Öncelikle şunu söylemek isterim ki “Ticaret Bakanlığı’nın, ihracatçının attığı her adım için (bu cümle abartma değildir) ihracatçımızın kullanacağı bir teşvik var. Bunun aksine kimse bir şey söylemez (Bu olumlu eleştiri) ama masa başında yapılan bazı teşvik modellemeleri çoğu zaman gerçeklikten uzaklığı fark edilince mevzuat bağlamında revize ediliyor (Bu cümleye de en iyi ihtimal diyelim) (Bu da olumsuz eleştirinin girişi olsun.)
DETAYA GİRMEDEN ÖNCE
İhracatta teşvik modellemeleri hiç ihracat yapmayan firmadan, ihracat hacmi farklı yapılarda olan firmalara göre başlangıç ve teşvik alımına kadar özelde performans odaklı olmalıdır. Bu performans ilgili alanda (ihracat aşamalarında çok farklı teşvikler var) eşit ve adil başlayıp, süreçteki performansına göre sonraki yine ilgili teşvik ile faydalanması aşamasında sabit veya az da olsa artan oranda ya da azalan oranda olmalıdır.
ÖRNEKLENDİRELİM
Konumuz olan Yurtdışı Pazar araştırmasındaki seyahat teşviklerini değerlendirelim (Ticaret Bakanlığı’nda ismi; “destek “bu arada)
1. İster ihracat yapsın isterse yapmasın tüm firmalar eşit ve adil bir teşvik alarak sürece başlamalı
2. Seyahat yaptığı ülkelere dönüşünde altı ay ila bir yıl içerisinde ihracatın gerçekleşme durumuna göre aynı ülkeye ikinci kez aynı oranda veya artan oranda teşvik verilmeli performans devam ederse üçüncüye bile izin verilmeli
3. Eğer ki bir yıllık süre içinde ihracat gerçekleşmez ve firma gerçekten bu ülkede görüşmeleri sürüyorsa yine ikinci kez hatta üçüncü kez bu teşvik verilmeli ama teşvik oranı kademeli olarak azaltılmalı (Firmanın önü kapatılmamalı çünkü ihracat hemen gittim sattım demekle olmuyor gerçekçi olmak lazım)
4. İhracatı gerçekleştiren firma için de bir sonraki farklı teşvikler için oransal olarak biraz artırılmalı ve bu modelde başarılı olan firmalar ödüllendirilmelidir. Aradaki farklar ise performansı düşük olan firmadaki azalma payı oranında diğer firmalara aktarılmalı ve devlet kaynaklarında israfa izin verilmemelidir
PEKİ BU TEŞVİK MODELİNDE NE OLMALDIR?
1. Seyahat harcamaları (uçak vb.) Şu an var
2. Otel ve konaklama masrafları. Şu an var
3. Araç kiralama veya ülke içindeki ulaşım masrafları (kaldırıldı)
4. Eğer yanında numune götürecekse THY tarafından ek kilo desteği veya diğer havayolu şirketleri için ek kiloya teşvik. Öncesinde gönderilmek üzere kargo teşviği (yok)
5. İş yemeği olacaksa ve firma yetkilileri ile yemek yenecekse en fazla iki adet yemek ücreti (firmanın yetkilileri ile çekilen fotoğraf ve kartvizit) eklenerek (yok)
6. Eğer gittiği ülkede tercüman kullanacaksa ilgili Ticaret Ateşemizin yönlendireceği tercüman firmalara ödenecek bedelin teşviği (yok)
7. Eğer Türkiye’den tercüman götürecekse ilgili tercümanın dil yeterliliğini ispat eden belge ile tercümanın gidecek iki kişiden biri olması halinde diğer seyahat ve konaklama teşviklerinden faydalanmasının sağlanması (şirket çalışanı olmasa bile) (yok)
8. En önemlisi ise hedef pazar tespiti yapan firmanın çalışmasına saygı duyup bir yerden onay aranmaması (gerçek hayatta ihracatı planlanan hedef ülke her zaman rakamlara bağlı olarak gerçekleşmez yeni networkler yeni referanslar çok önemlidir. Rakamlar aksini söylese bile firmalara inanılmaz fırsatlar açar)
KISA BİR TARİHÇE
Bölüm 1.
· Önce gidilen ülkede araç kiralama teşviği kaldırıldı
· Sonra firma ortağı ya da çalışanı olsa bile aile yakınlığı baz alınarak ikinci kişi olarak gitmesindeki teşvik kaldırıldı. (Burada kimsenin niyetini sorgulayamazsınız.) Örneğin adam veya kadın çocuğunu okutuyor İngilizce veya diğer bir dili bilen ister üniversiteyi bitirmiş isterse okuyor olsun, şirket çalışanı veya ortağı olması kaydıyla firma sahibi gideceği ülke için yanında götürüyor. Peki siz neden bu duruma engel koyuyorsunuz? Kusura bakmayı ama olmaz.
· Daha sonraki revizelerle birlikte, Pazar araştırma projesi hazırlayacaksın dendi ve önce bunu onaylatacaksın dendi
· Onaylamazsam yeniden yap getir dendi (zaman ve emek masrafı) bu arada hala yerimde sayıyorum ve gidemiyorum
· Sonra bu işi yapamıyorsan danışmanlık firmalarına git bakanlık olarak akredite ettiğim kurumlara yaptır ona verdiğin paranın belli bir kısmını (büyük ihtimal tamamını değil) teşvik vereyim dedi.
Peki Ne oldu?
Bölüm 2.
Geçen haftaki düzenlemeyle mevzuat yine değişti.
· Pazar araştırma projesi kaldırıldı (doğru olan oldu) AMA?
· Aynı ülkeye verilen iki kez seyahat etme teşvik hakkı bire indirilmiş
· Maalesef ki onay kısmı yine devam ediyor. Eğer ki yeni mevzuatı doğru anladıysam (Çünkü mevzuat çok yeni ve anlamaya çalışıyorum herkes gibi) Ticaret Bakanlığı’nın yapay zekasının yönlendirdiği ülke/ülkeler olma şartı var. Yanlışsam doğru bilgi gelirse düzeltirim. Yine insan faktörü aradan çıktı, yeni bağlantı ve referanslar göz ardı edildi ne değişti şimdi diye sormak lazım.
BU ARADA
Yanlış anlaşılmasın, Pazar araştırma projesinin kaldırılmasını kesin ve kesinlikle yapılan bir yanlış uygulamanın yeniden düzeltilmesi olarak görüyor ve destekliyorum ama bu geçmişteki bu yanlış düzenlemenin fırsat maliyetini kim üstlenecek? Hedef ülke için yapay zekanın yönlendirdiği ülke/ ülkeler olma şartı ve onay, bu yönlendirmeye göre veriliyorsa (yeni düzenlemeden anladığım bu) o zaman değişen ne oldu? Ayrıca da diğer birçok kısmın etkin olmadığını düşünüyor ve hayatın gerçekliği ile ilişkilendirilmesi ve çeşitlendirilmesi gerektiğini savunuyorum)
Ya da tersten bakarsak, benim teşviklerle ilgili bu önerilerim çok ütopik veya gerçeklerle uyuşmayan bir düşünce modeli mi? Olabilir ve inanmaya da meyilliyim Ayrıca hayalperest olduğumu saklayamam ama içimden az da olsa bir vizyon kırıntısı çıkıyor derler. Başkalarının yalancısıyım.
SONUÇ
Fayda sağlamak için, faydanın gerçek hayattaki karşılığını ve sonucunu bilmezsen, fayda maalesef ki tam olarak amaca ulaşmaz, belki de hiç ulaşmaz.