Araştırmacı Yazar Muzaffer Tulukcu, Cumhuriyet’in ilanından önceki zorlu yıllardan günümüzün imkânlarına uzanan Akören Tarihi yazı dizisinin bu bölümünde Akören’in yoklukla imtihanını ve bu makûs talihi yenen eğitim hamlelerini mercek altına aldı. Bir yanda savaşların, kıtlığın ve hastalıkların gölgesinde geçen 1950 öncesi yıllar, diğer yanda eğitimle kabuğunu kıran ve bürokrasiden sanata kadar her alanda yetişmiş insan gücüyle parlayan bir Akören tablosu duruyordu. Köy enstitülerinden çıkan öğretmenlerin, gurbeti sılaya bağlayan mektupların ve sanayileşme çabalarının izinin sürüldüğü bu bölümde; kerpiç odalardan doğalgazlı evlere uzanan refah yolculuğuna ve bu gelişimde payı olan gizli kahramanlara vefa borcu, bu satılarda saklı!
FOTO ALTI: Ali İhsan Özselek ve Seyit Özselek kardeşler Akören Şehitlik Abidesi için memleketlerini unutmadılar.
FOTO ALTI: Orhaniyeli hemşehrimiz 1980’li yılların Devlet Bakanı Saffet Sert in teşebbüs ettiği Çİmento Fabrikası Akören’e yapılmış olsaydı şuandaki Akören bir başka Akören olurdu.
NETİCE:
1923 yılı Cumhuriyet kurulmadan önce 8 savaş, 1800'lü yılların sonunda belirli aralıklarla oluşan yağış olmadığından oluşan 3 büyük kıtlık... Bunlara ilave bu savaşlarda 40’ı aşkın şehit, Akörenli ailelerinin manidar durumları. Her geçen gün usul usul toparlanılsa da özellikle 1950'li yıllar ve öncesinde bir tarafta yokluk, diğer taraftan verem, tifo, sıtma, zatürre gibi hastalıklar.
Yokluk geçim derdi, imkansızlık, sağlık yetersizliği, beslenme yetersizliği genç ve çocuk ölümleri, teknoloji az, iş imkanı az, sigorta kelimesi bile yeni yeni duyulmakta.
ÖLÜM YAŞ ORTALAMASI 45-49
Nitekim o yıllarda genelde TRT'deki HALK TÜRKÜLERİ genelde dertli olurdu. Sonraları bu dertlilik Türk sinemasına yansımıştı. O yıllarda bu filmler televizyon olmadığı için sinemalarda izlenirdi.
FOTO ALTI : Böcünün Ahmet Tangur Konya’ya yürüyerek gider gelir ramazan ve bayram günlerini öğrenir Akören e haber getirirdi.
FOTO ALTI: Kol saati ile özel poz veren Mustafa Kenan Kayhan Hollanda’da çalışmıştı.
İşte o yılların 2 dertli türküsü:
Hastane önünde incir ağacı
Doktor bulamadı bana ilacı
Baş tabip geliyor zehirden acı
Garip kaldım yüreğime dert oldu
Ellerin vatanı bana yurt oldu
**
Gurbet o kadar acı ki
Ne varsa içimde
Hepsi bana yabancı
Hepsi başka bir biçimde
Ne bir arzum ne emelim
Yaralanmış bir elim
Ben gurbette değilim
Gurbet benim içimde.
FOTO ALTI: Ali Sabancı el emeği halıcılık mesleğini Konya’dan sonra Viyana’da da yapmıştı.
FOTO ALTI: Liderliğini Bilal Aşık’ın yaptığı Akipsan İplik Fabrikası Akören için önemli bir teşebbüstü. Bilal Aşık Konya Köy Kooperatifleri programında.
Geçmiş yıllarda duvarın ardı gurbet bilinirdi. Gurbette olanlarla ancak mektup ile haberleşilirdi. Gurbette olanlar bayramlarda dört gözle beklenirdi.
Geçmiş yıllarda gurbette vefat edenlerin cenazesi genelde Akören’e getirilirdi. Şimdilerde genelde herkes yaşadığı yerde toprağa verilmekte. Dolayısıyla İstanbul, Ankara ve özellikle Konya'daki Akörenliler’in kabirleri yaşadığı yerlere defnedilmekte. Çor çocukları orada olduğu için tercih edilmekte.
Şimdilerde gurbete yerleşen birçok Akörenlinin artık Akören’de yakın akrabası bile kalmadığı görülmekte.
1950'li yıllar sonrası her geçen gün tüm Türkiye'de olduğu gibi Akören’de de gelişmeler başladı.
1957 yılında açılan Akviran Ortaokulu’ndan mezun olanların bir kısmı memur ve astsubay, bir kısmı da yüksek okullara gidince Akören'den göç çoğalmaya başladı.
FOTO ALTI: Terzi D. Ali Taşbaş Eski Tellal Pazarında uzun yıllar halı ustalığı yapmıştı.
FOTO ALTI: Çifteler Köy Enstitüsü 1945 yılı mezunları.
1940 yılında eğitim -öğretime başlayan Sarayönü Konuklar Ziraat Okulu’nda eğitim gören 36 Akörenli kendilerini ve ailelerini köy hayatından kurtarmışlardı.
1954-1958 yılları arasında Konya Devlet Demiryolları Çıraklık Okulu’nda eğitim gören A. Kadir Buğdaycı, H. Hüseyin Eralp, Ahmet Mucuk, İsmail Türkoğlu ve Tahir Mermer genç yaşta sigortalı olarak hayatlarını kurtarmış ve Akören'den göç etmişlerdi.
Akviran Ortaokulu açılmadan önce 1956 yılında Konya Sanat Okulu tarafından Akören'de marangozluk ve demircilik üzerine kurs açılması da Akören’e değer katmıştı böylece 20'yi aşkın o yılların gençleri meslek edinerek kendilerini ve ailelerini kurtarmışlardı.
Gene aynı yıllarda eski okulda açılan halıcılık kursu da 10’u aşkın Akörenli’nin meslek edinmesine sebep olmuştu.
1980'li yıllarda Süleyman Yoncalık ve Veysel Ipıl önderliğinde 20'ye yakın Akörenli Suudi Arabistan, Libya gibi güney ülkelerinde çalışarak hayata tutunmuşlardı ve Akören'den göç etmişlerdi.
FOTO ALTI: 1970’li yılların sonunda 2 yıl Vakıflar Bankası Genel Müdürlüğü yapan Halil Harmıncı bankanın karını ikiye katlamış aynı zamanda 56 Akörenli hemşehrimize sahip çıkmıştı.
Akören’in eğitimde başarılı olup bürokraside çocuklarının önemli görevlere gelmesinin altında yatan bir gerçekte, özellikle Başöğretmen Mustafa Çetin gibi önderlerin öğrencilerini öğretmenlik mesleğine yönlendirmeleri sayesinde oldu. Bu sayede nüfus bazına göre Akörenli öğretmenlerin sayısı oldukça yüksek olduğu hepimizce malum.
Özellikle Çifteler, İvriz Köy Enstitüsü’nden ve Akşehir Öğretmen Okulu’ndan yetişen 40’ı aşkın Akörenli öğretmenler hem kendilerini hem kendi çocuklarını ve Akören’de görev yapanlar Akörenli çocukları kurtardılar.
FOTO ALTI : Adana Çimento Fabrika Genel Müdürlüğü yapan Ziya Akalın, Öğretmen Ahmet Tufan, Altan Tufan ve Mehmet Akalın.
Bu öğretmenler içinde çocukları zirve yapan birkaç öğretmen. Öğretmen Ahmet Tufan, çocukları Ayhan Tufan profesör, diğer oğlu Altan Tufan Gelirler Genel Müdürü. Öğretmen Mustafa Turcan, oğlu A. İhsan Turcan Konya İl Milli Eğitim Müdürü, Behçet Turcan Banka Müdürü, Hüseyin Turcan Petrol Mühendisi Tacettin Karaçelebi oğlu Atila Karaçelebi oğlu Mustafa Karaçelebi mühendis. Öğretmen Mustafa Erkoç oğlu Şakir Erkoç profesör, kızı Melahat Yalçın öğretmen, öğretmen Ayhan Çetin kızları Figen ve Belgin doktor, Narin ise öğretmen. Öğretmen Abdulkadir Mermer oğlu Mehmet Mermer doktor, Ahmet Sail Mermer eczacı. Öğretmen Bekir Özuysal oğlu Hüseyin Özuysal Genel Müdür Yardımcısı, M.Ali Özuysal veteriner hekimi. Öğretmen Osman Gültekin çocukları Mustafa doktor, Muzaffer Gültekin Milli Parklar Av ve Yaban Hayatı Genel Müdürü, kızları Rahime Gültekin ve Perihan Kağnıcı öğretmen, öğretmen M. Ali Akıncı çocukları Esra Akıncı mimar, Arif Akıncı öğretmen, Beyhan Akıncı Kabaoğlu doktor, Abdullah Akıncı haritacı…
Kendilerini geliştirerek bir yere gelenler de hemşehrilerine sahip çıkmayı ihmal etmiyorlardı.
1980'li yıllar tüm ülkede olduğu gibi özellikle Akören'in çağ atlama yıllarıydı.
FOTO ALTI: Akviran Ortaokulu ilk kuşağı, öğretmenleri Perihan Gültekin (Kağnıcı) ile.
Akören sağlık için çok önemli olan su şebekesine 1957 yılında kavuşurken 1980'li yıllarda şebeke yenileniyor. Özellikle sağlık için çok önemli olan kanalizasyona kavuşuyor.
Resmi kurum ve çok az kişi de olan manyotalı telefon yerine köyler dahil 1000’i aşkın vatandaş bugünkü sabit telefona kavuşuyor. Akörenlinin iş güvencesi artıyor. Ulaşım gelişiyor, eczane açılıyor. Şimdilerde odadan odaya cep telefonu ile konuşuyoruz
Geçmiş yıllarda evlerimizde vestiyer mi vardı, karyola mı vardı, koltuk mu vardı, mutfak tezgahı mı vardı, çakmak ve kibrit bile sonraları öğrenildi. Çamaşır makinesi mi vardı, lavabo mu vardı? Mutfakta dondurucu, buzdolabı, fırın mı vardı? Kızartma balkonu, asansör, otomatik veya çelik kapı mı vardı, davlumbaz kombi mi vardı, mermerden merdiven mi vardı, klima mı vardı, kalorifer mi vardı?
Bir evde nadiren duvar veya çalar saat vardı. Sonraki yıllarda kol saati alabilenler fotoğraf çektirirken kolundaki saati ön plana çıkaracak şekilde poz verirlerdi. Şimdilerde cep telefonu, saat, çalar saat, el feneri aydınlatması, takvim…
Çok eski yıllarda Ramazan'ın ne zaman başlayacağını bayramın ne zaman olacağını öğrenmek için (Böcünün) Ahmet Tangur yürüyerek Konya'ya gider gelir ve haber getirirdi.
FOTO ALTI: Akören SEVDER 2021 yılından beri Akören’de önemli hizmetlere imza atmakta.
FOTO ALTI : Gönül adamı Hasan Uysal uzun yıllar Diyanet’te müftü olarak görev yapmış hemşehrileri ile de hep ilgilenmiş.
Ülkenin sağlıktaki her yıl gelişmesi sonucunda ölüm yaş oranı 1980 yılında 58'e… 2000'de 73.8’e… 2025 yılındaysa 78.89'a yükseliyor.
Bugün oturduğumuz evleri eskisi ile kıyaslarsak; kışın ortasında domates, biber, salatalık gibi sebzeleri çeşit çeşit önceden isimlerini bile duymadığımız meyve kuruyemişleri yiyebiliyorsak Mevla’ya çok şükür edip devletimize de ecdadın gayretlerine de dua etmeliyiz.
Bir diğeri de eğitimi ile ön plana çıkan Akörenli ve büyüklerimizden yetkili yere gelip hemşehrilerine yardımcı olan büyüklerimize teşekkür etmeli onları unutmamalıyız.
Çardak sekisinde hayvanlarla aynı odada yatırken doğalgazı evlerde kalıp sigortalı veya memur olarak iş güvencemiz varsa şeref duymalıyız.
1970'li yıllarda Bilal Aşık önderliğinde kurulan AKİPSAN ve Orhaniyeli Devlet Bakanı Saffet Sert döneminde teşebbüs edilen Akören'e ÇİMENTO FABRİKASI yapılmasını başarabilseydik, şu andaki Akören bir başka Akören olurdu.
FOTO ALTI: Mütevazi Milletvekili Turan Bilge Akören Dağ Sarnıcı Yayla Şenliklerinde emekli öğretmenleri İdris Samancı, Veysel Ataç ve Durmuş Coşar ile.
FOTO ALTI: Akviran İlkokulu 1950’li yılların öğretmenleri... Mehmet Bağcı,Hüseyin Eruyar,Veyis Ersöz, Mustafa Turcan, Veli Akceylan, Mustafa Eruyar, Mustafa Soydemir (maliyeci), Veysel Ataç ve Mustafa Taşbaş... Başöğretmen Mustafa Çetin’in koordineli ile Akören eğitimine ciddi katkıları olmuştu..
Akören'in ve Akörenlinin mesafe katetmesine vesile olan hemşehrilerimizden ilk aklımıza gelenler:
Akören'in ilk öğretmeni (Mektepli) S. Ali Akalın, Başöğretmen Mustafa Çetin, başta Hüseyin Özkanoğlu ve Sait Aydemir olmak üzere diğer Belediye Başkanları, Milletvekilleri Nurullah Ercan, Abdurrahman Bozkır, Turan Bilge, Mustafa Dinek, Halk adamı İdris Öncel ,Devlet Bakanı Abdullah Tenekeci Paşa ,Vakıflar Bankası Genel Müdürü Halil Harmancı ,Albay Mehmet Ekinci, Gelirler Genel Müdürü Altan Tufan ,Etibank Genel Müdürü Abdurrahman Yalçın, sosyal olan Osman Erden, Halil Şahin, H. İbrahim Ataç (Krom), S.Ü. Rektörü Abdurrahman Kutlu, Yargıtay Başkanı Ahmet Coşar ,Konya Belediye Başkan Yardımcısı Şükrü Gökçen ,Karayolları Mücahit Şahin, Rafet Sönmez, Atilla Karaçelebi, İ. Hakkı Gültekin, Medaş Cemal Harmankaya, Adnan Kurban, A. Kadir Gökçen, Ereğli Demir Çelik Fabrikası Genel Müdür Yardımcısı Ömer Ali Gültekin ,Vakıflar Müdürü Halil Gençtürk, Necmettin Erbakan Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı Doktor Hamdi Arbağ, Sağlık Müdür Yardımcısı Hastaneler Başhekimi Doktor Eyüp Çetin, İş adamı Lütfü Örgücü ,Meram Belediye Başkan Yardımcısı İbrahim Ataç, Kültürspor’un önemli hamisi Sedat Ertaş, Vali Yardımcısı Mehmet Aydın, Y.S.E. Cahit Özel ,Emniyet Genel Müdürlüğü Hayrullah Taşbaş , Nafa Müdürlüğü Mustafa Şekip Alp ,Cahit Özel ,Ankara’daki Sosyal Akörenli Mehmet Özdil (Patron ), Sosyal Emniyetçi M. Ali Doğaner ( Polis Amca ) , son kuşaktan Ziraat Bankası Gen. Md. Yardımcısı Hüseyin Özuysal , Toprak İskan A. İhsan Buğdaycı , İşçi Bulma Kurumu Kerim Kılıç (Karahüyüklü Osman Erda’nın kayını) , Diyanet Müfettişi Hasan Uysal , S.Ü. Daire Başkanı Abdurrahman Aydemir ,D.S.İ. Mustafa Şeref Yavuz , Mustafa Necati Taşbaş, Çiçek Turzm, P.T.T. Abdurrahman Özdil, İller Bankası Bölge Müdürü Adem Kılıçarslan
Konya'da iken Akörenlilere rehberlik eden Hasan Hüseyin Alp, Akören’e yüksek okul ve yurt yaptıran iş adamı Nurullah Ercan,Akören’e okul yaptıran Ali Aşık, Mustafa Bakan ve Mehmet – Münevver Kurban DSİ Saymanı Muzaffer Ünal. Hollanda Akörenliler Dernek Başkanı İbrahim Gülkara Veyis Güngör. Son yıllarda SEVDER DERNEĞİ çevresinde A.Kadir Gök başkanlığında bir araya gelen ekibi.
Akörene camii yaptıran Yarbay Hüseyin Vehbi Uysal, Mustafa Uysal ve Marangoz Mehmet Karabüber
Hayırlı işler olduğu zaman her zaman yardımcı olan iş adamları Cafer Gündüz, Feyzullah Ertaş, Ahmet Öztokmak, Mustafa Soydemir
Akören Şehitlik abidesi için onlarca hemşehrinin içinde ön plana çıkan Ali Şakir Yalçın, Ali İhsan Özselek, Hazar Beton (Ünverler), Halis Karatomas ve Arafa Yoncalık…
FOTO ALTI: Özellikle Akören’in sağlık hizmetlerine önemli katkıları olan Hollanda Akörenliler Derneği 10.yıl kutlamalarında.
FOTO ALTI: Belçika’da yaşayan Arafa Yoncalık oğulları ve damatları Akören Şehitlik Abidesi’ni unutmadılar.
FOTO ALTI: Abdurrahman Yalçın Etibank Genel Müdürü iken hemşehrilerine sahip çıkmıştı.
