Vatandaşların ellerindeki nakdin gerçek alım kapasitesini yansıtan bu uluslararası rapor, ekonomik büyüklüğün bireysel bütçelere nasıl yansıdığını anlamak açısından en güvenilir kaynaklardan biri kabul ediliyor. Döviz kurlarının yarattığı dalgalanmaları temizleyen endeks yapısı, ülkelerin üretim kapasiteleri ile hanehalkı refahı arasındaki bağı doğrudan analiz ediyor. Özellikle yerel fiyat seviyelerinin Avrupa ortalamasına göre gösterdiği esneklik, raporun en çok tartışılan başlıkları arasında yer alıyor.
AVRUPA BİRLİĞİ ORTALAMASI İLE FARK BELİRGİNLEŞTİ
Avrupa genelinde ekonomik performansın nüfusa oranlanması esasına dayanan kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) endeksinde, birliğe üye 27 ülkenin genel ortalaması temel kriter olarak 100 puan şeklinde tescil edildi. Bu küresel ölçekte Türkiye'nin ulaştığı kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla endeks değeri 2025 yılı geçici sonuçlarına göre 67 olarak kayıtlara geçti. Ortaya çıkan makroekonomik tablo, ülkemizin kişi başına düşen ekonomik üretim hacmi bakımından Avrupa Birliği ortalamasının %33 oranında gerisinde kaldığını net bir şekilde belgeliyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından da paylaşılan bu devasa analizin kapsamı oldukça geniş bir coğrafyayı içine alıyor. Araştırma ekosisteminde 27 Avrupa Birliği üyesi ülkenin yanı sıra Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) çatısı altında faaliyet gösteren İsviçre, İzlanda ve Norveç yer alıyor. Bu gelişmiş ekonomilere ek olarak Türkiye ile birlikte Kuzey Makedonya, Karadağ, Sırbistan, Arnavutluk ve Bosna-Hersek’ten oluşan 6 aday ülkenin de dahil edilmesiyle toplamda 36 ülkelik dev bir kıyaslama havuzu oluşturuldu. Listede yer alan tüm aktörler arasında kişi başına GSYH endeksi en yüksek çıkan ülke 239 endeks puanıyla Lüksemburg olurken, listenin en alt basamağına ise 36 puanla Bosna-Hersek yerleşti. Bu verilere göre Lüksemburg genel ortalamayı %139 oranında aşmayı başarırken, Bosna-Hersek ise ortalamanın %64 altında bir değerde kaldı.
VATANDAŞIN GÜNLÜK YAŞAM STANDARDI: FİİLİ BİREYSEL TÜKETİM SEVİYESİ 70 PUAN OLDU
Ekonomi çevreleri, ülkelerin genel gelişmişlik trendini incelenirken üretim odaklı GSYH verilerini baz alırken, bireylerin doğrudan hissettiği yaşam standardını ve hanehalkı refahını ölçmek için kişi başına fiili bireysel tüketim endekslerini çok daha doğru bir kriter olarak kabul ediyor. Vatandaşların kendi bütçelerinden ödeyerek satın aldıkları mal ve hizmetlerin tamamına ek olarak, devlet mekanizması ya da kar amacı gütmeyen sivil yapılar tarafından halkın kullanımına sunulan eğitim ve sağlık gibi kamusal hizmetleri de kapsayan bu endekste Türkiye, genel ortalamaya bir kademe daha yakın bir performans sergiledi.
Avrupa Birliği genelindeki ortalama tüketim konforunun 100 puan olarak kabul edildiği bu özel endekste, Türkiye’nin 2025 yılı kişi başına fiili bireysel tüketim düzeyi 70 olarak ölçüldü. Bu istatistikle birlikte Türkiye, tüketim harcamaları ve yaşam standardı açısından Avrupa Birliği ortalamasının %30 altında bir grafik çizdi. Kıyaslamaya dahil edilen 36 ülke arasında vatandaşlarına en yüksek fiili bireysel tüketim imkanı sunan ülke 145 endeks değeriyle Lüksemburg olurken, ailelerin tüketim imkanlarının en sınırlı kaldığı ülke ise 44 puanla Bosna-Hersek olarak kayıtlara geçti.
DÖVİZ KURUNUN ALIM GÜCÜNE ETKİSİ: TÜRKİYE'NİN FİYAT ENDEKSİ 52 OLARAK AÇIKLANDI
Raporun finansal okuryazarlık açısından en anlaşılır ve dikkat çekici bölümlerinden birini fiyat düzeyi endeksleri oluşturuyor. Ulusal para birimlerinin döviz kurları karşısındaki reel gücünü formüle eden bu gösterge, bir ülkenin dışarıdan gelen bir turist ya da küresel bir yatırımcı için ne derece ekonomik olduğunu kanıtlıyor. Yapılan matematiksel hesaplamalarda baz alınan değer 100 puan sınırından büyük çıktığında söz konusu ülke dahil olduğu grup içinde "pahalı" olarak nitendirilirken, 100 sınırının altında kalan ülkeler ise "ucuz" veya erişilebilir pazar olarak tanımlanıyor.
Açıklanan 2025 yılı geçici sonuçlarına göre Türkiye'nin fiili bireysel tüketime yönelik fiyat düzeyi endeksi 52 olarak ilan edildi. Bu istatistiksel veri, Avrupa ile Türkiye arasındaki fiyat makasının piyasadaki somut karşılığını net bir örnekle ortaya koyuyor. Buna göre, Avrupa Birliği sınırları içerisindeki ülkelerde genel standartlara sahip bir mal ve hizmet sepetini almak için 100 Euro harcaması gereken bir tüketici, tamamen aynı içeriğe ve kaliteye sahip sepeti Türkiye sınırları içerisinde 52 Euro karşılığı Türk Lirası ödeyerek satın alabiliyor. Elde edilen bu veri, Türkiye'nin Avrupa genel endeksine kıyasla oldukça cazip bir fiyat yapısına sahip olduğunu doğruluyor.
