Uluslararası piyasalarda enerji koridorlarında yaşanan sıcak gelişmeler iç piyasadaki akaryakıt fiyatlarını doğrudan etkilemeye devam ediyor. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki diplomatik ilişkilerin yumuşama eğilimine girmesi ve taraflar arasında yeni bir anlaşma zeminine dair beklentilerin artması küresel petrol arzı üzerindeki endişeleri büyük ölçüde hafifletti. Bu olumlu hava dalgası dünya genelinde en yaygın referans kabul edilen Brent petrolün varil fiyatının hızla gerileyerek 87 dolar seviyesine kadar düşmesine yol açtı. Yaşanan bu düşüş trendi uzun süredir yüksek maliyetlerle mücadele eden enerji piyasalarında derin bir nefes alınmasını sağladı.
Enerji analistleri küresel piyasalardaki bu ani düşüşün sadece diplomatik gelişmelerle sınırlı kalmadığını aynı zamanda büyük ekonomilerin sanayi üretim verilerindeki yavaşlamadan da kaynaklandığını ifade ediyor. Çin ve Avrupa genelinde beklentilerin altında kalan ekonomik veriler petrol tüketim tahminlerinin aşağı yönlü revize edilmesine neden oldu. Arz fazlası oluşabileceğine dair spekülasyonların da devreye girmesiyle birlikte uluslararası emtia borsalarında motorin ürün fiyatlarında çok sert aşağı yönlü hareketler gözlemlendi. Bu durum Türkiye gibi ham petrol ve akaryakıt ürünlerini ithal eden ülkelerin rafineri çıkış maliyetlerine olumlu bir yansıma olarak geri döndü.
Eşel Mobil Sisteminin Pompa Fiyatlarına Olan Etkisi
Uluslararası piyasalardaki bu sert düşüşlerin ardından Türkiye'deki sektör kaynaklarından edinilen bilgilere göre salı gününden itibaren geçerli olmak üzere motorinin litre fiyatında normal şartlarda 4,88 TL düzeyinde devasa bir indirim hesaplandı. Ancak Türkiye genelinde uzun süredir akaryakıt fiyatlarındaki aşırı dalgalanmaları önlemek ve enflasyonist baskıyı azaltmak amacıyla uygulanan eşel mobil sistemi bu indirimin tamamının vatandaşa yansımasını engelliyor. Mevcut yasal düzenlemeler kapsamında devletin daha önce feragat ettiği Özel Tüketim Vergisi payının karşılanması gerektiği için bu büyük indirimin sadece %1,22 TL seviyesindeki kısmı doğrudan pompa fiyatlarına yansıtılacak.
Eşel mobil mekanizması uluslararası fiyatlar yükselirken ÖTV'den fedakarlık ederek vatandaşı korumayı amaçlarken fiyatlar düştüğünde ise bütçe dengesini korumak adına vergiyi eski seviyesine getirmeyi hedefliyor. Bu durum motorin kullanan nakliyeci, çiftçi ve hususi araç sahipleri arasında indirim beklentisinin tam olarak karşılanamaması nedeniyle buruk bir sevinç yarattı. Yetkililer ise bu sistem sayesinde geçmiş dönemlerde çok daha yüksek seviyelerde istikrar sağlandığını ve akaryakıt fiyatlarındaki ani şokların bu sayede absorbe edildiğini savunuyor. Salı gününden itibaren geçerli olacak 1,22 TL'lik düşüş yine de taşımacılık maliyetleri üzerinde kısmi bir rahatlama yaratacak.
Benzin Fiyatlarının Geleceği Ve Uzman Görüşleri
Motorin tarafında yaşanan bu hareketli günlere karşın benzin grubu fiyatlarında şimdilik herhangi bir fiyat değişimi öngörülmüyor. Sektör temsilcileri benzin ve motorin ürünlerinin uluslararası borsalardaki işlem grafiklerinin farklı dinamiklere sahip olduğunu ve akaryakıt türlerinin kendi iç arz-talep dengesine göre fiyatlandığını hatırlatıyor. Benzinin Akdeniz piyasasındaki ton başına fiyatı motorine kıyasla daha dirençli bir grafik çizerken bu durum iç piyasadaki benzin fiyatlarının mevcut seviyesini korumasına yol açıyor. İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük şehirlerde benzin alan sürücüler bir süre daha eski tarifeler üzerinden depolama yapmaya devam edecek.
Enerji uzmanları ise küresel piyasalardaki bu genel düşüş eğiliminin kalıcı olması durumunda önümüzdeki günlerde benzin fiyatlarında da indirim ihtimalinin kaçınılmaz hale geleceğini vurguluyor. Brent petrolün 87 dolar sınırında kalıcı olup olmayacağı ve döviz kurunun iç piyasadaki seyri bu noktada en belirleyici iki unsur olarak öne çıkıyor. Eğer dolar kuru mevcut seviyelerini korur ve petrol fiyatları da aşağı yönlü baskılanmaya devam ederse haftanın ikinci yarısında benzin litre fiyatında da benzer bir düzenleme gündeme gelebilir. Tüketiciler ve lojistik sektörü temsilcileri ise tüm akaryakıt ürünlerinde eş zamanlı indirimlerin yapılmasının piyasayı daha olumlu etkileyeceği görüşünü paylaşıyor.
Sektör Temsilcilerinin Ve Tüketicilerin Beklentileri
Akaryakıt fiyatlarındaki her türlü değişim Türkiye genelinde iğneden ipliğe tüm ürünlerin lojistik maliyetlerini doğrudan etkilediği için ekonomi çevreleri tarafından pür dikkat takip ediliyor. Özellikle tarım sektöründe hasat dönemlerine girilirken ve şehirlerarası taşımacılıkta yoğunluk artarken motorin fiyatlarında yapılacak her kuruşluk indirim büyük önem arz ediyor. Sektör temsilcileri eşel mobil sistemi nedeniyle 4,88 TL'lik potansiyel indirimin sadece 1,22 TL olarak yansıyacak olmasının ticari araç sahiplerinin maliyet hesaplarında radikal bir düşüşe yol açmayacağını ancak psikolojik bir rahatlama sağlayacağını belirtiyor. Esnaf ve sanatkarlar odaları ise akaryakıt üzerindeki vergi yüklerinin bu dönemde esnetilmesini talep ediyor.
Tüketici dernekleri tarafından yapılan açıklamalarda da vatandaşların enerji maliyetleri karşısında ezilmemesi için benzer adımların atılması gerektiği ifade ediliyor. Küresel piyasalardaki olumlu gelişmelerin iç piyasaya gecikmeli veya eksik yansıması yönündeki eleştiriler devam ederken salı günü gerçekleşecek indirimle birlikte istasyonlarda kısa süreli de olsa bir hareketlilik yaşanması bekleniyor. Gelecek aylarda petrol üreten ülkelerin arz politikaları ve küresel jeopolitik risklerin azalması durumunda akaryakıt fiyatlarındaki aşağı yönlü bu seyrin daha kalıcı ve hissedilir hale gelmesi tüm piyasaların ortak temennisi olarak öne çıkıyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
