Siyasî Yapı
Özbekistan, 30 milyona yaklaşan nüfusu, jeostratejik konumu, köklü tarihi, zengin kültürel değerleri ve ekonomik potansiyeliyle bölgesel barış ve istikrar için önemli bir konumda bulunmaktadır.
Özbekistan, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından bağımsızlığın ilan edildiği 1991'den Eylül 2016’daki vefatına kadar İslam Kerimov tarafından yönetilmiş, Aralık 2016’daki seçimlerin ardından yeni cumhurbaşkanı, ülkede 2004 yılından itibaren başbakanlık görevini sürdüren Şavkat Mirziyoyev olmuştur.
Ülkedeki idarî yapı, 12 ilin yanı sıra Taşkent Büyükşehir Belediyesi ve Karakalpakistan Özerk Cumhuriyeti’nden oluşmakta ve başkanlıkla yönetilmektedir.
Özbekistan’da milletvekilleri ve cumhurbaşkanı 5 yıllığına seçilmektedir. Son parlamento seçimleri Aralık 2014’te yapılmıştır. Ülkede senato ve yasama meclisinden oluşan 2 kanatlı parlamento bulunmaktadır. Yasama Meclisinde 150, senatoda ise 16’sı cumhurbaşkanı tarafından belirlenen 100 sandalye bulunmaktadır.
Ekonomik Yapı
Özbekistan, son yıllarda olduğu gibi gelecek 10 yılda da dünyada en hızlı büyüyecek ülkeler arasında yer alması beklenmektedir. Son on yılda ortalama %8 büyüyerek bu alanda önemli bir istikrar ortaya koyan Özbekistan, sahip olduğu doğal kaynaklar ve genç işgücü potansiyeli ile önemli bir ekonomik potansiyel barındırmaktadır. Dünyanın 71. Büyük ekonomisi konumundaki Özbekistan, altın rezervleri bakımından dünyada 4., üretiminde de 7. sırada yer almakta ve ülkede yılda 92 ton altın üretilmektedir. Özbekistan, uranyum rezervleri bakımından da dünyada 11. üretim bakımından 7. sırada bulunmaktadır ve yılda 4 ton uranyum üretilmektedir.
Doğalgaz üretimi bakımından da dünyanın önde gelen ülkelerinden biri olan Özbekistan’da yıllık ortalama 65 milyar metreküp doğalgaz üretilmektedir. Öte yandan Özbekistan dünyanın en büyük pamuk üretici ve ihracatçı ülkelerinden biridir ve ülkede her yıl yaklaşık 3 milyon ton pamuk lifi üretilmekte bunların yarısından fazlası ihraç edilmektedir.
Türkiye-Özbekistan İlişkileri
Türkiye, 16 Aralık 1991 tarihinde Özbekistan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülke olmuş, 4 Mart 1992 tarihinde ise iki ülke arasında diplomatik ilişkiler tesis edilmiştir. İki ülke arasında 2017 yılına kadar 90’ın üzerinde ikili anlaşma ve protokol imzalanmış, karşılıklı çok sayıda üst düzey ziyaret gerçekleştirilmiştir.
İki ülke arasındaki ticaret hacmi, 2016 yılında 1.24 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bugün Özbekistan’da faaliyet gösteren500 kadar Türk sermayeli firma bulunmaktadır.
1991 yılında kazanılan bağımsızlıktan itibaren 25 yıl ülkeyi yöneten İslam Kerimov’un 2 Eylül 2016 tarihinde hayatını kaybetmesinin ardından 4 Aralık 2016 tarihinde yapılan seçimlerini Şevket Mirziyoyev kazanmış, böylece iki ülke ilişkileri için yeni bir dönem başlamıştır. İki ülke cumhurbaşkanlarının 2016 ve 2017’deki karşılıklı ziyaretleri esnasında çeşitli alanlarda 25 belgeye imza atılmış, ikili ilişkilerin hızla geliştirilmesi noktasında kararlı ve yapıcı adımlar atılmıştır.
Müslümanların Durumu
Özbekistan, dinî geleneğin oldukça güçlü olduğu bir bölgedir. İslam dini ve medeniyeti açısından son derece önemli birçok şehir Özbekistan sınırları içerisinde yer almaktadır. En önemli hadis kaynağı kabul edilen Sahih Buhari adlı eserin sahibi İmam Buhari ve başta Türkiye olmak üzere Sünnî Müslümanların çok önemli bir kısmının itikatta mezhep olarak benimsedikleri Maturidiye mezhebinin tesis edicisi kabul edilen İmam Maturidî bu bölgedendir. Yine Özbekistan’daki Taşkent, Semerkant ve Buhara gibi şehirler de, İslam kültür ve medeniyetinin en önemli şehirleri arasındadır. Dolayısıyla Özbekistan tarih boyunca Orta Asya coğrafyasında İslamiyet’in merkezi konumunda yer almış bir bölge olarak öne çıkmaktadır.
Resim altı: Özbekistan haritası