DERDİ OLMAYAN BAŞKALARINA DERT OLUR
Derdi olmayan hem kendine hem başkalarına dert olur. (Şerh-i Mesnevi c.7,s.776)
Ey dost, candan gönülden söylenmeyen sözler çok latif bile olsa çöplükte biten yeşillik gibidir. O yemeğe ve koklamağa gelmez. Bak geç. (Şerh-i Mesnevi c.8,s.856)
Akıllı ol da vefasızların lütuf ve iyiliğine güvenme, o lütuf harap köprüye benzer.
Nerede bir ordu bozulmuşsa iki üç gevşek ve korkak yüzünden bozulmuştur. (Şerh-i Mesnevi c.8,s.858)
Rüşvet almadıkça gerçeği görürsün, rüşvet gözünü kör, seni de rüşvet verene esir eder. (Şerh-i Mesnevi c.7,s.836)
Ben sirkede şeker tadı, korkakta askerlik aramam. (Şerh-i Mesnevi c.7,s.838)
Ben gübreden misk kokusu beklemem. Derenin suyu içinde kuru kerpiç aramam.
Yemin, doğru olmayanların siperi ve yoludur. Doğruluktan uzak olanlar vefasız oldukları için ettikleri yemini inkâr ederler. Doğruların yemine ihtiyacı yoktur. Görüşleri sağlamdır. (Şerh-i Mesnevi c.8,s.865)
Avcının tuzağa serptiği taneler cömertlikten değil av içindir. Oltandaki et parçası ne bahşiş ne de cömertliktir. (Şerh-i Mesnevi c.7,s.905)
Halil İbrahim (a.s.) gibi bir araştırmacı nerede? Mağaradan çıkıp güneş, ay ve yıldıza Bu benim Rabb'im demişken onların battığını görünce Nerde kâinatı yaratan Allah? desin. (Ben batanları, ölümsüz olmayanları sevmem, desin.) (Şerh-i Mesnevi c.7,s.921)
Kılık kıyafetime bak, ne olduğumu anla. (Şerh-i Mesnevi, c.8,s.946-953)
Bakırı altın yapacak ilme sahip olandan çok şey umulur. (Şerh-i Mesnevi, c.8,s.946-953)
Hayal ve tabiattan doğan felsefe yüce Allah'ın feyizli nurundan mahrumdur. Felsefe, zan ve şüpheyi artırır, dinin hikmeti ise sahibini mutluluk fezasına çıkarır. (Şerh-i Mesnevi, c.8,s.946-953/ Mesnevi, c.2,s.245)
Fikir; sahibine sonsuz kurtuluş yolunu açan, yol ise, insanı cömert padişaha rast getirendir. ( Şerh-i Mesnevi, c.8,s.946-953/ Mesnevi, c.2,s.245)
Yalancı şeytanın beni hayıra uyandıracağına inanmam.
Sen bir örümceksin ancak sinek avlarsın. Ey köpek (yaratılışlı) ben sinek değilim boşuna zahmet çekme beni avlayamazsın. Ben akdoğanım, beni şah avlar. Örümcek bizim çevremizde dolaşamaz. (Şerh-i Mesnevi c.7,s.843-844)
Ey insan, nankörlük ve cehaletle sen kendi kısmetini kestin. Oysa ehil insan nasibini artırır. (Nimete şükür onu artırır, küfürle beğenmeme eldekini de kaçırır.) (Şerh-i Mesnevi c.8,s.853)
Hıristiyan ve Yahudiler hiç İslam dininin (ve müslümanların) hayrını (gelişmesini) isterler mi? (Şerh-i Mesnevi c.8,s.862)
Her sözü başka yöne çeken, yalancı ve bozguncuların gayret ve çalışmalarını derinlemesine eşeleyecek olursan soğan gibi kat kat kokuşmuşluk çıkar. Bu tür iş ve çalışmaların her biri diğerinden daha içsiz (kof) ve boştur. Doğrularınki ise birbirinden daha güzel.. (Şerh-i Mesnevi c.8,s.874)
Kara yüzlü din düşmanlarında hile, sahtekarlık ve (dinle) kavgadan başka bir şey yoktur. (Şerh-i Mesnevi c.7,s.876)
Âlemde hakikatsız hayal olmaz. (Şerh-i Mesnevi c.7,s.883)
Bir tane ektim, yüz tane mahsül verdi. (Şerh-i Mesnevi c.7,s.903)
Hırsızın biri gece karanlığında bir eve girdi, fakat içeriye girince kendi evi olduğunu gördü. (Şerh-i Mesnevi c.7,s.904)
Mânânın genişliğine karşı söz dar geliyor. Sözün anlama erişmesi (ve tam ifadesi) zor. Onun için Hazret-i Peygamber: Hakk'ı tanıyanın dili tutulur, buyurdu. (Şerh-i Mesnevi, c.7)
Tahiru'l-Mevlevî: Madde dediğimiz şeyler gökle güneşi ne kadar anlayabilirse söz (lafız) da manayı o kadar anlayabilir. Hastalandığımızda duyduğumuz elem ve ıstırabı tamamiyle hangimiz anlatabilir? (Şerh-i Mesnevi, c.7)
Padişah; hazine ve ordularla değil, gönlüyle padişah olandır. ( Şerh-i Mesnevi, c.8,s.946-953/ Mesnevi, c.2,s.245)