1850-51 vefatına kadar müderrislik yapıp birçok talebe yetiştirmiştir. Konya Müftülüğü getirilen Ahmet Efendi’nin ilk müderrisliği “Gilisralı Hoca’nın Küçük Daire” Medresesi’ndedir.
Ağrıslı Mustafa Efendi: 1882 yılında Molla Efendi Medresesi’nin müderrisidir.20 talebesi vardır. Bunlara Halebi, Molla Cami ve İzhar okutmuştur.1922 yılında vefat eden Mustafa Efendi, Üçler Mezarlığı’nda toprağa verilmiştir.
Gözlevizade Ahmet Efendi: Gözlevili Hacı Ahmet Efendi muhtemelen torunu olan ne kadar müderrislik yaptığına dair bilgi bulunamamıştır.
BEDREDDİN GÜHERTAŞ (GEVHERTAŞ)
Sultan Alâeddin döneminde Selçuklu emiri, atabey, emir-i silahtar Bedreddin Gühertaş, I. Alâeddin Keykubat’ın lalasıdır. Tahta çıktıktan sonra Anadolu’da bazı şehirlerin kaleleri gibi Afyon Kalesi’ni de tahkim etmek isteyen I. Alâeddin Keykubat, bunun için buraya atabeyi Bedreddin Gühertaş’ı dizdar olarak gönderdi (1231). Afyon Kalesi’nin burç ve bedenlerini tahkim ettiren Bedreddin Gühertaş, buraya mescit, saray ve Alâeddin Medresesini yaptırdı. Bedreddin Gühertaş, II. İzzeddin Keykavus’un* (1246- 1262) da emir-i silahtarlığını yaptı. Türkiye Selçuklularında “emîr-i silahdâr”lık görevine “silahdâr” da denirdi. O silahhanenin muhafız ve kumandanı olan, merasim ve alaylarda hükümdarın adını taşıyan kişi idi. Emrinde çok sayıda asker bulunurdu. Mevlâna Celaleddin, Bedreddin Gühertaş’a iki mektup yazmıştır. Bu mektuplarda ona: “ulular ulusu, soylu-boylu, adalet ıssı bilgin, orduların öncüsü, savaş arslanı, baba dostu Bedreddin”, diye hitap etmektedir. Bu da Gühertaş’ın Sultanülulema ile yakın dostluğunu göstermektedir. Bedreddin Gühertaş’ın, Sultanülulema’nın müridi olduğunu söyleyen Eflaki, bunu bir menkıbeyle anlatmakta, ayrıca Sultanülulema Bahaeddin Veled’e* bugün ayakta olmayan Gühertaş Medresesini* inşa ettiğini yazmaktadır. Bedreddin Gühertaş, Sultanülulema öldükten (1231) sonra da onun ailesine olan yakın ilgisini sürdürdü. Sultan Veled, Divan’ında, Sultan Alâeddin Keykubat’ın da katıldığı bir düğünle, Afyon Kalesi dizdarı Bedreddin Gühertaş’ın kendisi ve kardeşi Alâeddin’i bizzat sünnet ettiğini yazmaktadır (1233). Kendisi de bir Ahi olan Bedreddin Gühertaş’ın Konya Ahileri arasında saygın bir yeri vardı. Konyalı, Gühertaş’ın, Sultanülulema Bahaeddin Veled ve ailesi için Alâeddin Tepesi’nin kuzey doğu tarafında bir medrese, Sultanülulema’ın ölümü üzerine de kabrinin üstüne küçük bir türbe yaptırdığını yazmaktadır. Mevlâna’nın 17 Aralık 1273’te vefatı üzerine de; oğlu Sultan Veled, babasının mezarının üstüne türbe yaptırmak isteyenlerin isteklerini kabul edince küçük türbe yıkılarak “Kubbe-i Hadra (Yeşil Türbe)” inşa edilmiştir. Gühertaş’ın Konya’da yeri belirsiz bir de hamamı vardı. Alâeddin Keykubat döneminde, 1221 yılında, bütün ümera gibi Bedrettin Gühertaş’ın da Konya surlarının inşasına katıldığı bilinmektedir. Dolayısıyla sur kapılarından Ertaş Kapısı’nın Gühertaş’tan (Güh-ertaş) bozma olduğu rivayet edilir. II. İzzeddin Keykavus döneminde Moğolları Anadolu’dan atmak için büyük bir çaba içine girilmişti. Bedreddin Gühertaş da bu dönemde II. Izzeddin Keykavüs’un emir-i silahı idi. Moğolların bitmez tükenmez isteklerinden bıkan Sultan II. İzzeddin Keykavus, vezir Kadı İzzeddin ile beraber Moğolları Anadolu’da atmak düşüncesiyle Sultanhanı’nda yaptıkları savaşı (1256) kaybettiler. Bu arada Konya’yı da Karamanlılar işgal etmek istiyorlardı. Ancak Gevale (Gevele) Kalesi* civarında Moğollara yenildiler. Karamanlıları Konya’ya davet ettiği iddia edilen birçok emir gibi yakalanarak Alıncak Noyan’a* gönderilen Ahi Bedreddin Gühertaş, onun tarafından öldürüldü (1256). Bedreddin Gühertaş’ın cenazesi Konya’ya getirilerek Şems-i Tebrizi’nin kabrinin yanına defnedildi. Konya’da Ahiler tarafından çok sevilen Bedreddin Gühertaş’ın kabri daha sonra Şems’in yanından alınıp, kendi emlâki olan Karaarslan köyünde yapılan türbeye taşındı.
ALAADDİN ALADAĞ
