Yıl sonu yoğunlukları, denetim süreçleri, dönemsel sınavlar veya acil iş yükleri nedeniyle normal mesai saatlerinin dışında çalışmak zorunda kalan kamu personeli, harcadığı bu ekstra emeğin karşılığını merak ediyor. Devlet kurumlarında bazı birimler fazla çalışmalar için doğrudan ücret ödemesi yaparken, pek çok kurumda bu mesailer izin hakkına dönüştürülüyor. Ancak personelin bu hakların nasıl hesaplandığı ve hangi şartlarda kullanılabileceği konusunda yeterli bilgiye sahip olmadığı görülüyor.
Yasal düzenlemelere göre kamu kurumları, gerekli durumlarda personellerini günlük çalışma saatleri haricinde ek ücret ödemeden çalıştırabilme yetkisine sahip bulunuyor. Bu tür durumlarda memurun gerçekleştirdiği fazla çalışmanın her sekiz saati için bir günlük izin hakkı tanımlanıyor. Hesaplama yöntemi oldukça anlaşılır bir şekilde işliyor ve toplam çalışma saati sekize bölünüyor, böylece çıkan tam sayı gün olarak haneye yazılıyor. Örneğin bir ay içerisinde yirmi dört saat fazla mesai yapan bir personele üç gün, kırk saat çalışan personele ise beş gün izin verilmesi kuralı uygulanıyor.
Fazla Çalışma İzinlerinin Yıllık İzne Eklenmesi
Fazla mesai karşılığı hak edilen izinlerin en fazla on günlük bölümü, yıllık izinlerle birleştirilerek aynı takvim yılı içinde kullanılabiliyor. Bu sayede personel, örneğin yirmi günlük yıllık iznine fazla çalışmalardan kazandığı on günü ilave ederek daha uzun bir dinlenme süresi planlayabiliyor. On günü aşan izin kısımlarının ise yıllık izinle birleştirilemeyeceği ve kurumun uygun göreceği farklı dönemlerde ayrıca kullandırılması gerektiği belirtiliyor.
Mevzuat hükümleri incelendiğinde, bu izinlerin kullanımına dair yıllık planlamaların kurumların işleyişini aksatmayacak şekilde yapılması önemseniyor. Yöneticiler, personelin iş yükü yoğunluğunu göz önünde bulundurarak bu izinlerin kullanılacağı tarihleri belirliyor. Böylece hem kamu hizmetlerinin aksamadan yürütülmesi sağlanıyor hem de personelin dinlenme hakkı adil bir şekilde gözetilmiş oluyor.
Kazanılan İzinlerin Gelecek Yıla Devretmesi
Mevzuatta fazla çalışma karşılığında kazanılan izinlerin bir sonraki yıla aktarılmasına engel teşkil eden herhangi bir hüküm yer almıyor. Dolayısıyla bu izinler ertesi yıl içinde de geçerliliğini koruyor ve talep edilmesi halinde kullanılabiliyor. Ancak bu noktada yıllık izinlerde geçerli olan genel kuralın unutulmaması gerekiyor çünkü cari yıl ile bir önceki yıl dışındaki daha eski dönemlere ait kullanılmayan izin hakları zaman aşımına uğrayarak düşüyor.
Personelin hak kaybı yaşamaması adına fazla mesai karşılığı doğan izinleri çok uzun süre biriktirmemesi ve en geç takip eden yıl içinde tüketmesi tavsiye ediliyor. Kurumların insan kaynakları birimleri, bu birikmelerin takibini düzenli olarak yaparak personeli uyarıyor. Böylece biriken izinlerin yanması önleniyor ve çalışanların motivasyonunun yüksek tutulması hedefleniyor.
Hafta Sonu Çalışmaları Ve Ücret Ödemeleri
Uygulama aşamasında en çok tartışma yaratan konuların başında hafta sonu gerçekleştirilen mesailer geliyor. Cumartesi veya pazar günleri birkaç saat süreyle göreve çağrılan bir memurun fazla çalışmasının, fiilen mesai yaptığı süre üzerinden mi yoksa tam gün hesabı yapılarak mı değerlendirileceği konusunda mevzuatta net bir açıklık bulunmuyor. Görev yapılan yere uzak mesafelerdeki ilçelerde ikamet eden personelin yolda geçirdiği sürelerin bu hesaplamalara dahil edilip edilmeyeceği de belirsizliğini koruyor.
Diğer yandan fazla çalışma ücreti ödenen kurumlarda saatlik rakamlar her yıl merkezi bütçe kanunuyla yeniden belirleniyor. Güncel verilere göre memurların saat başı fazla çalışma ücreti yüzde 29,3 oranındaki artışla 16 lira 55 kuruş seviyesinde uygulanıyor. Ortaya çıkan bu düşük rakamlar sebebiyle birçok kamu çalışanı, nakdi ücret yerine izin hakkını kullanmayı çok daha avantajlı bir seçenek olarak değerlendiriyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
