Türkiye’nin bilgiye dayalı ekonomik dönüşümünde kritik bir rol oynamaya devam eden Ar-Ge (Araştırma-Geliştirme) faaliyetlerine yönelik TÜİK tarafından yayımlanan 2025 yılı raporu, ülkenin teknoloji ve inovasyon alanındaki büyüme ivmesini gözler önüne serdi. Ekonomik büyüme, verimlilik ve sanayi politikalarına yön veren karar alıcılar için vazgeçilmez bir araç olan veriler, Türkiye genelinde Ar-Ge yatırımlarının ve insan kaynağının istikrarlı bir şekilde arttığını kanıtladı.
TOPLAM AR-GE HARCAMASI YAKLAŞIK 1 TRİLYON LİRAYA DAYANDI
Rapora göre, Türkiye’nin Gayri Safi Yurtiçi Hasılası içerisinden Ar-Ge faaliyetlerine ayırdığı pay her geçen yıl artış gösterdi. 2016 yılında yüzde bir nokta on iki olan bu oran, 2025 yılında yüzde bir nokta elli beş seviyesine ulaştı. Yıllık toplam Ar-Ge harcaması ise 2016'da yaklaşık 29 milyar 411 milyon 867 bin 411 lira iken, 2025 yılında 980 milyar 428 milyon 399 bin 650 lira sınırına dayanarak tarihi bir rekora imza attı.
AR-GE’NİN LİDERİ ŞİRKETLER OLDU
Sektörel bazda yapılan harcamalar incelendiğinde, özel sektörün inovasyona ve teknolojiye yaptığı yatırımların büyüklüğü dikkat çekti. 2025 yılında en büyük Ar-Ge harcamasını, 637 milyar 252 milyon 436 bin 378 lira ile mali ve mali olmayan şirketler gerçekleştirdi. Şirketleri sırasıyla 297 milyar 474 milyon 941 bin 927 lira harcama ile yükseköğretim kurumları ve 45 milyar 701 milyon 21 bin 345 lira ile genel devlet takip etti.
Özellikle şirketler tarafından gerçekleştirilen Ar-Ge faaliyetlerinin yüzde altmış bir nokta altısının doğrudan yeni ürün, süreç veya sistemler geliştirmeyi amaçlayan deneysel geliştirme çalışmalarından oluşması, sanayinin üretime dönük teknoloji hamlelerine ağırlık verdiğini ortaya koydu. Harcamaların yüzde yirmi nokta beşi uygulamalı araştırmaya, yüzde on yedi nokta dokuzu ise temel araştırmaya ayrıldı.
İMALAT SANAYİNDE YÜKSEK TEKNOLOJİ ÖN PLANDA
İmalat sanayindeki teknoloji düzeyine göre yapılan Ar-Ge harcamaları ve araştırmacı sayıları da ülkenin katma değerli üretime odaklandığını tescilledi. 2025 verilerine göre imalat sanayi Ar-Ge harcamalarında 154 milyar 23 milyon 584 bin 539 lira ile yüksek teknoloji sektörü ilk sırada yer alırken, bunu 131 milyar 347 milyon 4 bin 265 lira ile orta yüksek teknoloji izledi. Orta düşük teknolojiye 23 milyar 191 milyon 546 bin 5 lira, düşük teknolojiye ise 14 milyar 93 milyon 373 bin 881 lira ayrıldı.
İmalat sanayindeki araştırmacıların da en yoğun olarak orta yüksek (32 bin 399 araştırmacı) ve yüksek teknoloji (23 bin 298 araştırmacı) alanlarında istihdam edildiği görüldü.
TOPLAM AR-GE İNSAN KAYNAĞI 425 BİN KİŞİYİ AŞARAK BÜYÜDÜ
Türkiye'nin Ar-Ge alanındaki beşeri sermayesi de büyümesini sürdürdü. 2016 yılında 239 bin 669 olan toplam Ar-Ge insan kaynağı sayısı, düzenli bir artış trendi izleyerek 2025 yılında 425 bin 277 kişiye ulaştı. Sektörel istihdamda ise 233 bin 54 çalışanla şirketler ilk sırada yer alırken, yükseköğretim kurumlarında 180 bin 982 kişi ve genel devlette 11 bin 241 kişi Ar-Ge faaliyetlerinde görev aldı.
Genel devlet harcamalarında ise en büyük payın 17 milyar 39 milyon 619 bin 393 lira ile savunma alanına ayrılması, bunu 5 milyar 877 milyon 685 bin 449 lira ile ulaşım ve altyapı, 5 milyar 140 milyon 103 bin 212 lira ile uzay çalışmaları ve 5 milyar 70 milyon 598 bin 431 lira ile tarım alanının izlemesi, stratejik sektörlere verilen önemi bir kez daha gösterdi
