Türkiye genelinde milyonlarca vatandaşın merakla beklediği temmuz ayı yaklaşırken emekli maaşlarına yapılacak zam oranları üzerindeki sis perdesi aralanıyor. Yılın ilk yarısına ait enflasyon verilerinin netleşmesiyle birlikte Sosyal Güvenlik Kurumu bünyesindeki farklı emekli gruplarının alacağı prim destekleri ve maaş artışları üzerinde hummalı bir çalışma yürütülüyor. Sosyal güvenlik uzmanları tarafından yapılan son hesaplamalar ise SSK, Bağ-Kur ve memur emeklileri arasındaki gelir makasının nasıl şekilleneceğini tüm çıplaklığıyla ortaya koyuyor.
Ekonomi yönetiminin enflasyonla mücadele kapsamında attığı adımlar sürerken tüketici fiyat endeksindeki değişimler maaş katsayılarını doğrudan etkiliyor. Özellikle son aylarda açıklanan veriler neticesinde işçi emeklileri ile memur statüsünden emekli olan vatandaşlar arasında yaklaşık 4,00 puanlık bir farkın doğması kulisleri hareketlendirmiş durumda. Bu süreçte kamuoyunda seyyanen artış beklentileri ile maaş eşitleme formülleri en çok konuşulan senaryolar arasında üst sıralarda yer alıyor.
Enflasyon Verileriyle Netleşen Yeni Zam Oranları
Sosyal güvenlik alanındaki akademik çalışmaları ve analizleriyle tanınan uzman isimler mayıs ayı verilerinin açıklanmasının ardından hesaplama tablolarını güncelledi. Mevcut duruma göre SSK ve Bağ-Kur kapsamındaki emeklilerin cebine koyacağı kesinleşen zam oranı şimdiden %16,60 seviyesine ulaştı. Bu durum işçi ve esnaf kökenli emeklilerin temmuz ayında enflasyon karşısında ciddi bir koruma kalkanına sahip olacağını gösterirken memur emeklileri için tablonun biraz daha farklı seyrettiğini ortaya koyuyor.
Memur ve memur emeklilerinin maaş dinamikleri sadece saf enflasyon verisine değil aynı zamanda toplu sözleşme hükümlerine de doğrudan bağlı bulunuyor. Toplu sözleşmedeki %11,00 barajının aşılması ve üzerine eklenecek olan %7,00 seviyesindeki ilave artışla birlikte memur kökenlilerin alacağı zam oranı %12,40 olarak hesaplanıyor. Bu durum mevcut piyasa koşullarında memur emeklilerinin işçi emeklilerine kıyasla %4,20 oranında daha düşük bir artışla karşı karşıya kalabileceğine işaret ediyor.
Merkez Bankası Beklentileri Ve İhtiyatlı Tahmin Modelleri
Gelecek aylara dair piyasa beklentilerini değerlendiren uzmanlar Merkez Bankası tarafından paylaşılan haziran ayı enflasyon tahminlerini de masaya yatırıyor. Piyasa katılımcıları anketlerinde haziran ayı için %1,50 oranının üzerinde bir enflasyon artışı öngörülse de uzmanlar hesaplamalarında daha temkinli ve ihtiyatta kalmayı tercih ediyor. Haziran ayında yaşanabilecek muhtemel bir yavaşlama ile enflasyon %1,20 seviyesinde kalsa dahi emeklilerin alacağı nihai zam oranları büyük ölçüde şekillenmiş oluyor.
Bu ihtiyatlı yaklaşım altında yapılan projeksiyonlar haziran verisinin eklenmesiyle SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin zam oranının %17,50 ile %18,50 aralığına yerleşeceğini gösteriyor. Ortalamada %18,00 seviyesinde bir artışın gerçekleşmesi neredeyse kesin gözüyle bakılan bir durum haline gelirken memur emeklileri için bu oran %13,50 ile %14,00 arasında sıkışıyor. Toplu sözleşme mekanizmasının yarattığı bu farklılık temmuz ayı güncellemesinde memur emeklilerinin yaklaşık %14,00 seviyesinde kalacağını tescilliyor.
En Düşük Emekli Maaşı İçin Masadaki Senaryolar
Milyonlarca vatandaşı en çok ilgilendiren konuların başında ise taban maaş uygulaması altında ödenen en düşük emekli aylıklarının ne kadar olacağı sorusu geliyor. Hükümet kanadının alt sınır aylıklarında yapacağı düzenlemeler sosyal refah payı düzenlemeleri kapsamında değerlendirilirken kulislerde farklı formüller üzerinde duruluyor. Eğer ekonomi yönetimi tüm emekli gruplarını kapsayacak şekilde tek bir taban fiyat belirler ve refah payını eşit dağıtırsa maaş tablosu kökten değişecek.
Güncel durumda 20.000 lira seviyesinde bulunan en düşük emekli aylığının %18,00 oranındaki muhtemel enflasyon güncellemesiyle birlikte 23.600 lira seviyesine yükselmesi bekleniyor. Bu formülün hayata geçirilmesi durumunda en alt segmentte yer alan emeklilerin alım gücünün korunması hedeflenirken bütçe dengeleri ile harcanabilir gelir arasındaki hassas dengenin nasıl kurulacağı da ekonomi yönetiminin ajandasında önemli bir yer tutuyor.
Memur Emeklileri İçin Eşitleme Ve Refah Formülü
Kamu görevinden emekli olan vatandaşların mevcut durumdaki taban aylığı 27.888 lira seviyesinde seyrederken temmuz ayındaki %14,00 oranındaki toplu sözleşme zammı bu rakamı yukarı taşıyacak. Yapılan kuruşu kuruşuna hesaplamalara göre herhangi bir ek düzenleme yapılmadığı takdirde en düşük memur emeklisi aylığı 31.792 lira seviyesine ulaşmış olacak. Ancak aradaki %4,00 puanı aşan farkın memur sendikaları ve sivil toplum kuruluşları tarafından yoğun şekilde dile getirilmesi yeni bir hamleyi beraberinde getirebilir.
Sivil toplum örgütlerinin ve sendikaların Ankara kulislerinde yürüttüğü yoğun diplomasi neticesinde hükümetin memur emeklilerine yönelik bir jest yapabileceği konuşuluyor. Eğer karar alıcı mekanizmalar aradaki farkı kapatmak adına memur ve memur emeklilerine de işçi emeklileri gibi %18,00 oranında bir güncelleme yansıtılması yönünde karar alırsa maaşlar çok daha yukarı tırmanacak. Bu senaryonun yasalaşması halinde memur emeklilerinin temmuz ayında refah payı desteğiyle birlikte enflasyon karşısında ezilmesi tamamen engellenmiş olacak.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım