SARAYLI KONAĞINDAN PARİS SÜRGÜNLERİNE: İLK GENÇLİĞİN VE DOĞUMUN SANCISI
İstanbul’un köklü atmosferinde, yaygın kanaate göre 9 Haziran 1904’te dünyaya gözlerini açan Necip Fazıl, kendi doğum tarihini hicri ve rumi takvimlere göre “26 Mayıs 1320/1904 Rebiülevvel 1323” olarak kaydeder. Bazı araştırmacıların on üç günlük takvim farkını eklemeden 1905 olarak kabul ettiği bu tarih, şairin hayatındaki ilk tartışmalı fırtınadır. Kökleri Dulkadiroğlularına bağlı Kısakürekler’e dayanan aile, soyadı kanunuyla bu şerefli ismi alır.
Dedesi Mehmet Hilmi Efendi, eski Halep Valisi Selim Paşa tarafından İstanbul’a getirilmiş, tahsil görmüş ve paşanın kızı Zafer Hanım’la evlendirilmiştir. Bu asil konağa, çevre tarafından "Deli Fazıl" lakabıyla anılan babası Abdulbâki Fazıl Bey için "dul ve ümmî" bir kadının kapısı çalınarak getirilen "çocuk kadın" anne, konakta zor bir hayat sürer. Şair üzerinde hiçbir tesiri olmayan babasının ve konağın bu gerilimli havası, Necip Fazıl’ın ruhunda ömür boyu taşıyacağı ilk çocukluk korkularını besler.
Daha dört-beş yaşlarında dedesinden okuma yazmayı ve ilk dinî telkinleri alan, aile dostları Mustafa Efendi’den Kur’an dersleri süzerek büyüyen bu dahi çocuk, 12-13 yaşlarında romanların büyülü dünyasında vehimlere kapılır. Eğitim hayatı ise adeta bir istikrarsızlık abidesidir: Mahalle mektebi, Gedikpaşa Fransız Mektebi, Amerikan Koleji, Büyükdere’de Emin Efendi Mektebi, Büyük Reşit Paşa Numune Mektebi ve Vaniköy Rehber-i İttihat Mektebi... Nihayet Heybeliada Numune Mektebi’ni bitirip Mekteb-i Fünûn-u Bahriye’ye girer ancak mezuniyete bir yıl kala imtihan kâğıtlarını boş vererek kaydını sildirir. Babasının ölümüyle sarsılan genç şair, Darülfünun Felsefe şubesine kaydolur ve 1924’te kazandığı devlet sınavıyla Paris’e gönderilir. Yirmi bir yaşında adım attığı bu ışıklı şehirde kumar illetiyle tanışması, bursunun kesilmesine ve fiili öğrenim hayatının noktalanmasına sebep olur.
BANKNOTLAR ARASINDA BİR ŞAİR: MATBUAT DÜNYASI VE MÜSTEAR İSİMLERİN ARKASI
Yurda döndüğünde "şairlikle hesapçılık" arasındaki keskin tezadı bankacılık mesleğinde yaşar. Hollanda Bankası ile başlayan, ardından Osmanlı Bankası ile Adana-Ceyhan’a uzanan bu süreç, şaire ömrünün sonuna kadar taşıyacağı "at merakını" aşılar. Giresun’da geçen bir yaz mevsiminin ardından gözünü matbauta diker; Peyami Safa idaresindeki Cumhuriyet gazetesine yazılar gönderir, Fransız otomobilleri satan bir şirkette çalışır.
Geçim dertleri onu dokuz yıl sürecek ikinci bir bankacılık evresine, İş Bankası’na mecbur bırakır. Ankara, Trabzon ve Edirne şubelerinde muhasebecilik, müdür yardımcılığı ve müfettişlik yapar. Ancak içindeki şiir tutkusu onu banknotlardan koparır. Ankara Yüksek Devlet Konservatuarı, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi ve Robert Koleji’nde edebiyat ve kültür dersleri verir. Sonunda hocalık ile gazetecilik arasında bir seçim yapmak zorunda kalır ve özgürce haykırabileceği gazeteciliği seçer.
Bu amansız mücadelede kendini gizlemek ve çok yönlü kalemini koşturmak için yazılarında "Ne-Fa-Ka, Be-De, Hi-Ab-Kö, Ha-A-Ka, Prof. Ş. Ü, Büyük Doğu, Ahmet Abdülbaki, Neslihan Kısakürek, Adı Değmez, Hikmet Sahibi Abidin’in Kölesi, Ozan, Ozanbaşı, Bankacı, Nüktedan, Dedektif X1, Mürid" gibi onlarca mistik ve çarpıcı müstear isim kullanır. Tohum, Ağaç, Büyük Doğu ve Borazan dergileriyle sanata ve davaya adanan o büyük mecrayı açar.
METAFİZİK IZDIRAPTAN CEMİYET DAVASINA: "BEN"İN MUKADDES HİCRETİ
Onun şiiri ne sadece bireyin iç dünyası ne de toplumun kuru bir yansımasıdır; onunki, ruhunda kopan fırtınaların ve fikir işkencelerinin doğurduğu benzersiz bir zihniyetin ürünüdür. İlk dönem şüphelerini, çocukluk korkularını ve "ben" etrafında şekillenen Allah, ölüm, tabiat, kadın, yalnızlık, daüssıla ve hafakan gibi temaları mistik bir yoğunlukla işler. Kendisini günahkâr bulduğu için evlenmeyi düşünmeyen şair, “kurtarıcım” dediği Abdulhâkim Arvâsî’nin telkiniyle Neslihan Hanım ile evlenerek Mehmet, Ömer, Ayşe, Osman ve Zeynep isimlerinde beş evlat sahibi olur.
Bu kutlu tanışma, şairin sanatının asli evresi olan 1934 sonrasını hazırlar. Nefsi emareden cemiyet ve Allah davasına yönelen şair, "ben"in umursamaz tavrından kurtularak şiirini insan ruhunun terbiyesine adar. Geleneksel hece veznini taklit etmekten kaçınarak, zihni hazırlıksız yakalayan kusursuz bir ses ve kafiye mimarisi inşa eder. İç yapısıyla Batılı, özüyle Türk tasavvuf geleneğine bağlı saf şiiri tercih etmesi, onu lirik bir anıt haline getirir. Bilinçli olarak seçtiği öfkeli, tavizsiz, kavgacı ve abartılı üslubu, onun dava enerjisinin kaynağıdır.
ÇİLE’DEN SAHNELER VE ROMANLARA UZANAN DEVASA BİR KÜLLİYAT
Örümcek Ağı (1925), Kaldırımlar (1928) ve Ben ve Ötesi (1932) ile başlayan şiir yolculuğunu, 1974’ten itibaren “Şairliğimin tek ve eksiksiz kadrosu” dediği Çile kitabında toplar ve her baskıda bu eseri yeni şiirlerle genişletir. Tiyatroları ise onun en çok tanınan köşe taşlarıdır: Yakın tarihe bakan Tohum, Künye, Kanlı Sarık; biyografik nitelikteki Ulu Hakan Abdülhamid Han, Yunus Emre, İbrahim Edhem; felsefi derinliğiyle parıldayan Bir Adam Yaratmak, Siyah Pelerinli Adam, Reis Bey ve sosyal hayatı ele alan Para, Nâm-ı Diğer Parmaksız Salih, Ahşap Konak ile Mukaddes Emanet sahneleri titretir.
"Senaryo-roman" adını verdiği on adet eser üretir; Vatan Şairi Namık Kemâl, Deprem (Çile), Villa Semer, Canım İstanbul, Kâtibim, Sen Bana Ölümü Yendirdin, En Kötü Patron, Ufuk Çizgisi, Son Tövbe ve yarım kalan Battal Gazi bu türün örnekleridir. Hikâyelerini ölümünden sonra tek bir kitapta toplar ve kumarın sosyal yaralarını anlatır. Aynadaki Yalan ve hatıralarının romanlaşmış hali olan Kafa Kâğıdı ile romancılığını sergiler.
Cinnet Mustatili (Yılanlı Kuyudan), Büyük Kapı (O ve Ben), Bâbıâli gibi eserlerinde hayatının perdelerini cesurca aralar. Dinî ve tasavvufî yönelişini Çöle İnen Nur, Hazret-i Ali, Veliler Ordusundan 333, İman ve İslâm Atlası, Batı Tefekkürü ve İslâm Tasavvufu gibi eserlerle mühürler. Siyasî-tarihî incelemelerinde ise İdeolocya Örgüsü, Tarihimizde Moskof, Benim Gözümle Menderes ve Son Devrin Din Mazlumları gibi sert ve tavizsiz kaynaklar bırakır.
Kendi ifadesiyle, arkasındaki sınır çizgisini görerek geride kalan tüm ömrünü vakfettiği büyük mücadelenin ardından, 25 Mayıs 1983’te İstanbul’da ebedi aleme göç eden "Şairler Sultanı" Necip Fazıl Kısakürek, sese dönüştürdüğü eşsiz dili ve fikir dünyasıyla bugün de Türk kültür hayatının en parlak kutup yıldızı olarak parıldamaya devam ediyor.
