Yerel yönetimler, sosyal yardımlaşma ağları, kültürel kulüpler, sendikal hareketler ve siyasetin saha teşkilatları... Kent yaşamının kılcal damarlarını oluşturan binlerce yapının arkasında devasa bir hukuki ve idari çark işliyor. Vatandaşların günlük hayatta sadece tabelasını gördüğü ancak kentin sivil alandaki tüm haritasını belirleyen bu idari mekanizma, sadece evrak onaylayan bir bürokrasi merkezi olmanın çok ötesinde işlevler barındırıyor.
POLİS TEŞKİLATINDAN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİNE: BİR KURUMUN TARİHSEL DÖNÜŞÜMÜ
Bugün sivil toplumun en büyük destekçisi ve denetleyicisi konumundaki yapının geçmişi, Türkiye’nin geçirdiği idari reformların izlerini taşıyor. Konya İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünün bugünkü yapısı, geçmişte İl Dernekler Müdürlüğü olarak yürütülen görevlerin zaman içerisinde genişletilmesiyle oluştu. İçişleri Bakanlığı bünyesinde derneklerle ilgili hizmetlerin yürütülmesi amacıyla Dernekler Dairesi Başkanlığının oluşturulmasına yönelik düzenlemeler 2002-2003 döneminde yapıldı. Konya Valiliğine bağlı İl Dernekler Müdürlüğü de bu yapılanma içerisinde oluşturuldu ve kurum, 9 Mart 2004 tarihinde fiilen hizmet vermeye başladı. Zaman içerisinde sivil alanın genişlemesiyle birlikte emniyet birimlerinin üzerindeki bazı idari yükler de bu kuruma devredildi. Daha sonra sendikalarla ilgili bazı işlemler 2013 yılında, siyasi parti işlemleri ise 2014 yılında Emniyet teşkilatından devralındı. Kurumun bugünkü vizyoner yapısına kavuşması ise 13 Eylül 2018 tarihli ve 30534 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 17 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi sonrasında gerçekleşti. Bu yasal düzenlemeyle birlikte dar kapsamlı dernekler yönetimi anlayışı yerini, geniş bir sivil toplumla ilişkiler konseptine bıraktı.
SADECE DERNEK KURMAK YETMİYOR: DÖRT ANA BAŞLIKTA KESİNTİSİZ İDARİ TAKİP
Devlet ile sivil toplum arasında köprü işlevi gören kurumun sahaya dokunan yönleri çok çeşitli alanlara yayılıyor. Konya Valiliğinin yayımladığı görev listesine göre müdürlüğün çalışma alanları dört ana başlıkta toplanıyor. Bu başlıklar, derneklere ilişkin işlemler, sendikalara ilişkin işlemler, siyasi partilere ilişkin işlemler ve yardım toplama faaliyetlerine ilişkin işlemler olarak biliniyor. Bir derneğin kuruluş tüzüğünün onaylanmasından kütük numarası verilmesine, tüzük değişikliklerinden gayrimenkul alım satım takibine kadar tüm süreçler müdürlüğün kontrolünde ilerliyor. Bunun yanı sıra kütükten silinme, genel kurul süreçlerinin takibi, fesih ve tasfiye durumları ile faaliyetten alıkoyma gibi durumlar da kurumun resmi görev alanına giriyor. Dernek yöneticilerinin her yılın ilk dört ayı içerisinde vermesi gereken yıllık beyannamelerin takibi de yine bu merkezden yürütülüyor.
SİYASETTEN SENDİKAYA VE İZİNLİ YARDIM KAMPANYALARINA KADAR GENİŞ YETKİ
Kurumun az bilinen ancak kent dengeleri açısından kritik olan diğer görevleri ise siyasi partiler ve sendikalar üzerinde yoğunlaşıyor. Sendika ve konfederasyonların, bölge şubelerinin, il şubelerinin ve temsilciliklerinin genel kurul ile kuruluş evrakları burada incelenerek Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na iletiliyor. Benzer şekilde siyasi partilerin il, ilçe ve belde teşkilatlarının kuruluş belgeleri de buradaki süzgeçten geçerek İçişleri Bakanlığı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarına işleniyor. Kamuoyunun en hassas olduğu alanlardan biri olan yardım toplama süreçlerinde de kurum kilit rol oynuyor. Toplumsal dayanışma amacıyla düzenlenen kampanyalarda izinsiz bağış ile izinli yardım toplama arasındaki yasal sınırı bu müdürlük denetliyor. İzin süreçlerinin yürütülmesi, toplanan meblağların denetlenmesi ve olası idari veya adli süreçlerin takibi İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü sorumluluğunda bulunuyor.
DENETLEYEN DEĞİL DESTEKLEYEN DEVLET: PRODES VE DİJİTAL DÖNÜŞÜM DERBİS
Sivil toplum kuruluşlarını sadece denetleyen bir idari merci olmaktan öteye geçen müdürlük, kaynak geliştirme ve kurumsal kapasiteyi artırma noktasında da rehberlik sunuyor. İçişleri Bakanlığı bünyesinde yürütülen Proje Destek Sistemi (PRODES) üzerinden derneklere ciddi bütçeli proje hibe kaynakları aktarılıyor. Geçtiğimiz dönemlerde yayımlanan proje desteklerinde; uyuşturucuyla mücadeleden kadın haklarına, afet bilincinden çevre korumaya, istihdamdan şehit yakınları ve gazilerin desteklenmesine kadar onlarca farklı alanda hazırlanan sivil toplum projelerine finansman sağlandı.
Kırtasiyeciliği ve bürokrasiyi azaltan dijital altyapılar da bu sistemin merkezinde yer alıyor. Dernekler Bilgi Sistemi (DERBİS) sayesinde dernek yöneticileri kağıt evraklarla müdürlüğe gitmek zorunda kalmadan beyanname ve bildirimlerini internet üzerinden yapabiliyor. Geliştirilen DERBİS V2.0 çalışmalarıyla sistem çok daha dinamik hale getirilirken; SENBİS, PARBİS ve E-Arşiv gibi entegre sistemler sayesinde kentin sivil toplum haritasına dair istatistiki veriler anlık olarak güncellenebiliyor. Kamu ile sivil toplumu yan yana getiren eğitim faaliyetleri ve STK'lar ile İş Birliği için Kamu Sektörünün Güçlendirilmesi Teknik Destek Projesi gibi yerel çalışmalar, kurumun birleştirici gücünü gösteriyor. Neticede bu yapı bir sivil toplum kuruluşu değil, devletin sivil alandaki düzenleyici ve yol gösterici en üst yetkili organı olarak kentin toplumsal dinamizmini güvence altına alıyor.
ÜLKE GENELİNDE FAAL DERNEK SAYISI 100 BİN EŞİĞİNİ AŞARAK 103 BİN 57’YE ULAŞTI
Sivil toplum alanında yürütülen dijitalleşme hamleleri ve bürokratik süreçlerin kolaylaştırılması, yeni derneklerin kurulmasını ve mevcut yapıların sürdürülebilirliğini olumlu yönde etkiliyor. Açıklanan son resmi verilere göre ülke genelindeki faal dernek sayısı 103 bin 57 olarak kayıtlara geçti.
Çevre korumadan insani yardıma, hak savunuculuğundan hemşehri dayanışmasına kadar çok geniş bir yelpazede hizmet veren bu dernekler, yerel ve ulusal düzeyde önemli projelere imza atmaya devam ediyor. Yüz bini aşan aktif dernek sayısı, Türkiye'nin sivil toplum alanındaki dinamizmini ve kurumsal çeşitliliğini açıkça ortaya koyuyor.
GÖNÜLLÜLÜK AĞI BÜYÜYOR: TOPLAM ÜYE SAYISI 8 MİLYON 734 BİN 848 OLDU
Derneklerin niceliksel artışının yanı sıra vatandaşların bu yapılara katılım oranı da dikkat çekici bir seviyeye ulaştı. Toplumsal meselelerde sorumluluk almak, ortak amaçlar etrafında birleşmek ve sosyal fayda üretmek isteyen milyonlarca kişi dernek çatısı altında buluşuyor. Güncellenen istatistikler doğrultusunda dernek sistemine kayıtlı toplam üye sayısı 8 milyon 734 bin 848 seviyesine yükseldi.
