Küresel iş birlikleriyle adından söz ettiren Konya Büyükşehir Belediyesi, TİKA iş birliğiyle Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’de görev yapan itfaiye ve acil durum personeline yönelik “Uluslararası Yüksek Katlı ve Riskli Yapılara Müdahale Eğitim Programı” düzenledi. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) ortaklığıyla yürütülen bu organizasyon, iki ülke arasındaki köklü bağları teknik düzeyde bir üst aşamaya taşıdı. Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığındaki uzman ekip tarafından verilen eğitimlere Duşanbe İtfaiye Teşkilatı ile Duşanbe Acil Durumlar Komitesi bünyesinde görev yapan personeller katıldı. Sahada aktif olarak görev alan uzman arama kurtarma personelleri, dikey binalardaki kriz anlarında saniyelerle nasıl yarışılacağını Türk uzmanlardan teorik ve pratik olarak öğrendi.

GÖKDELEN YANGINLARINDAN MAYDAY PROTOKOLLERİNE KRİTİK MÜFREDAT

Eğitim sürecinde, sıradan yangın müdahalelerinden çok farklı dinamiklere sahip olan gökdelen ve yüksek metrajlı binalardaki yangın stratejileri masaya yatırıldı. Program kapsamında katılımcılara; yüksek yapı yangınları, dikey yangın dinamikleri, duman hareketleri, risk değerlendirmesi, taktik konuşlanma, operasyon katı yönetimi, kişisel koruyucu donanım kullanımı, su yolu oluşturma, kapalı alanda ilerleme, sistematik arama ve kurtarma ile MAYDAY prosedürleri konularında eğitim verildi. Özellikle personelin kendi can güvenliğini tehlikeye attığı anlarda devreye giren acil durum çağrısı ve kurtarma protokolleri, interaktif simülasyonlar eşliğinde itfaiyecilere aktarıldı.

YENİ NESİL TEHLİKE: ELEKTRİKLİ ARAÇ YANGINLARI DA MASAYA YATIRILDI

Gelişen otomotiv endüstrisiyle beraber sokaklarda sayısı hızla artan bataryalı otomobiller, itfaiye teşkilatları için en zorlu müdahale alanlarından biri haline geldi. Duşanbe İtfaiye Teşkilatının talebi doğrultusunda programa elektrikli araç yangınları eğitimi de dâhil edildi. Klasik yöntemlerle söndürülmesi neredeyse imkansız olan ve günlerce içten içe yanmaya devam edebilen bu sistemlere karşı en modern teknikler paylaşıldı. Bu kapsamda yüksek voltaj sistemleri, lityum iyon batarya riskleri, thermal runaway olarak bilinen termal kaçak, yeniden tutuşma ihtimali, soğutma yöntemleri ve müdahale sırasında alınması gereken özel güvenlik tedbirleri de anlatıldı.

GERÇEĞİ ARATMAYAN KURTARMA SENARYOLARI SAHADA TEST EDİLDİ

Teorik sunumların tamamlanmasının ardından, edinilen bilgilerin operasyonel yeteneğe dönüşmesi amacıyla sahada devasa bir tatbikat süreci başlatıldı. Eğitimlerin uygulamalı bölümünde yüksek katlı yapı yangınına müdahale ve yüksekten kurtarma senaryoları üzerinden tatbikatlar gerçekleştirildi. Alanın fiziki şartlarına göre kurulan istasyonlarda kursiyerler; olay yeri güvenliği, ekip organizasyonu, yangına müdahale, ankraj kurulması, kazazedenin emniyete alınması ve kontrollü tahliye aşamalarını sahada uygulama imkânı buldu. Metrelerce yükseklikten sedyeyle yaralı indirme sahneleri, izleyenlerin nefesini kesti.

KURUMSAL ZİYARETLER VE TEKNİK ALTYAPI İNCELEMELERİ GERÇEKLEŞTİRİLDİ

Tacikistan'daki temaslar sadece saha eğitimleriyle sınırlı kalmadı; geleceğe yönelik sürdürülebilir projelerin zeminini hazırlamak adına diplomatik ve teknik ziyaretler de yapıldı. Konya Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı heyeti, Türkiye Cumhuriyeti Duşanbe Büyükelçiliği ile TİKA Duşanbe Program Koordinatörlüğü’nü ziyaret etti. Ziyaretlerde yürütülen eğitim faaliyetleri hakkında bilgi verilerek Türkiye ile Tacikistan arasında afet yönetimi, itfaiyecilik ve mesleki kapasite geliştirme alanlarında yapılabilecek ortak çalışmalar değerlendirildi. Ayrıca, yerel itfaiye birimlerinin lojistik ve operasyonel haritasını çıkarmak amacıyla istasyonlarda derinlemesine denetimler yapıldı. Eğitim programı kapsamında Duşanbe İtfaiye Teşkilatına bağlı itfaiye istasyonlarında da teknik incelemeler gerçekleştirildi. İncelemelerde istasyonların fiziki yapıları, araç ve ekipman kapasitesi, kişisel koruyucu donanımlar, müdahale ekipmanları ve operasyonel çalışma alanları yerinde incelendi.

BİLGİ VE SAHA TECRÜBESİ KARDEŞ ÜLKE İLE PAYLAŞILDI

Konya Büyükşehir Belediyesi ile TİKA iş birliğinde gerçekleştirilen programla, Tacikistanlı itfaiye ve acil durum personelinin yüksek katlı yapı yangınları, kapalı alan operasyonları, yüksekten kurtarma ve kazazede tahliyesi alanlarındaki mesleki kapasitesinin artırılmasına katkı sağlandı. Türkiye'nin uzun yıllara dayanan saha birikiminin aktarıldığı bu stratejik çalışma, Orta Asya coğrafyasındaki kentsel güvenliğin artırılmasında önemli bir kilometre taşı oldu. Eğitim programı, Türkiye’nin itfaiyecilik alanındaki bilgi ve saha tecrübesinin dost ve kardeş ülke Tacikistan ile paylaşılması açısından önemli bir çalışma oldu.

Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Safi Arpaguş, I. Türk Devletleri Teşkilatı Üye Ülkelerinin Din İşlerinden Sorumlu Kurum Başkanları Toplantısı kapsamında önemli temaslarda bulunmak üzere Azerbaycan’a gitti. Bakü'deki program çerçevesinde Azerbaycan Dini Kurumlarla İş Üzre Devlet Komitesi Başkanı Ramin Mammadov ile bir araya gelen Başkan Arpaguş, iki ülke arasındaki sarsılmaz bağları din hizmetleri ve maneviyat zemininde daha da güçlendirecek adımları ele aldı. Karşılıklı iş birliği mesajlarının damga vurduğu görüşmede, Türk dünyasının geleceğine yönelik vizyoner hedefler paylaşıldı.

AZAD EDİLMİŞ TOPRAKLARDA MANEVİ KENETLENME

Görüşmede Azerbaycan heyetine gösterdikleri sıcak misafirperverlikten dolayı şükranlarını sunan Diyanet İşleri Başkanı Safi Arpaguş, işgalden kurtarılan topraklarda bulunmaktan duyduğu derin mutluluğu dile getirdi. "İki devlet bir millet" düsturunun manevi sorumluluklar yüklediğini hatırlatan Başkan Arpaguş, kardeşliğimizin ve imanımızın gereği olarak bir ve beraber olursak sadece topraklarımızı işgalden değil, kültürümüzü, inancımızı, her türlü maneviyatımızı da olabilecek işgallerden kurtarmak için bir ve beraber olarak çalışmamız gerektiğine inanıyoruz diyerek birlik ruhunun sınırları aşan gücüne vurgu yaptı.

ADRİYATİK’TEN ÇİN SEDDİ’NE UZANAN BÜYÜK KÜLTÜR HAVZASI

Coğrafi sınırların ötesinde köklü bir geçmişe sahip olunduğunu belirten Başkan Arpaguş, Adriyatik’ten Çin Seddi’ne kadar uzanan devasa bir kültür havzasının varlığına dikkat çekti. Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altındaki din işlerinden sorumlu birimlerin ortak bir inançla hareket etmesinin tarihi bir sorumluluk olduğunu ifade eden Arpaguş, kurumların bir araya gelerek kendi aralarında önemli hizmetleri yapabileceklerine inanmalarının ve bu doğrultuda gayret göstermelerinin kritik önem taşıdığını aktardı.

TÜRKİYE’NİN SINIRSIZ DESTEĞİ VE GELECEK VİZYONU

Türkiye Cumhuriyeti Diyanet İşleri Başkanlığı olarak tüm imkanları kardeş coğrafyalar için seferber etmeye hazır olduklarını net bir dille ifade eden Prof. Dr. Safi Arpaguş, geleceğe yönelik umut dolu mesajlar verdi. Bu birlikteliğin hem milletler hem de devletler adına fiziki sınırların ötesindeki kardeşliğin teminatı olduğunu belirten Başkan Arpaguş, önümüzdeki dönemde kardeşlik hukukuna dayanarak çok daha verimli ve güzel çalışmalara vesile olunacağı inancını paylaştı.

Üst düzey katılımın gerçekleştiği bu anlamlı görüşmede, Diyanet İşleri Başkanlığı Dış İlişkiler Genel Müdürü Ensari Yentürk ile Türkiye Cumhuriyeti Bakü Büyükelçiliği Din Hizmetleri Müşaviri İhsan Açık da hazır bulunarak Türk dünyasındaki manevi köprülerin güçlendirilmesine şahitlik etti.

Cengiz Aytmatov, 12 Aralık 1928 tarihinde Kırgızistan’ın Talas vadisinde yer alan Şeker köyünde, trajedilerle sınanacak bir hayata gözlerini açtı. Devlet adamı olan babası Törekul Aytmatov’un görevi sebebiyle ilk öğrenimine Moskova’da başlasa da, Sovyet rejiminin acımasız yüzüyle çok erken yaşta tanıştı. Babası, 1937 yılında sadece Kırgız Türkçesini savunduğu için Stalin tarafından "halk düşmanı" ilan edilerek evinden koparıldı ve gizlice kurşuna dizildi. Henüz küçük bir çocukken babasını bir tren garında son kez gören ve "bir daha asla göremeyeceklerini hisseden" Cengiz, ailesiyle birlikte "halk düşmanının çocuğu" damgasıyla Şeker köyüne dönmek zorunda kaldı. Babalarının ölüm haberini ise ancak yirmi yıl sonra öğrenebileceklerdi.

SAVAŞIN ACILARINDAN EDEBİYATIN ZİRVESİNE

Şeker köyü, Aytmatov’un deyimiyle onun kaderini yoğuran yer oldu. İkinci Dünya Savaşı’nın en çetin yılı olan 1942’de okulu bırakmak zorunda kalan genç Cengiz, küçük yaşına rağmen köy sovyetinde sekreterlik, vergi memurluğu ve Rusça öğretmenliği yaptı. Cephe gerisinde evladını yitirmiş, aç ve çaresiz insanların yüzündeki acıyı bizzat soluyarak büyüdü. Savaştan sonra veterinerlik eğitimi alırken Rus klasiklerini keşfetti ve bir hocasının tavsiyesiyle hikayeye yöneldi. Yüksek öğrenimini Tarım Enstitüsü’nde tamamlarken ilk hikayesi Pravda gazetesinde yayımlandı. Bu başarı, onun Moskova’daki Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü’ne davet edilmesini ve yaratıcı yazarlık eğitimi alarak dehasını parlatmasını sağladı.

DÜNYANIN EN GÜZEL AŞK HİKAYESİNİN YAZARI

Cengiz Aytmatov, 1958 yılında kaleme aldığı "Cemile" öyküsüyle edebiyat dünyasında deprem etkisi yarattı. Başlarda haksız eleştirilere maruz kalan bu lirik eser, ünlü Fransız yazar ve şair Louis Aragon’un dikkatini çekti. Aragon’un Cemile’yi "dünyanın en güzel aşk hikayesi" olarak nitelendirip Fransızcaya çevirmesiyle birlikte Aytmatov’un adı ülke sınırlarını aşarak dünya literatürüne kazındı. Çift dilli bir yazar olan Aytmatov, eserlerini hem Kırgızca hem de Rusça kaleme alarak zengin bir ifade gücüne ulaştı. Ardı ardına yazdığı "İlk Öğretmen", "Toprak Ana", "Elveda Gülsarı" ve "Beyaz Gemi" gibi şaheserlerle Sovyetler Birliği’nin en prestijli edebiyat ödüllerini topladı.

HAFIZASINI KAYBEDEN TOPLUMLARA BİR ÇIĞLIK: MANKURTİZM

Aytmatov’un dünya edebiyatına sunduğu en büyük felsefi miraslardan biri, 1980 yılında yazdığı "Gün Olur Asra Bedel" romanında ortaya attığı "mankurt" kavramı oldu. Geçmişini unutan, tarihine küsen, öz değerlerine ve milletine yabancılaşarak efendisine köle olan insanları anlatmak için kullandığı bu metafor, aslında totaliter Sovyet rejimine ve tek tipleşen modern dünyaya yöneltilmiş çok güçlü bir eleştiriydi. Bu cesur ve sınırsız realizm çizgisi, yazarlığını yerelden evrensel bir platforma taşırken, onun sadece bir romancı değil, aynı zamanda Türk dünyasının ortak sesi ve vicdanı olmasını sağladı.

SİYASET, DİPLOMASİ VE BÜYÜKELÇİLİK YILLARI

Edebiyattaki dehası onu zamanla devletin ve diplomasinin en üst kademelerine taşıdı. Mihail Gorbaçov’un en yakın beş danışmanından biri olan Aytmatov; Sovyet Parlamentosu Kültür Komitesi Başkanlığı, Sovyet Yazarlar Birliği Sekreterliği gibi görevlerde bulundu. Sovyetler Birliği'nin dağılma sürecinde ve sonrasında Lüksemburg, Hollanda ve Belçika’da büyükelçilik yaparak ülkesini uluslararası arenada başarıyla temsil etti. Hayatı boyunca Doğu ve Batı bloklarını birleştirmeyi amaçlayan Isık Göl Forumu’nun öncülüğünü yaptı ve en büyük ideali olan "Ortak Türk Dili"nin oluşturulması için ömrünü vakfetti. Türkiye ile de çok sıkı bağlar kuran yazara, ülkemizde fahri doktora unvanları ve üstün hizmet ödülleri takdim edildi.

BABASIYLA AYNI TOPRAKTA SONSUZ GECE

Kelimelerin efendisi, "Gün Olur Asra Bedel" romanının film çekimleri için gittiği Tataristan’ın başkenti Kazan’da rahatsızlandı. Tedavi için götürüldüğü Almanya’nın Nürnberg şehrinde 10 Haziran 2008 tarihinde böbrek yetmezliği sebebiyle hayata gözlerini yumdu. Vefatı tüm dünyada ve Türk coğrafyasında derin bir yasa yol açtı. Cengiz Aytmatov, vasiyeti üzerine, 1937 yılında babası Törekul Aytmatov’un da aralarında bulunduğu 137 aydının Stalin rejimi tarafından gizlice kurşuna dizilip gömüldüğü Bişkek’teki Ata-Beyit Anıt Mezarlığı’nda, babasının koynunda toprağa verildi. Bugün vefatının 18. yılında, doğayı, insanı, aşkı ve sadakati masallarla, destanlarla harmanlayan o şiirsel üslubuyla bozkırdan yükselen bir çığlık olarak kalplerde yaşamaya devam ediyor.

Takvimler 28 Mayıs 1918’i gösterdiğinde, Çarlık Rusyası’nın çöküşüyle birlikte Kafkasya’da tarihi bir adım atıldı. Mehemmed Emin Resulzade liderliğindeki Azerbaycan Millî Konseyi, Tiflis’te imzaladığı tarihi “Bağımsızlık Bildirgesi” ile Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kurulduğunu dünyaya ilan etti. Bu ilan, yalnızca bir coğrafyanın bağımsızlığı değil, aynı zamanda Doğu ve İslam dünyasının ilk parlamenter ve laik devletinin doğuşu anlamına geliyordu. Müslüman Doğu’da milliyet, mezhep, sınıf ve cinsiyet ayrımı gözetmeksizin tüm vatandaşların siyasi haklarını güvence altına alan bu özgürlük beyannamesi, çağının çok ötesinde bir vizyon ortaya koydu.

Gence’den Bakü’ye Uzanan İstiklal Yolu

İlk geçici hükümet başkanlığını Fetali Han Hoyski’nin üstlendiği genç cumhuriyet, ilk on gün çalışmalarını Tiflis’te sürdürdükten sonra Gence’ye taşındı. Bakü’nün Daşnak-Rus işgal güçlerinden temizlenmesi ise Türk tarihinin en anlamlı sayfalarından biri olan Kafkas İslam Ordusu’nun yardımıyla mümkün oldu. Eylül 1918’de Bakü’nün kurtarılmasıyla birlikte millî hükümet kalıcı başkentine yerleşti. 23 aylık kısa ömrüne rağmen bu cumhuriyet; ulusal ordusunu kurdu, millî parasını bastı ve 9 Kasım 1918’de Resulzade’nin önerisiyle bugün de dalgalanan mavi, kırmızı ve yeşil renkli, ay-yıldızlı bayrağını kabul etti. Batılı devletlerden on yıllarca önce kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanıyan ilk devlet olması, bu mirasın modern dünyayı kıskandıran en önemli başarılarından biri oldu.

İşgalden Yeniden Doğuşa: Bir Halefiyet Hikayesi

1920 yılında Bolşevik Kızıl Ordu’nun hakimiyeti ele geçirmesiyle bu özgürlük rüzgarı kesintiye uğrasa da bağımsızlık fikri kalplerden hiç silinmedi. Sovyet İmparatorluğu’nun çöküşüyle birlikte 18 Ekim 1991’de bağımsızlığını yeniden kazanan Azerbaycan, 1918’deki Halk Cumhuriyeti’nin doğrudan resmi halefi olduğunu ilan etti. 1990 yılından itibaren "Cumhuriyet Günü" olarak kutlanan bu özel tarihin adı, 2021 yılında yapılan değişiklikle "Bağımsızlık Günü" olarak güncellendi. Bugün bu kutlu gün, ABD’nin çeşitli eyaletlerinden önemli dünya metropollerine kadar uluslararası düzeyde selamlanmaya devam ediyor.

Toprak Bütünlüğünü Sağlamış Muzaffer Bir Devlet

Azerbaycan halkı, bağımsızlığın yeniden kazanılmasının üzerinden geçen otuz yılı aşkın sürenin ardından, bu tarihi günü artık tamamen farklı bir gururla karşılıyor. Karabağ’ın azat edilmesiyle toprak bütünlüğünü bütünüyle sağlayan Azerbaycan, bugün tarihinin en güçlü dönemini yaşıyor. Mehemmed Emin Resulzade ve yol arkadaşlarının attığı o asil temel, bugün muzaffer bir devlet olarak geleceğe taşınıyor. Doğu’nun ilk parlamentosunun yaktığı istiklal meşalesi, Kafkasya’nın parlayan yıldızı olarak dünyayı aydınlatmayı sürdürüyor.

Çin’in İstanbul Başkonsolosu Wei Xiaodong, 22 Mayıs tarihinde Küçükçekmece Belediye Başkanı Kemal Çebi ile bir araya gelerek resmi bir görüşme gerçekleştirdi. Görüşmenin ardından Çin Başkonsolosluğu tarafından yayımlanan resmi açıklamada, ziyarette Türkiye-Çin ilişkilerinin 55. yılı, yerel iş birliği imkanları ve kültürel temaslar gibi konuların ele alındığı ifade edildi. Ancak görüşmenin içeriğinden ziyade, yayımlanan metindeki etnik politikalara dair vurgular ve bölgeye yönelik tanımlamalar kamuoyunun dikkatini çekti.

RESMİ METİNDEKİ "YENİ DÖNEM" VE ETNİK POLİTİKA VURGUSU

Başkonsolosluk tarafından kamuoyuna duyurulan metinde, Başkonsolos Wei’nin, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in yönetim anlayışı ve Çin’in “yeni dönemdeki etnik politikaları” hakkında detaylı bilgiler verdiği aktarıldı. Bununla birlikte açıklamada, Xinjiang’daki (Doğu Türkistan) ekonomik ve sosyal kalkınma iddialarına da yer verildiği belirtildi. Toplantı sonrası yayımlanan bu beyanat, diplomasi gündeminde en çok konuşulan konulardan biri haline geldi.

DİASPORADA ENDİŞE YARATAN TANIMLAMA

Yayımlanan resmi açıklamada en çok dikkat çeken ve tartışma yaratan kısım, Uygur Türklerinin nüfus olarak yoğun biçimde ikamet ettiği Küçükçekmece ilçesine yönelik yapılan nitelendirme oldu. Başkonsolos Wei’nin, Küçükçekmece’yi “Çinli etnik azınlıklara mensup vatandaşların yoğun olarak yaşadığı bölgelerden biri” şeklinde tanımlaması geniş bir yankı buldu. Bu ifade, özellikle Küçükçekmece ve Sefaköy çevresinde yaşayan Uygur diasporası tarafından üstü kapalı bir mesaj ve açık bir sinyal olarak değerlendirildi.

KİMLİK VE GÜVENLİK KAYGILARI YENİDEN GÜNDEMDE

Çin makamlarının Türkiye'de ve yurt dışında yaşamını sürdüren Uygur Türklerini doğrudan “Çinli etnik azınlıklar” şeklinde tanımlaması, göçmen topluluklar arasındaki kimlik ve güvenlik kaygılarını derinleştirdi. Yaşanan bu gelişme, Çin’in yurt dışındaki Uygurlara yönelik genel yaklaşımını ve diaspora üzerindeki baskı politikalarına dair uzun süredir devam eden endişeleri yeniden güçlü bir şekilde gündeme taşımış oldu.

Ata yurdumuz Türkistan coğrafyası ile olan ilişkilerimiz tarih boyunca her zaman daim olmuş ve Osmanlı İmparatorluğu döneminde en üst düzey diplomatik temaslarla taçlandırılmıştır.

Bu bağın en kritik diplomatik figürlerinin başında, Kaşgar Hanlığı'nın İstanbul elçisi olarak Sultan Abdülaziz ve II. Abdülhamid dönemlerinde görev yapan Seyyid Yakub Han Töre gelmektedir. Hoca Töre olarak da bilinen bu önemli şahsiyet, Doğu Türkistan’ın Osmanlı hilafetine bağlanmasını bizzat organize etmiş, hutbelerin Osmanlı padişahı adına okunmasını sağlamış ve Kaşgar'da Osmanlı parası basılması sürecini yönetmiştir.

Aynı dönemde, aslen Hokand kökenli olsa da Doğu Türkistan'da Kaşgar Hanlığı'nı kurarak bölgeyi tek bir sancak altında toplayan Yakup Beg, tarihe damga vuran bir diğer liderdir. Atalık Gazi ve Emir Yakup Han unvanlarıyla anılan bu devlet adamı, Sultan Abdülaziz'e resmi biat mektubu göndererek Osmanlı Devleti'nin Kaşgar Valisi ve Müslümanların Emiri unvanını almıştır. Kendi topraklarında Osmanlı bayrağını dalgalandıran Yakup Beg, Osmanlı ordusunun desteğini arkasına alarak Çin'e karşı büyük ve şanlı bir direniş hattı kurmayı başarmıştır.

İSTANBUL MEDRESELERİNDE İZ BIRAKAN DOĞU TÜRKİSTANLI ALİMLER

İki coğrafya arasındaki bağlar sadece askeri ve siyasi alanda kalmamış, ilim ve irfan köprüleriyle de pekiştirilmiştir. Osmanlı'nın son döneminde payitahta gelerek Fatih ve Süleymaniye medreselerinde dersler veren Kaşgarlı Abdülhakim Efendi, bu köprünün en önemli ilim halkalarındandır. Derin fıkıh bilgisiyle öne çıkan bu müderris, dönemin İstanbul uleması arasında "Kaşgarlı" unvanıyla çok derin bir saygı görmüştür.

Bir diğer manevi köprü ise İstanbul’daki Nakşibendî tekkelerinde ve özellikle Türkistan Dergâhı'nda postnişinlik yapan Şeyh Ubeydullah el-Kaşgari olmuştur. Şeyhlik makamında bulunan bu zat, Osmanlı saray çevresi ile Doğu Türkistan göçerleri arasında dini ve sosyal bir köprü vazifesi üstlenmiştir. Onların yanı sıra 19. yüzyılın sonunda Osmanlı topraklarına hicret eden Molla Muhammed Niyaz Hacı da unutulmaz hizmetlere imza atmıştır. İstanbul medreselerinde tefsir ve hadis alanında icazet alan bu vakıf insanı, Doğu Türkistanlı öğrencilerin Osmanlı başkentinde eğitim görmesini hem bizzat finanse etmiş hem de organize etmiştir.

OSMANLI AYDINLANMASINDAN BESLENEN SON DÖNEM FİKİR DÜNYASI

Osmanlı entelektüel mirası, sonraki nesillerde de Doğu Türkistan’ın bağımsızlık ve kimlik mücadelesine yön vermeye devam etmiştir.

20. yüzyılın ortalarında Doğu Türkistan Cumhuriyeti'nin kurucu liderliğini üstlenen Mehmet Emin Buğra, gençlik ve olgunluk yıllarında Osmanlı'nın son dönemindeki Ceditçilik ve Türkçülük akımlarından derinden etkilenmiştir. Özellikle İstanbul'daki basını yakından takip eden Buğra, Osmanlı entelektüel birikimini Orta Asya'ya taşıyan en önemli fikir hizmetkarlarından biri olmuştur.

Ömrünü Doğu Türkistan davasına adayan efsanevi lider İsa Yusuf Alptekin de Osmanlı entelektüel birikiminin ve İslam dünyasındaki hilafet algısının Türkiye Cumhuriyeti'ne devrolduğu süreçte muazzam bir köprü vazifesi görmüştür. Gençlik yıllarında Osmanlı Türkçesi ve bürokrasi geleneğini derinlemesine inceleyen Alptekin, yürüttüğü milli mücadele diplomatlığını tamamen bu köklü vizyonla şekillendirmiştir.

OSMANLI SARAYINDAN KAŞGAR ORDUSUNA ÜST DÜZEY TAKVİYE

İki kardeş coğrafya arasındaki ilişkilerin büyüklüğünü ve derinliğini anlamak açısından, Osmanlı sarayının Doğu Türkistan ordusuna hizmet etmek üzere Kaşgar'a bizzat gönderdiği üst düzey subayların varlığı da büyük önem taşımaktadır. Doğu Türkistan askerlerini eğitmek ve oradaki savunma hattını güçlendirmek amacıyla bölgeye giden Osmanlı subayları arasında İstihkam Subayı Miralay Ali Kazım Bey, Piyade Subayı Mehmet Yusuf Bey, Süvari Subayı Çerkes Yusuf Bey ve Topçu Subayı İsmail Hakkı Bey yer almıştır. Osmanlı'nın bu askeri desteği ve karşılıklı hizmet bilinci, İstanbul ile Kaşgar arasındaki sarsılmaz bağların en somut nişanesi olarak tarihteki yerini korumaktadır.

Türk kültür tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olan 13 Mayıs 1277, Türkçe'nin yeniden hayat bulduğu gün olarak tarihe geçmiştir. Karamanoğlu Mehmet Bey, yayımladığı tarihi fermanında; "Şimden gerü hiç kimesne kapuda ve divanda ve mecalis ve seyranda Türki dilinden gayrı dil söylemeyeler" diyerek, Türkçe'ye hak ettiği devlet itibarını kazandırmıştır. Bu ferman, o dönemde devlet dilinde ağırlığı bulunan Arapça ve Farsçaya karşı Türkçe'nin resmi bir kimlik kazanmasını sağlamış, millet bilincinin korunmasında en temel miras olmuştur. Türk Dil Bayramı olarak kutlanan bu tarihi dönüm noktası, milletimizin birliğini ve dirliğini sağlayan en önemli etkenlerden biri olarak kabul edilmektedir. Zira dilimiz, özümüze bağlılığın, asalet ve millî hassasiyetimizin göstergesidir.

TARİHİN DERİNLİKLERİNDEN GELEN ZENGİNLİK

Dünyanın en köklü dillerinden biri olan Türkçe, sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda Türk milletinin kutsal bir hazinesidir. Ural-Altay dil ailesinin Altay koluna bağlı olan Türkçe'miz, kökeni binlerce yıl öncesine dayanan, yazılı anıtlarıyla da tescillendiği üzere diğer pek çok dünya dilinden daha zengin bir geçmişe sahiptir. Moğolistan'daki Orhun Abideleri, Türk yazı dilinin zengin içerikli ilk örnekleri olarak bu kadim tarihin en somut şahitleridir. Dilin zenginliği ise sadece kelime sayısıyla değil; ifade gücü, mânâ derinliği ve kültürel etkileşimi ile ölçülür. Bu minval üzere Türkçe hem tarihi hem söz bakiyesi hem de arı duru bir saflıkla en zengin dillerden biridir.

ESKİ TÜRKÇEDEN MODERN DÖNEME UZANAN KÖPRÜ

VII. yüzyıldan itibaren ilk örneklerine rastladığımız Türk yazı dili, yüzyıllar içerisinde farklı evrelerden geçerek günümüze ulaşmıştır. VI-IX. yüzyılları kapsayan Eski Türkçe dönemi; Köktürk ve Uygur metinleriyle Türkçe'nin gücünü ortaya koymuştur. X. yüzyıldan itibaren başlayan Orta Türkçe dönemi ise Karahanlı, Harezm ve Kıpçak Türkçesi ile İslamiyet etkisindeki ilk büyük eserlerin verilmesine zemin hazırlamıştır. Bu süreçte Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lügati’t-Türk'ü, Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig'i ve Ahmed Yesevi’nin hikmetleri, dilimizi işleyerek aklımızda, gönlümüzde ve ruhumuzda binlerce yılın birikimini taşıyan ata yadigârı olarak bizleri beklemektedir.

TÜRKÇE’Yİ ÖĞRENMEK DİNİN VE AKLIN GEREĞİDİR

Kaşgarlı Mahmud’un 1074 yılında yazmış olduğu Türkçe’nin kadim eseri Divanü Lügati’t-Türk'te müellif şöyle bir tespitte bulunur: Kaşgarlı Mahmut eserini meydana getirmek için Türkistan illerini dolaşırken ihtiyar bir alimden edindiği hadisi nakleder. Bu hadis Türk dilini öğreniniz, zira Türkler uzun vakitler dünyaya hükmedecek şeklindedir. Kaşgarlı, bu hadis sahih ise Türk dilini öğrenmenin Peygamber emri ve dinimizin gereği olduğunu, eğer sahih değilse de aklın gereği olduğunu vurgulamıştır. Çünkü eserin meydana geldiği döneme bakıldığında dünya üzerinde birkaç imparatorluktan üçünü Türk milletinin kurduğu eş zamanlı devletler olduğu görülür. Bundan dolayı da Kaşgarlı Mahmud akıl sahibi bir kişinin Türkçe’yi öğrenmesi gerektiğini aktarmıştır.

MİLLİ BİR GÖREV

Bugün dünyada yaklaşık 250 milyon insan tarafından konuşulan Türkçe, geniş bir coğrafyada varlığını sürdürmektedir. Ancak bu zenginliği korumak, dile değer vermek ve onu doğru kullanmakla mümkündür. Yazılı eski edebiyat metinlerini ve sözlü halk kültürü mahsullerini tanımak, dilimizi geliştirmek ve zenginleştirmek yolunda en önemli başarımız olacaktır. Unutulmamalıdır ki Türkçeyi tam anlamıyla öğrenmek ve neslimize öğretmek millî bir görev olarak milletimizin varlığını sağlam bir şekilde devam ettirebilmesi için hayati bir görevdir.

Doğu Türkistanlılar, haklarını uluslararası arenada yeni bir boyuta taşımak amacıyla tarihi bir adım attı. Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti (DTSH) ve Doğu Türkistan Milli Hareketi (DTMH), 5 Mayıs Salı günü Birleşmiş Milletler Dekolonizasyon Özel Komitesi'ne (C-24) 25 sayfalık resmi bir dilekçe sundu. Bu başvuruyla Doğu Türkistan'ın resmen "Kendi Kendini Yönetemeyen Bölge" olarak kaydedilmesi istenirken, bölgenin 1949 yılından bu yana devam eden durumu sömürgecilik çerçevesinde dünya gündemine taşındı.

İŞGALİN 76 YILLIK BİLANÇOSU VE NÜFUS DEĞİŞİMİ

Dilekçede, Doğu Türkistan’ın 1949’daki işgale kadar egemen bir devlet olduğu ve Çin kontrolünü meşrulaştıran herhangi bir halk oylaması veya devir anlaşmasının hiçbir zaman var olmadığı vurgulanıyor. 76 yıllık bu süreçte bölgedeki demografik yapının dramatik bir şekilde değiştirildiği ifade ediliyor. Yerli Türk nüfusunun oranının %90’dan %55’e gerilediği, buna karşılık Çinli sömürgeci nüfusun %5’in altından %42’nin üzerine çıktığı verilerle ortaya koyuluyor. Çin'in bölge için kullandığı ve "Yeni Toprak" anlamına gelen "Sincan" isminin ise sömürgeci bir isimlendirme olduğu dile getiriliyor.

"MÜCADELEMİZ BİR BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİDİR"

Konuya ilişkin açıklama yapan DTSH Cumhurbaşkanı Dr. Mamtimin Ala, dekolonizasyon sürecinin önemine değinerek, bugüne kadar 80'den fazla ulusun BM’nin bu çerçevesi sayesinde bağımsızlığını kazandığını hatırlattı. Doğu Türkistan halkının da artık aynı hakkı talep ettiğini belirten Ala, yürüttükleri davanın sadece bir insan hakları meselesi olmadığını, uluslararası bir bağımsızlık mücadelesi olduğunu vurguladı. Mevcut insan hakları mekanizmalarının 13. yılına giren soykırımı durdurmakta yetersiz kaldığı belirtilen dosyada, toplama kampları ve zorla çalıştırma uygulamalarının kesintisiz devam ettiğine dikkat çekildi.

SÖMÜRGECİ İŞGALE KARŞI BAĞIMSIZLIK GARANTİSİ

DTMH Başkanı ve DTSH Dışişleri Bakanı Salih Hudayar ise soykırımın kökeninde Çin'in bölgedeki sömürgeci işgalinin yattığını ifade etti. Hudayar, sömürgecilikten kurtulmanın ve bağımsızlığın, Türk halklarının varlığı için tek garanti olduğunu söyledi. Dosyada ayrıca, Çin’in 2026 yılında yürürlüğe koyduğu “Etnik Birliği ve İlerlemeyi Teşvik Yasası”nın etnik bir yok etme aracı olarak kullanıldığı uyarısı yapıldı. BM Genel Kurulu’ndan Çin’in "işgalci güç" olarak tanımlanması ve Doğu Türkistan halkının kendi kaderini tayin hakkının teyit edilmesi resmen talep edildi.

Mirziyoyev ile Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyinin dördüncü toplantısını biraz önce tamamladıklarını belirten Erdoğan, Cumhurbaşkanı Mirziyoyev ve heyetini bu vesileyle ikinci vatanlarında ağırlamaktan duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Bu sene aynı zamanda 1996 yılında imzalanan ebedi dostluk ve işbirliği anlaşmasının 30. yıl dönümünü idrak ettiklerini ifade eden Erdoğan, kardeş ülke Özbekistan'ın Mirziyoyev'in dirayetli ve güçlü liderliğinin yanında, devlet geleneğiyle Orta Asya'nın bölgesel entegrasyonu konusunda öncü rol oynadığını kaydetti.

TÜRKİYE-ÖZBEKİSTAN İLİŞKİLERİNDE YENİ YOL HARİTASI

Erdoğan, Özbekistan'ın uluslararası planda giderek yükselen yıldızını yakından takip ettiklerini, bundan mutluluk duyduklarını ve samimiyetle desteklediklerini ifade etti. Türkiye ve Özbekistan arasındaki dayanışmayı geliştirmekle kalmadıklarını, sürekli ileriye taşıyarak kapsamlı stratejik ortaklık seviyesine yükselttiklerini aktaran Erdoğan, teatisi yapılan anlaşmalarla gelecek döneme ilişkin yol haritasını belirlediklerini söyledi. Erdoğan, siyasi, ekonomik, kültürel, beşeri ve bölgesel tüm ortak hedeflerin gerçekleştirilmesi için iki ülke kurumlarının işbirliği içinde çalıştığını kaydetti.

Kabulde ülkelerin Türkiye ile ikili ilişkileri ve bölgesel konular ele alındı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan kabulde, Balkan Barış Platformunun İstanbul’da gerçekleşen ikinci toplantısından duyduğu memnuniyeti belirterek, ülkelerin temsilcilerine yaptıkları katkılar için teşekkür etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, toplantıda sınır güvenliği, enerji, teknoloji, ulaşım gibi birçok konunun ele alınmasının ve bölgesel sahiplenme anlayışıyla gerçekleşen istişarelerin önemli olduğunu belirtti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, dünyanın ve bölgemizin çeşitli sınamalarla karşı karşıya bulunduğunu, Balkan Barış Platformu üyesi ülkeleri arasındaki dayanışma ve karşılıklı anlayışın geliştirilmesinin bu süreçte önem kazandığını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin bölgemizdeki istikrarsızlıkların etkilerinin azaltılması ve sona erdirilmesi için gayret gösterdiğini, Ukrayna, Gazze ve Suriye başta olmak üzere birçok yerde barış odaklı çalışmaların sürdüğünü, Balkanlarda da geçmişin acılarından ders alarak, geleceği hedefleyen bir anlayışla hareket etmenin gerekli olduğunu belirtti.

Kabulde Cumhurbaşkanı Erdoğan'a Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Cumhurbaşkanı Dış Politika ve Güvenlik Başdanışmanı Akif Çağatay Kılıç ve Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Sabri Demir eşlik etti.