Çalış, gıda güvenliğinin stratejik önem bakımından savunma sanayiinden farksız bir konumda değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
İKLİM VE JEOPOLİTİK RİSKLERİN KISKACINDA TÜRK TARIMI
Türk tarımının iklim değişikliği ve küresel jeopolitik çatışmaların kesişim noktasında bir "mükemmel fırtına" ile karşı karşıya olduğunu belirten Celil Çalış, bu durumun hem riskler hem de büyük fırsatlar barındırdığını söyledi.
2026 yılının yağışlı geçmesinin hububatta rekor beklentisi yarattığını ancak Orta, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da baharlık ürün ekimlerini bir ay geciktirdiğini belirten Çalış, bu durumun hasat çakışmalarına yol açabileceğine dikkat çekti.
Rusya-Ukrayna ve Orta Doğu'daki gerilimlerin gübre, mazot ve lojistik maliyetlerini doğrudan etkileyerek üreticinin finansal öngörülebilirliğini zayıflattığını vurguladı.
GİRDİ MALİYETLERİ ÜRETİCİ FİYATLARINI GERİDE BIRAKTI
Celil Çalış, tarımsal sürdürülebilirliğin en büyük tehdidinin girdi maliyetleri ile satış fiyatları arasındaki açılan makas olduğunu ifade etti. Verilerle desteklenen analizde, özellikle hayvansal üretimde üreticinin üzerindeki baskı gözler önüne serildi:
|
Girdi Kalemi |
Artış Oranı (%) |
Stratejik Notlar |
|
Gübre |
%70- %90 |
Mevsimsel spekülasyon (%30) üzerine savaş etkisi eklenmiştir. |
|
Etlik Piliç Yemi |
%40 |
Ton başına 18.900 TL’den 26.400 TL’ye yükselmiştir. |
|
Süt Yemi |
%45 |
Ton başına 14.300 TL’den 20.000 TL’ye yükselmiştir. |
|
Besi Yemi |
%50 |
Ton başına 13.000 TL’den 19.500 TL’ye yükselmiştir. |
Tablo 2: Ürün Satış Fiyatları ve Piyasa Gerçekleri
|
Ürün |
2025 Fiyatı |
2026 Mayıs Fiyatı |
Piyasa Analizi |
|
Et (kg) |
420 TL |
610 TL |
Şap hastalığı ve damızlık kesimi arzı daraltmıştır. |
|
Süt (lt) |
17,50 TL |
24,30 TL (Ref.) |
Piyasada sıcak süt 27 TL, soğuk süt 30 TL bandındadır. |
Çalış, tüketiciyi korumanın yolunun üreticiyi korumaktan geçtiğini hatırlatarak, girdi fiyatları ile ürün fiyatları arasında beklenen paritenin henüz yakalanamadığını belirtti.
YENİ DESTEKLEME MODELİ VE MEVZUAT REFORMU İHTİYACI
28 Ağustos 2024 tarihli 8859 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Türk tarımı için devrim niteliğinde olduğunu belirten Çalış, 3 yıllık destekleme takviminin açıklanmasını ve ödemelerin girdi kullanım döneminde yapılacak olmasını stratejik hamleler olarak nitelendirdi. Ancak bu planlamanın başarıya ulaşması için ek adımlar atılması gerektiğini savundu:
Milli Su Planı ve Su Kanunu: Suyun havza bazlı yönetilmesi ve kurak bölgelere su transferini öngören bir "Milli Su Planı"nın hayata geçirilmesi kaçınılmazdır.
Tarım İş Kanunu: Tarım nüfusunun yaşlanmasıyla mücadele etmek için çiftçiliğin bir "yaşam biçimi" algısından çıkarılıp profesyonel bir "meslek" haline getirilmesi gerekmektedir.
Bütçe Desteği: 5488 sayılı Tarım Kanunu gereği gayrisafi millî hasılanın yüzde biri oranındaki desteğin üretici lehine tam uygulanması elzemdir.
"TÜRKİYE ÜRÜN İTHAL EDEBİLİR AMA ÇİFTÇİ İTHAL EDEMEZ"
Celil Çalış, analizini sonlandırırken üretici motivasyonunun önemine değindi. Üreticinin topraktan kopması durumunda yaşanacak kaybın telafisinin mümkün olmadığını vurgulayan Çalış, şu ifadeleri kullandı:
"Türkiye ürün ithal edebilir, ancak çiftçi ithal edemez. 14 Mayıs Çiftçiler Günü'nü sadece kutlamak yetmez; iklimsel ve jeopolitik risklere karşı üreticiye moral verecek kapsamlı bir destek paketi açıklanmalıdır. Üreticinin heyecanını kaybedersek, sadece bu sezonu değil geleceğimizi de kaybederiz."