Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı Prof. Dr. İbrahim Kalın’ın Afganistan’da gerçekleştirdiği temaslar da iki ülke ilişkilerini yeniden gündeme taşıdı. Güvenlik ve istihbarat iş birliğinden terörle mücadeleye kadar birçok başlığın ele alındığı ziyaret, Türkiye ile Afganistan arasındaki ilişkilerin geleceğine dair dikkat çekici mesajlar içeriyor. Türkiye’de eğitim gören Afganistanlı gençler ise ilişkilerin yalnızca güvenlik ekseninde değil; eğitim, sağlık, ticaret ve kültürel alanlarda da geliştirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
KALIN’IN AFGANİSTAN ZİYARETİNDE YOĞUN TEMAS TRAFİĞİ
MİT Başkanı İbrahim Kalın, Afganistan ziyareti kapsamında Afganistan İstihbarat Genel Direktörlüğü Başkanı Abdulhak Vasık ile görüşmenin yanı sıra, Afganistan Geçici Hükümeti Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Molla Abdul Gani Baradar, Savunma Bakanı Mevlevi Muhammed Yakub Mücahid ve İçişleri Bakanı Siraceddin Hakkani ile de temaslarda bulundu.Gerçekleştirilen görüşmelerde iki ülke ilişkilerinin yanı sıra güvenlik ve istihbarat iş birliği, terörle mücadele ile bölgesel ve küresel gelişmelerin ele alındığı belirtildi. Ziyaret, Türkiye ile Afganistan arasındaki ilişkilerin yalnızca siyasi temaslarla değil, güvenlik ve istihbarat kurumları arasındaki doğrudan iletişim üzerinden de sürdürüldüğünü göstermesi bakımından dikkat çekiyor.
“İLİŞKİLER YALNIZCA GÜVENLİK BAŞLIĞIYLA SINIRLI GÖRÜLMEMELİ”
Türkiye’de eğitim gören Afganistanlı Türkmen gençlerden Mohammad Asif Rafiq, Türkiye-Afganistan ilişkilerindeki son gelişmeleri değerlendirirken, iki ülke arasındaki bağların daha geniş bir perspektiften ele alınması gerektiğini belirtiyor. Türkiye’de lise eğitimini tamamlayan ve halen tıp fakültesinde eğitimine devam eden Rafiq, Türkiye ile Afganistan arasındaki ilişkilerin güvenlik başlığının yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret ve kültürel ilişkiler üzerinden de güçlendirilmesinin önemli olduğunu ifade ediyor.
Türkiye-Afganistan ilişkilerinde son dönemde özellikle güvenlik ve istihbarat başlığının öne çıktığını görüyoruz. İbrahim Kalın’ın Afganistan ziyaretini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Türkiye ile Afganistan arasında güvenlik alanında doğrudan iletişimin devam etmesi hem Türkiye hem de bölgesel istikrar açısından önemli. Afganistan’ın bulunduğu coğrafya nedeniyle ülkedeki gelişmeler yalnızca Afganistan’ı ilgilendirmiyor. Pakistan, İran, Orta Asya ve Güney Asya’daki gelişmelerle doğrudan bağlantılı bir durum söz konusu. Bununla birlikte, Türkiye-Afganistan ilişkilerinin yalnızca güvenlik başlığı üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini düşünüyorum. İki ülke arasındaki ilişkilerin eğitim, sağlık, ekonomi, ticaret ve kültür gibi farklı alanlarda da geliştirilmesi, uzun vadeli ilişkiler açısından önemli.
“TÜRKİYE’NİN AFGANİSTAN’DAKİ TECRÜBESİ ÖNEMLİ”
Türkiye ile Afganistan arasındaki diplomatik ilişkilerin bir asrı aşan bir geçmişi bulunuyor. İki ülke arasındaki ilişkiler, özellikle eğitim, sağlık ve kamu yönetimi gibi alanlarda geçmişten bugüne çeşitli iş birliklerine sahne oldu. Tarihî ve kültürel bağlara dayanan Türkiye-Afganistan ilişkilerinde Türkiye, Afganistan’ın kalkınmasına yönelik farklı alanlarda çeşitli çalışmalar da yürüttü. Türkiye’nin Afganistan’daki kalkınma programlarının resmi verilere göre 2004-2021 yılları arasındaki toplam değerinin yaklaşık 1,1 milyar dolar olduğu açıklandı. Bu tecrübenin, gelecekte iki ülke arasındaki ilişkilerin farklı alanlara taşınması açısından önemli bir birikim oluşturduğu değerlendiriliyor.
“AFGANİSTAN SADECE GÜVENLİK SORUNLARIYLA ANILMAMALI”
Afganistan’ın uluslararası kamuoyundaki algısı büyük ölçüde güvenlik sorunları, göç ve ekonomik problemler üzerinden şekilleniyor. Ancak ülkenin tarihî, kültürel ve ekonomik potansiyelinin de bulunduğuna dikkat çekiliyor.
Afganistan’ın Türkiye’deki algısı sizce nasıl değişebilir?
Afganistan denildiğinde yalnızca savaş, göç veya güvenlik sorunlarının akla gelmesini doğru bulmuyorum. Afganistan’ın çok zengin bir tarihi ve kültürü var. Farklı toplulukların yaşadığı geniş bir coğrafya. Türkmenler, Özbekler, Tacikler, Peştunlar ve diğer topluluklar ülkenin sosyal yapısının önemli parçaları. Türkiye’de eğitim alan öğrenciler, bu çeşitliliğin daha doğru anlaşılmasına katkı sağlayabilir. İnsanlar birbirlerini tanıdıkça ülkeler arasındaki ilişkiler de daha sağlam hale geliyor. Bu nedenle kültürel etkinlikler, akademik çalışmalar, öğrenci programları ve medya aracılığıyla toplumların birbirini daha yakından tanıması önemli.
“TÜRK DÜNYASI AÇISINDAN DA ÖNEMLİ BİR BAĞLANTI NOKTASI”
Afganistan’ın kuzeyinde yaşayan Türkmenler ve Özbekler, ülkenin Orta Asya ile olan kültürel ve tarihî bağlarında önemli bir yere sahip.Bu çerçevede Türkmenistan, Özbekistan, Afganistan ve Türkiye arasındaki ilişkilerin farklı alanlarda geliştirilmesi; eğitim, kültür, ticaret, enerji ve ulaştırma alanlarında yeni imkânlar ortaya çıkarabilir. Afganistan’ın Orta Asya ile Güney Asya arasında yer alan coğrafi konumu da bu ilişkilerin ekonomik ve ticari boyutlarının geliştirilmesi açısından önem taşıyor.Türkiye ile Afganistan arasındaki ilişkilerin önümüzdeki dönemde güvenlik ve istihbarat başlıklarının yanı sıra eğitim, sağlık, ekonomi, ticaret ve kültür gibi alanlarda da ele alınması, iki ülke arasındaki mevcut bağların daha geniş bir zeminde ilerlemesine imkân sağlayabilir.
