Geçtiğimiz hafta Karatay Belediyesinin Lavanta günlerinde binlerce insan lavanta bahçelerini gezdi. Karatay Lavanta koktu. Lavanta kokusu ile mest etmenin yanı sıra insan sağlığı açısından da çokça faydaları bulunan çalımsı bir bitkidir.
Bir Akdeniz bitkisi olan lavanta, ‘Lamiacea’ familyasının üyelerinden biridir. ‘Genel olarak mor rengi ile bilinse de kırmızı ve beyaz tonlarında da olabilen lavanta, uzaktan bakıldığında bodur bir görünümdedir. Lavantanın anlamı, rengine göre farklılık göstermektedir. En sık bilinenler arasında yer alan mor lavanta, asaleti ve üst makamları temsil etmektedir. Mor lavantanın, pozitif enerji yaydığı da bilinmektedir. Beyaz renkli lavanta ise kişinin uzun süredir dilediği dileğin gerçekleşmesi halinde ile hayatının yeni bir dönemine geçiş yapabileceğinin belirtisi olarak dilekleri kabul olmuş kişilere beyaz lavanta hediye edildiğine inanılmaktadır.
Lavantanın Faydaları Nelerdir?
· Zengin içeriği sayesinde birçok alanda aktif olarak kullanılan bitkiler arasında yer alır.
· Lavanta çok farklı formlarda kullanılmaktadır. Bu kapsamda bitkinin en sık destek alınan formunun yağ formu olduğu bilinmektedir. Lavanta yağının faydaları şu şekilde sıralanabilir:
- Hafif dereceli yanıkları iyileştirir.
- Akne ve sivilce oluşumunu önler. Hali hazırda mevcut olan cilt problemlerini yatıştırır.
- Aromatik olarak kullanılması halinde sakinleştirir, uykuya geçişi hızlandırır.
- Saç oluşumunu destekleyerek saçları gürleştirir. Ayrıca saç tellerinin kalınlaşmasına da yardımcı olur.
- Alın, ense ve boyun bölgelerine uygulanması halinde ağrıları dindirir.
- Lavanta, çay olarak da tüketime müsaittir. Lavanta çayının da tıpkı bitkinin yağı gibi insan sağlığını birçok açıdan desteklediği bilinir. Özellikle bağırsak sorunlarına iyi geldiği bilinen lavanta çayı, mide ağrılarını da hafifletir gibi birçok faydası vardır.
- Kozmetik ve cilt bakım ürünleri yapımında kullanılmaktadır.
- Yiyecek ve İçecek sanayinde kullanılmaktadır.
Lavanta kurak alanlarda yetişebilen bir bitkidir. Ancak lavantanın yaygın yetiştirildiği yörelerin (Isparta, Burdur, Denizli vd. illerin) yağış miktarı ve mevsimlere dağılımı Konya ortalamasından fazladır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre bazı yıllar ortalama yıllık yağış toplamı Isparta’nın 569 mm ve Konya’da 329 mm’dir. 1991- 2020 gözlem yılları ortalama yılık yağış toplamı Burdur’da 429 mm ve Denizli 569 mm’dir. Üç ilin yağış miktarları Konya’nın birçok yöresinden fazladır. Bu illerde yapılan araştırmalar lavantanın yetiştirilmesinin ekonomik olduğunu göstermiştir. Ekonomik olması nedeniyle de bu illerimizde lavanta yetiştiriciliği ve ürünleri yaygınlaşmaktadır. Araştırma sonuçlarına göre Lavanta yetiştiriciliği, yöre ekonomisine katkıları açısından incelendiğinde, hane gelirlerinin %75,8’inin bitkisel üretimden elde edildiği görülmektedir. Lavanta yetiştiriciliğinden elde edilen gelirler, bitkisel üretim gelirlerinin yaklaşık yarısını (%48,8), tüm gelirin ise %37’sini oluşturmaktadır.
Uzun yıllar ortalamalarına göre aylık yağış dağılımları da ilimiz içerisinde ki bazı ilçe ve yörelerinden de farklıdır. Konya ilinde Yunak ilçesinin bazı kısımları, Akşehir ilçesinden başlayıp Taşkent ilçesine kadar olan ilçelerde yağış fazla olduğu için lavanta sulanmadan rahat yetiştirilebilir. İlimizde yağışın 350 mm’nin altında olması nedeniyle ilk dikildiği zamanlarda sulamaya ihtiyaç duymaktadır. Daha az yağış alan yörelerde lavantanın yetiştirilmesi zordur.
Lavanta kurakta yetişiyor söylemi belirtilen iller örnek alınarak söylenmekte olduğundan bu iller için doğru olsa da Konya için bu söylem doğru değildir. Konya’da kurak yerlerde lavanta yetiştirirken dikimde ve sonrasında bazı hususlara dikkat edilmeli, yıllık yağışın 350 mm den az olan yörelerinde dikimden sonra mutlaka can suyu verilmeli ve yağış dağılımına göre yılda bir veya iki sulama yapılmalıdır.
Lavanta yetiştirilen bölgelerde lavantanın değerlendirilmesi ile ilgili yağının çıkarılması, çok farklı ürünlerin üretiminin yaygınlaştırılması, atıklarının yem ve diğer kullanım alanlarında değerlendirilmesi, yöreye göre marka ürünler yapılmasına öncülük edilmeli ve bu sektör özel desteklenmelidir.
Geçtiğimiz yıllarda Güneysınır ilçesinde Konya Büyükşehir Belediyesi ve Konya Ovası Projesi Bölge Kalkınma İdaresi iş birliğiyle ilçeye kazandırılan lavantadan yağ çıkarma işleminin yapılacağı damıtma tesisi bölge için önemli bir kazançtır. Daha başka neler yapılmalı;
· Bu tesiste işlenecek lavanta dışında ürün çeşitlendirilmeli, ürünler farklı işlenmiş ürüne ve markaya dönüştürülmelidir.
· Tesisin uzun süre çalışabilmesi için kooperatif ve belediyelerce nakliye desteği verilmelidir.
· Bölgede lavantaya dayalı sanayi ve ürüne dönüştürme işlemleri teşvik edilmeli ve özel olarak desteklenmelidir.
· Yörede lavanta balı için arıcılık da desteklenmelidir.
· Lavanta ürünleri ile ilgili Kooperatif üyeleri ve yöre kadınlarına yönelik konu uzmanlarınca eğitim çalışmaları düzenlenmelidir.
· Lavanta yetiştirilen alanlar Karatay Belediyesinin yaptığı gibi bitkinin tabii güzellikleri turizm açısından öne çıkarılmalıdır.
· Bu tür teşvik ve destekler getirilerek lavanta üretimi peyzaj alanları dışında birçok sanayi sektöründe kullanılan hammadde haline getirilmelidir.
· Köyden kente göçü önlemek için genç nüfusa (özellikle 18-25 yaş arasına) sigorta ve alternatif destekleme imkânları sağlanmalıdır.
· Özellikle üretilen lavantanın işlenmesi, ekonomiye kazandırılması, ekonomik değerinin artırılması ile ilgili çalışmalar hızlandırılarak istenilen noktaya gelmesi sağlanmalıdır.
Tıbbi bitkiler ile ilgili herhangi bir bilgisi olmayanların bile bildiği lavanta yukarıda belirtildiği gibi birçok sektörde aktif olarak kullanılır. Kozmetikten gıdaya, ilaç sanayiinden alternatif tıbba, yiyecek ve içeceğe kadar geniş bir kullanım alanına sahip olan bitkidir. Lavanta ekmek sanayiinde bile kullanılmaktadır.
Dünyada tüketilen gıdanın yetersiz hale geldiği bir geçektir. Geçen hafta basında yer almış olan ir haberde Singapur Gıda Ajansı (SFA), 16 böcek türünün, insanların gıda olarak tüketimi için onaylandığını duyurdu. Ülkedeki restoranlar, 16 böcek türünü de menülerine ekleyebilecek. Onaylanan böcekler arasında çeşitli cırcır böcekleri, çekirgeler, un kurtları, süper solucanlar ve ipek böcekleri bulunuyor. Yeterli bilinen gıdalara ulaşamayacak olan ülkeler bize ters gelen bazı canlıların yenilmesine müsaade etmektedir.
Bize farklı gelen bu gibi yiyecekleri duyunca ülkemizin ürünlerine şükretmeli, ülkemizin ve üreticimizin kıymetini bilmeliyiz. Güneysınır ve diğer lavanta yağı çıkaran tesislerde lavanta yağı alındıktan sonra sapları değerlendirilmemektedir. Bu sapların ekmek yapımında değerlendirilmesi mümkündür. Tabii ki yakacak olarak değil ekmek ununa katkı olarak kullanılmalıdır. Kurutulan saplar öğütülerek ekmek yapımında kullanılan una %2.5 oranında karıştırılarak kullanımı mümkündür. Özellikle belediyeler yapmakta oldukları ekmek çeşidine Lavanta unlu ekmek çeşidini de ekleyerek lavanta sapları da değerlendirilmelidir.
Sağlıklı günler dileklerimle Hoşça kalınız.