Tarihi Bir Ulusal Uyanış: İstiklal Beyannamesi
Takvimler 28 Mayıs 1918’i gösterdiğinde, Çarlık Rusyası’nın çöküşüyle birlikte Kafkasya’da tarihi bir adım atıldı. Mehemmed Emin Resulzade liderliğindeki Azerbaycan Millî Konseyi, Tiflis’te imzaladığı tarihi “Bağımsızlık Bildirgesi” ile Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kurulduğunu dünyaya ilan etti. Bu ilan, yalnızca bir coğrafyanın bağımsızlığı değil, aynı zamanda Doğu ve İslam dünyasının ilk parlamenter ve laik devletinin doğuşu anlamına geliyordu. Müslüman Doğu’da milliyet, mezhep, sınıf ve cinsiyet ayrımı gözetmeksizin tüm vatandaşların siyasi haklarını güvence altına alan bu özgürlük beyannamesi, çağının çok ötesinde bir vizyon ortaya koydu.
Gence’den Bakü’ye Uzanan İstiklal Yolu
İlk geçici hükümet başkanlığını Fetali Han Hoyski’nin üstlendiği genç cumhuriyet, ilk on gün çalışmalarını Tiflis’te sürdürdükten sonra Gence’ye taşındı. Bakü’nün Daşnak-Rus işgal güçlerinden temizlenmesi ise Türk tarihinin en anlamlı sayfalarından biri olan Kafkas İslam Ordusu’nun yardımıyla mümkün oldu. Eylül 1918’de Bakü’nün kurtarılmasıyla birlikte millî hükümet kalıcı başkentine yerleşti. 23 aylık kısa ömrüne rağmen bu cumhuriyet; ulusal ordusunu kurdu, millî parasını bastı ve 9 Kasım 1918’de Resulzade’nin önerisiyle bugün de dalgalanan mavi, kırmızı ve yeşil renkli, ay-yıldızlı bayrağını kabul etti. Batılı devletlerden on yıllarca önce kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanıyan ilk devlet olması, bu mirasın modern dünyayı kıskandıran en önemli başarılarından biri oldu.
İşgalden Yeniden Doğuşa: Bir Halefiyet Hikayesi
1920 yılında Bolşevik Kızıl Ordu’nun hakimiyeti ele geçirmesiyle bu özgürlük rüzgarı kesintiye uğrasa da bağımsızlık fikri kalplerden hiç silinmedi. Sovyet İmparatorluğu’nun çöküşüyle birlikte 18 Ekim 1991’de bağımsızlığını yeniden kazanan Azerbaycan, 1918’deki Halk Cumhuriyeti’nin doğrudan resmi halefi olduğunu ilan etti. 1990 yılından itibaren "Cumhuriyet Günü" olarak kutlanan bu özel tarihin adı, 2021 yılında yapılan değişiklikle "Bağımsızlık Günü" olarak güncellendi. Bugün bu kutlu gün, ABD’nin çeşitli eyaletlerinden önemli dünya metropollerine kadar uluslararası düzeyde selamlanmaya devam ediyor.
Toprak Bütünlüğünü Sağlamış Muzaffer Bir Devlet
Azerbaycan halkı, bağımsızlığın yeniden kazanılmasının üzerinden geçen otuz yılı aşkın sürenin ardından, bu tarihi günü artık tamamen farklı bir gururla karşılıyor. Karabağ’ın azat edilmesiyle toprak bütünlüğünü bütünüyle sağlayan Azerbaycan, bugün tarihinin en güçlü dönemini yaşıyor. Mehemmed Emin Resulzade ve yol arkadaşlarının attığı o asil temel, bugün muzaffer bir devlet olarak geleceğe taşınıyor. Doğu’nun ilk parlamentosunun yaktığı istiklal meşalesi, Kafkasya’nın parlayan yıldızı olarak dünyayı aydınlatmayı sürdürüyor.
