Türkiye genelinde milyonlarca emekliyi doğrudan ilgilendiren ödeme sisteminde kapsamlı bir değişiklik hayata geçirildi. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından uygulamaya konulan yeni mevzuat çerçevesinde, geçmiş yıllara ait ödenmemiş prim borçlarının emekli aylıklarından doğrudan kesilmesi sürecine resmi olarak başlandı. Yasa yürürlüğe girdikten sonra Sosyal Güvenlik Kurumu yetkilileri, sistemde birikmiş alacakların tahsili hususunda yeni prosedürleri devreye sokarak tüm illerdeki idari idarelere gerekli talimatları iletti.
Söz konusu uygulama sadece standart emekli aylıklarını değil, aynı zamanda vefat eden sigortalıların yakınlarına bağlanan hak sahibi ödemelerini de kapsıyor. Kurum tarafından yayımlanan talimatname uyarınca, borçlu durumdaki vatandaşların aylıklarından yapılacak kesintilerde yasal sınırlar titizlikle korunacak. Emeklilerin mağduriyet yaşamaması amacıyla toplam aylık tutarının en fazla %10,0 kadarlık kısmı aylık bazda tahsilata tabi tutulacak. Bu oran hiçbir koşulda aşılmayacak ve vatandaşların temel geçim standardı güvence altına alınacak.
Yasal Takip Oluşmadan Doğrudan Tahsilat Dönemi
Yeni dönemle birlikte bürokratik süreçlerde son derece radikal bir sadeleştirmeye gidildi. Sosyal Güvenlik Kurumu, birikmiş alacaklarını tahsil etmek adına artık herhangi bir icra takibi başlatmak veya mahkeme kanallarına başvurmak zorunda kalmayacak. Borç tutarı doğrudan doğruya sistem üzerinden tespit edilecek ve ilgili kişinin hesabına aktarılan aylıktan otomatik şekilde tahsil edilecek. Borçlu vatandaşın onayının veya muvafakatnamelik belgesinin alınması şartı da tamamen ortadan kaldırıldı.
Aylıklara yansıtılacak kesinti işlemleri için ilgililere önceden uzun süreli bildirim yapılmaksızın dijital veri tabanındaki borç bakiyeleri esas alınacak. Geçmişte yıllarca süren icra davaları ve hukuki yazışmalar bu sayede tamamen devreden çıkarılmış oldu. Yapılan bu teknolojik ve hukuki entegrasyon ile birlikte devletin prim alacaklarını toplama hızı maksimum seviyeye ulaştırılırken, kurumun alacak takibi maliyetleri de önemli ölçüde minimize edildi.
Kesinti Yapılacak Prim Borçlarının Detaylı Kapsamı
Uygulamanın yürürlüğe girmesiyle birlikte hangi borç kalemlerinin maaşlardan mahsup edileceği netlik kazandı. Genel Sağlık Sigortası prim borçları başta olmak üzere, geçmişte kendi nam ve hesabına çalışanların birikmiş Bağ-Kur borçları da bu kapsama alındı. Ayrıca isteğe bağlı sigortalılık primi ödeyenlerin eksik kalan ödemeleri, geçmiş dönem tarım sigortası borçları ve kamu görevlilerinin emeklilik kesenek borçları doğrudan tahsil edilecek alacaklar listesinde yer alıyor.
Maaş bağlanma süreci tamamlanmış olsa dahi, geriye dönük yapılan denetimlerde ortaya çıkan borçlar da yeni sistem doğrultusunda tahsil edilecek. Vatandaş emekli olduğu esnada sistemde herhangi bir borç görünmese bile, sonradan yapılan dosya incelemelerinde tespit edilen eski prim borçları derhal mevcut maaşa yansıtılacak. Böylece geçmiş yıllardan kalan hiçbir prim borcu cezasız veya tahsilatsız bırakılmamış olacak.
Dul Ve Yetim Aylıkları Da Tahsilat Kapsamına Alındı
Yeni mevzuat düzenlemesi yalnızca ana sigortalının kendi emekli maaşıyla sınırlı kalmayıp, vefat eden sigortalıların yakınlarını da doğrudan etkiliyor. Hayatını kaybeden sigortalının geride kalan eşine, çocuklarına veya anne ve babasına bağlanan ölüm aylıkları da kesinti sürecine dahil edildi. Müteveffanın geçmişte Sosyal Güvenlik Kurumuna ödemediği prim borçları, hak sahiplerine paylaştırılan dul ve yetim aylıklarından orantılı şekilde kesilmeye başlandı.
Hak sahiplerinin durumunda dikkat çeken bir diğer unsur ise kişisel borçların durumu oldu. Ölüm aylığı alan bir kişinin, kendi geçmiş sigortalılık döneminden kalan şahsi prim borçları bulunuyorsa, kurum bu borçları da yetim veya dul aylığından mahsup edebilecek. Yani hem vefat eden sigortalının borcu hem de maaşı alan hak sahibinin kendi eski borçları aynı yasal yoldan tahsil edilebilecek.
Kesinti Oranları Ve Uygulama Esasları
Tahsilat sürecinde vatandaşların ekonomik dengesini korumak adına belirli koruyucu standartlar getirildi. Kesinti yapılacak tutar belirlenirken emeklinin aldığı net aylık baz alınacak ve bu miktarın %10,0 seviyesini geçmesine izin verilmeyecek. Örneğin maaşından kesinti yapılan bir vatandaşın borcu ne kadar yüksek olursa olsun, her ay sadece bu yasal tavan oranında indirim uygulanarak kalan miktar banka hesabına yatırılacak.
Borç tamamıyla sıfırlanana kadar her ay aynı oranda kesinti yapılmaya devam edilecek. Borcun bitmesiyle birlikte sistem otomatik olarak devreye girerek kesintiyi sonlandıracak ve emekli maaşı tekrar tam miktar üzerinden ödenmeye başlanacak. Vatandaşlar kendilerine uygulanan kesinti miktarlarını ve kalan borç bakiyelerini e-Devlet kapısı üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumunun borç sorgulama ekranlarından anlık olarak takip edebilecek.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
