banner5

Bosna Hersek'e "barışı" getiren Dayton Antlaşması'nın üzerinden 26 yıl geçti

- Bosna Hersek'te 1992-1995 yıllarında yaşanan kanlı savaşı bitiren ancak ülkeye dünyanın en karmaşık siyasi sistemlerinden birini getiren Dayton Barış Antlaşması, 21 Kasım 1995'te paraf edildi- Ülkeyi iki entite ve özel bir statüye bağlı bölgeye ayırarak dünyanın en karmaşık siyasi sistemlerinden biriyle buluşturan Dayton'un 26 yılın ardından güncellenmesi gerektiği ifade ediliyor

21 Kasım 2021 Pazar 11:04
Bosna Hersek'e

SARAYBOSNA (AA) - LEJLA BİOGRADLİJA AKSAN -Bosna Hersek'te 1992-1995 yıllarında yaşanan ve çok sayıda masum insanın hayatını kaybettiği kanlı savaşı sonlandırarak ülkeye "barışı" getiren Dayton Barış Antlaşması'nın paraf edilmesinin üzerinden 26 yıl geçti.

ABD'nin Dayton şehrinde 21 Kasım 1995'te paraf edilen anlaşma, yaklaşık dört yıl süren savaşta silahları susturmuş olsa da getirdiği karmaşık siyasi sistem nedeniyle Bosna Hersek'in kalkınması, ilerlemesi ve kendi meselelerini çözmesine engel teşkil ediyor.

Ülkede en son Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Konseyinin Sırp üyesi Milorad Dodik, Dayton'a atıfta bulunarak antlaşma gereği ülkedeki iki entiteteden biri olan Sırp Cumhuriyeti'nin (RS) bağımsızlığını ilan edeceğini söyleyerek siyasi krize neden oldu.

Bosna Hersek'i iki entite ve özel bir statüye bağlı bölgeye ayırarak dünyanın en karmaşık siyasi sistemlerinden biriyle buluşturan Dayton'un 26 yılın ardından güncellenmesi gerektiği, zira ülkenin gelişmesinin yanı sıra Avrupa Birliği (AB) ve NATO üyelikleri yolunda ilerlemesine izin vermediği ifade ediliyor.

- Bosna Hersek'teki savaş Dayton ile sonlandı

Yugoslavya'nın dağılmaya başlamasıyla Bosna Hersek'te de 29 Şubat-1 Mart 1992'de bağımsızlık referandumu yapıldı. Ülkedeki Sırpların önemli bir kesiminin boykot ettiği referanduma katılanların tamamına yakını bağımsızlıktan yana oy kullandı.

Bosna Hersek'in bağımsız bir devlet olmasının hemen akabinde "Büyük Sırbistan" ideolojisinin savunucusu Sırplar, Yugoslav ordusunun da desteğiyle Sırp olmayan halklara yönelik katliamlara başladı.

Dört yıla yakın süren savaşta 2 milyondan fazla kişi evlerini terk etti, büyük çoğunluğu sivil 300 binden fazla kişi hayatını kaybetti.

Etnik temizlik yapmak isteyen Sırp güçleri, Bosna Hersek'in Prijedor, Visegrad, Foca, Bijelina, Zvornik, Srebrenitsa gibi birçok şehrinde çok büyük katliamlar gerçekleştirdi. Savaşın son yılında, Srebrenitsa ve civarında sadece birkaç gün içinde 8 binden fazla Boşnak sivil katledildi.

Ülkenin batısında ve güneyinde Hırvatlara, doğusunda ve kuzeyinde Sırplara karşı bağımsız Bosna Hersek'i savunan Boşnaklar, ağır silahlarla donatılmış düşmanlarına karşı önemli zaferler de kazandı.

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'daki en büyük katliamların yaşandığı Bosna Savaşı, Dayton Barış Antlaşması ile sona erdi.

- Dayton'un getirdiği karmaşık siyasi yapı

ABD'de günler süren müzakerelerin ardından 21 Kasım 1995'te paraf edilen antlaşma, 14 Aralık 1995'te ise Fransa'da Bosna Hersek Cumhurbaşkanı Aliya İzetbegoviç, Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Milosevic ve Hırvatistan Cumhurbaşkanı Franjo Tudjman tarafından resmen imzalandı.

Dayton'un "ne kadar adil bir antlaşma olup olmadığı" yıllarca tartışıldı.

Merhum Aliya'nın "Bu adil bir barış değil ancak savaşın devam etmesinden daha adil. İçinde bulunduğumuz bu durumda ve böyle bir dünyada daha iyi bir barış sağlanamazdı." sözleri, aslında Boşnak kesiminin de Dayton'a dair düşüncelerini net bir şekilde ortaya koydu.

Antlaşma ile Boşnak, Hırvat ve Sırplar "ülkenin kurucu halkları" kabul edildi.

Dayton'a göre Bosna Hersek ülkesi, nüfusunun büyük çoğunluğunu Hırvat ve Boşnakların oluşturduğu Bosna Hersek Federasyonu (FBIH) ile Sırp nüfusun yoğun olduğu RS entitelerinden ve özel bir statüye sahip Brcko Bölgesi'nden, FBIH entitesi de her birinin kendi hükümeti ve meclisi bulunan 10 kantondan oluşuyor.

Devletin en üst makamı olarak da Boşnak, Sırp ve Hırvat üç üyeden oluşan Devlet Başkanlığı Konseyi belirlendi. Dört yıllığına halk tarafından seçilen konsey üyeleri, dönüşümlü olarak sekiz aylığına "konsey başkanlığı" yapıyor. Konseyin Hırvat ve Boşnak üyeleri, FBIH'de yaşayanlar, Sırp üye ise RS'de yaşayanlar tarafından seçiliyor.

Dayton'un getirdiği sistem gereği ülkede bir de "Yüksek Temsilci" bulunuyor. Geniş yetkilerle donatılmış yabancı bir diplomat olan bu kişi, Devlet Başkanlığı Konseyinin üyeleri dahil olmak üzere ülkedeki tüm diğer devlet yetkililerini görevden alma ve yasalarda değişiklikler yapma hakkına dahi sahip.

- Ülkede en basit bir kanun bile uzun sürede çıkıyor

Anlaşmanın getirdiği karmaşık yapıda, kanton, entite ve devlet düzeyinde beş başkan (üçü konsey üyeleri), 13 başbakan ve 130'dan fazla bakan bulunuyor. Bu karmaşıklık, birçok kez hükümetler arasında yetki kargaşasına neden oluyor, karar alınmasını zorlaştırıyor.

Basit bir kanunun çıkarılması dahi Sırp, Boşnak ve Hırvat temsilcilerin onayını gerektirdiğinden uzun sürebiliyor. Örneğin dış politika gibi önemli konularda alınacak kararlar, Devlet Başkanlığı Konseyinin üç üyesinin de uzlaşmasıyla alınabiliyor.

Üyelerin mutabık kalamadığı hususlarda herkes kendi görüşünü ortaya atıyor ama somut bir karar alınamıyor. Mesela Bosna Hersek'in AB'ye üyeliği üç kesimce de destekleniyor ancak NATO'ya üyelik Sırplar tarafından desteklenmiyor.

- Dayton'un güncellenmesi 11 yıl önce yapılmalıydı

Bosna Hersek'in birçok alanda elini kolunu bağlayan Dayton Barış Antlaşması, birçok kesim tarafından "son kullanma tarihi geçmiş" ya da "artık güncellenmesi gereken" bir anlaşma olarak görülüyor.

İmzalandığı günden itibaren getirdiği sistemin işlemeyeceği açık olan Dayton Barış Antlaşması'nın belki de tek faydası silahları susturması, daha fazla ölümü engellemesi oldu.

Dayton görüşmelerine katılan Amerikalı diplomat Richard Holbrooke'un da "Bosna Hersek halkının en az 15 yıl bu anlaşma ile yaşaması gerektiği ve o zaman bunun değiştirilme zamanının da geleceği" yönündeki ifadeleri de anlaşmanın mimarlarının görüşlerini ortaya koyuyor.

Anahtar Kelimeler:
26 YılBosna HersekDayton
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner50