Stres günlük yaşamda karşılaşılan olayların, insan ilişkilerindeki baskının sonucu hissedilen sıkıntı yada zorlanma durumu olarak tarif edebiliriz. Hayatta karşılaştığım zorluklar karşısında verdiğimiz tüm tepkilerde olduğu gibi stres karşısında da bireyler farklı tepkiler verirler. Bu tepkileri çoğunlukla kişinin kendilik algısı ve özsaygısıyla doğru orantılıdır. Bu tepkilerin kaynağı da kişinin kendine karşı olan temel inançlarından kaynaklanır. Stres altındayken bireyler genellikle üç farklı tepki verirler. Bunlar;
a.Kişi stresine neden olan durumla savaşacak gücü olduğunu düşünüyorsa daha doğru bir ifadeyle savaşacak gücü olduğuna inanıyorsa savaşır. Bu tepkiyi ortaya koyan bireylerin kendilerine ilişkin temel inançları; güçlüyüm, yapabilirim, çözüm üretebilirim, başarabilirim şeklindedir.
b.Kişi stresi ile baş edemeyeceğine inanıyorsa kaçar. Bu tepkiyi veren kişinin temel inançları; zayıfım, beceremem, yetersizim, daha fazla zarar görmemek için buradan uzaklaşmalıyım şeklinde olur.
c.Bu iki durumdan farklı olarak kaçacak bile bir güç kendinde bulamıyorsa tepkisiz kalır. Bu tepkiyi veren kişinin temel inançları; kaçarak kendimi fark ettirirsem zarar görürüm, zayıfım, acizim, çaresizim, yetersizim şeklinde olduğu görülmektedir.
Peki, neden kişiler farklı tepkiler verirler?Bu sorunun cevabı için kişinin şu anda yaşadıklarına değil, geçmiş yaşantılarından kalan duygusal izlerin etkisiyle kendilik yapısını biçimlendirdiği görülür. İşte bu nedenle tepkiler farklılık gösterir. Çünkü her bireyin geçmiş yaşantıları farklı farklıdır.
Stresin ortaya çıkış hikayeleri farklılıklar gösterir. Ancak işin özünde iki değişken göze çarpar. Ya sorunun ortaya çıkmasını engelleyemediğimiz için ya da çıkan soruna çözüm üretemediğim için stres yaparız.
Çevrenize bir bakın! Çevrenizdeki insanlara nasılsın diye sorun? Alacağınız cevaplar çoğunlukla koşturuyoruz, yetiştirmeye çalışıyoruz, çalışıyoruz şeklinde olur. Eğer sorduğunuz kişiyle samimi iseniz, karşısındaki kişinin tükenmişlik, yorgunluk ve bıkkınlık içerisinde bu soruya cevap verdiğini görürsünüz. Bu bir arkadaşınız, bir öğrenciniz bile olabilir.
21. yüzyılın temel problemi olan stresle mücadele için ne yapmalıyız? Öncelikle stresin ne olduğunu ve hayatımızı nasıl etkilediğinin farkında olmalıyız.
Stresin belirtilerine 3 boyutta baktığımız zaman;
a.Fizyolojik belirtileri; yorgunluk, kas ağrıları, yerinde duramama, ellerin terlemesi gibi belirtileri olduğunu söyleyebiliriz.
b.Psikolojik Belirtileri; endişelenme, konsantrasyon güçlüğü, kontrolsüzlük duygusu, sinirlilik, unutkanlık gibi belirtileri olduğunu söyleyebiliriz.
c.Davranışsal Belirtileri; sigara ya da alkol gibi bir maddeye aşırı düşkünlük, beslenme ve uyku dengesinin bozulması, bu durum normalden fazla olabildiği gibi normalden çok az da olabiliyor, telaşla oradan oraya koşuşturmak, sosyal ortamlardan kaçınma gibi belirtileri olduğu görülmektedir.
NASIL BAŞ EDERİZ?
- Beslenme alışkanlıklarımızı düzenlemek. Bunun neticesinde öncelikle fiziksel olarak daha sağlıklı yapıya sahip oluruz. böylece günlük yaşamda baş etmeye çalıştığımız durumlarda kendimizi daha zinde hissederiz.
-Planlı ve programlı olmak. Bunu başarabildiğimiz zaman; yetiştireme, geç kalma, yarım bırakmak zorunda kalmak yada yapabileceğimizin üstünde bir işi yapamayacağımız bir sürede yapmak zorunda kalmak gibi stres verici durumları ortaya çıkmasını engellemiş oluruz.
-Kendimizi değerlendirirken olumsuzluklarla değil özellikle geçmiş başarıları anımsamak faydalı olacaktır. Geçmişte başarabilmişseniz bugün de başarabilirsiniz. Böylece cesaretimizi artırmış ve çözüm üretme kapasitemizi artırmış oluruz.
-Sevdiklerimizin desteğini canlı tutmak. Yanlarında kendimizi iyi hissettiğimiz ve duygusal olarak onlardan beslendiğimiz insanlarla paylaşımları arttırmak, zorlu süreçlerde kendimizi daha güçlü hissetmemizi sağlayacaktır.
-Bedenimizi korumak, düzenli spor yapmak, yürüyüşe çıkmak, koşu yapmak gibi fiziksel aktiviteler yapmak. Böylece kendimizi dinç ve güçlü hissedecek ve kendimize olan güvenimizi artırmış olacağız.
-Nefes alma egzersizleri, meditasyon-yoga gibi teknikler. Doğru nefes almayı bilmek, karşılaştığın sorunlar karşısında sürekli olarak yaptığınızda iyi hissetmenizi sağlayacaktır.
Stresi hayatımızdan tam olarak ortadan kaldırmak mümkün müdür? Değişen ve karmaşıklaşan dünyada, bir çok işi aynı anda yolunda götürmeye çalıştığımız bu zamanda stresi ortadan kaldırmak değil stresle yaşamayı öğrenmek mümkündür.
Stresi hayatımıza ne şekilde konumlandıracağımızı ve hayatı nasıl daha yaşanabilir hale getireceğimizi anlamak, kendimizi anlamaktan geçer. Bir Çin tapınağında yazan şu metin bu durumu özetlemektedir; "Tanrım bana değiştirebileceklerim için güç, değiştiremeyeceklerim için sabır ama en önemlisi ikisinin arsındaki farkı anlayabilmem için akıl ver."