Avrupa Komisyonu, kıta genelinde karayolu güvenliğini artırmak ve çevre kirliliğini minimize etmek amacıyla radikal bir yasa teklifi hazırladı. Brüksel'de masaya yatırılan yeni yasal düzenleme tasarısına göre, trafiğe çıkış tarihinin üzerinden 10 yıl ve daha fazla süre geçmiş olan tüm otomobiller ile hafif ticari araçların teknik denetim periyotları yeniden belirleniyor. Mevcut sistemde 2 yılda bir gerçekleştirilen zorunlu teknik muayenelerin, bu yaş grubundaki araçlar için her yıl yapılması planlanıyor.
Hazırlanan bu yeni strateji planı, Avrupa yollarında seyreden milyonlarca yaşlı araç sahibini doğrudan etkileyecek bir dönüşümün habercisi olarak kabul ediliyor. Projenin gerekçeleri arasında, teknik ömrünü tamamlamaya yaklaşan eski model araçların mekanik yorgunluk nedeniyle ani arızalar yapması ve bu durumun ölümcül kazalara davetiye çıkarması gösteriliyor. Komisyon yetkilileri, özellikle fren, direksiyon ve motor sistemlerinde zamanla meydana gelen aşınmaların ancak her yıl yapılacak sıkı denetimlerle kontrol altında tutulabileceğini vurguluyor.
Komisyonun Güvenlik Ve Çevre Odaklı Yeni Trafik Stratejisi
Avrupa Birliği ulaştırma politikalarından sorumlu üst düzey yetkililer, otoyollarda güvenli seyahat imkanını artırmak adına bu tip bir mekanik takibin kaçınılmaz olduğunu savunuyor. Yapılan resmi açıklamalarda, yaşlı araçların hava kalitesi üzerindeki olumsuz etkilerine de dikkat çekilerek, egzoz emisyon değerlerinin her 12 ayda bir ölçülmesinin karbon salınımını ciddi oranda düşüreceği belirtiliyor. Bu hamleyle birlikte, hem çevre kirliliğinin önüne geçilmesi hem de trafikte seyreden araçların teknik olarak kusursuz kalması amaçlanıyor.
Önerilen bu tasarı, güvenlik cephesinde büyük bir memnuniyetle karşılansa da sürücüler ve bazı otomobil kulüpleri arasında hararetli tartışmalara yol açtı. Özellikle dar gelirli araç sahipleri, her yıl muayene ücreti ödemek ve ek bürokratik işlemlerle uğraşmak zorunda kalacakları için karara tepki gösteriyor. Sürücü dernekleri, eski araç kullanan vatandaşların üzerindeki mali yükün %50,0 oranında artacağını iddia ederek, bu durumun sosyal bir adaletsizliğe yol açabileceği yönünde uyarılarda bulunuyor.
Eski Model Araçlarda Yaşanan Mekanik Arızalar Mercek Altında
Dünya genelinde son yıllarda yapılan istatistiksel çalışmalar, yaş farkı gözetmeksizin trafikteki araçların karıştığı kazaların önemli bir kısmının bakımsızlıktan kaynaklandığını ortaya koyuyor. Özellikle 10 yaş sınırını aşmış taşıtlarda meydana gelen hidrolik kaçakları, aşınmış fren balataları ve motor bloku yangınları gibi kronik sorunlar otoritelerin sabrını taşırmış durumda. Birçok Avrupa ülkesinde seyir halindeyken aniden alev alan veya kontrolünü kaybederek zincirleme kazalara neden olan eski model araçların sayısı her geçen gün artış gösteriyor.
Mekanik uzmanları, metal yorgunluğunun ve elektronik aksamlardaki oksitlenmenin 10 yılın ardından hızlandığını, bu yüzden 2 yıllık denetim periyodunun güvenlik açığı yarattığını ifade ediyor. Yeni yönetmelikle birlikte, arızaların henüz başlangıç aşamasındayken tespit edilmesi ve böylece trafikteki can kayıplarının %20,0 oranında azaltılması hedefleniyor. Sıkılaştırılmış denetimlerin, aynı zamanda sanayi sitelerindeki merdiven altı tamiratların da önüne geçerek standardizasyon sağlayacağı düşünülüyor.
Türkiye Uyum Yasaları Çerçevesinde Benzer Kararlar Alabilir
Avrupa Komisyonu tarafından yürütülen bu yasal mevzuat çalışması şimdilik Avrupa Birliği üye ülkelerini kapsıyor olsa da gözler Türkiye'ye çevrilmiş durumda. Türkiye, ulaştırma ve trafik güvenliği standartlarında uzun yıllardır Avrupa Birliği müskesebatına uyum sağlamak adına benzer kararları eş zamanlı olarak uygulamaya alıyor. Sektör temsilcileri ve ulaştırma uzmanları, Brüksel'de yasalaşacak olan bu yıllık muayene zorunluluğunun orta vadede Türkiye'deki 10 yaş üzeri araç havuzu için de yürürlüğe konulabileceğini öngörüyor.
Ülkemizdeki araç parkının yaş ortalamasının yüksek olması, bu tür bir düzenlemenin Türkiye'de uygulanması halinde çok daha geniş bir kitleyi etkileyeceğini gösteriyor. Resmi verilere göre trafikteki araçların önemli bir kısmının 10 yaş ve üzerinde bulunması, denetim istasyonlarındaki yoğunluğu artırabileceği gibi ekonomik olarak da piyasada yeni bir hareketlilik yaratabilir. Uzmanlar, olası bir mevzuat değişikliğine karşı araç sahiplerinin şimdiden periyodik bakımlarını aksatmaması gerektiğinin altını çiziyor.
Teşvik Mekanizmaları Ve Vergi Muafiyetleri Seçenekleri Tartışılıyor
Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında son dönemde yapılan görüşmeler ve sunulan kanun teklifleri, yaşlı araçların trafikten çekilmesi konusunun zaten gündemde olduğunu kanıtlıyor. Özellikle belirli bir yaşın üzerindeki otomobillerini geri dönüşüme veren veya hurdaya ayıran vatandaşlara, yeni araç alımlarında Özel Tüketim Vergisi muafiyeti sağlanmasına yönelik hazırlanan yasa tasarısı komisyonlarda bekletiliyor. Bu hamle, hem yollardaki güvenliği artırmayı hem de yerli otomotiv sanayisini desteklemeyi amaçlayan çift yönlü bir strateji olarak öne çıkıyor.
Avrupa'daki bu son teknik muayene gelişmesinin ardından, Türkiye'deki ekonomi ve ulaştırma yönetimlerinin nasıl bir pozisyon alacağı merakla bekleniyor. Sadece cezalandırıcı veya yük getirici kurallar yerine, yaşlı araç sahiplerini yenilenmeye teşvik edecek vergi indirimlerinin hayata geçirilmesi en güçlü formül olarak konuşuluyor. Eğer Avrupa'daki yıllık muayene modeli Türkiye'de de kabul görürse, yaşlı araçların işletme maliyetleri yükseleceğinden, vatandaşların ÖTV muafiyeti gibi teşviklerle yeni nesil ve hibrit araçlara yönelmesi kaçınılmaz bir süreç haline gelecek.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım